Troonrede in potlood: Prinsjesdag is dit jaar anders dan anders

Oranjefans zullen zich al vroeg in Den Haag verzamelen. De hoedjes ontbreken net als andere jaren niet en rond de klok van 13.30 uur zet koning Willem-Alexander de kabinetsplannen voor het komende jaar uiteen. Twee uurtjes later biedt minister van Financiën Eelco Heinen zijn koffertje aan de Tweede Kamer aan.

Prinsjesdag verloopt dus gewoon zoals alle voorgaande jaren, maar het grote verschil zit 'm in de inhoud van Heinens koffertje. Want wat is de miljoenennota dit jaar waard?

Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA komt in beide Kamers flink wat zetels tekort. Ook voorgaande kabinetten moesten in de senaat op zoek naar steun, maar dat was over het algemeen een simpele opdracht. Met wat strooigoed haalden ze de paar benodigde zetels wel binnen.

Premier Rob Jetten weet inmiddels dat deze opdracht voor een écht minderheidskabinet een stuk complexer is. En dan laten we de onderlinge verhoudingen binnen de minderheidscoalitie nog buiten beschouwing.

Het kabinet heeft de afgelopen weken al veel plannen uit het coalitieakkoord in de prullenbak gegooid, uitgesteld of aangepast, met als doel zowel linkse als rechtse oppositiepartijen te paaien.

Er wordt, tot nu toe tevergeefs, gehoopt op brede steun. Dit leidt volgens het kabinet tot meer stabiliteit in het landsbestuur, maar is ook een gevolg van de strijd binnen de coalitiepartijen over met wie ze wel en niet willen samenwerken.

PRO is bijvoorbeeld de hand gereikt via het uitstellen van bezuinigingen op de sociale zekerheid. JA21 heeft onder meer een verlenging van de korting aan de pomp cadeau gekregen. In het artikel hieronder kun je alle plannen vinden die tot nu toe gelekt zijn.

Door beide kampen te vriend te houden is het kabinet er nog niet in geslaagd een deal te sluiten met een oppositiepartij. Jetten en Heinen lopen zelfs het risico een blauwtje te lopen bij zowel PRO als JA21.

PRO-leider Jesse Klaver zit snoeihard in de wedstrijd. Hij eist dat het kabinet een streep haalt door álle bezuinigingen op de sociale zekerheid. Ook JA21-leider Joost Eerdmans was op z'n zachtst gezegd niet blij toen de plannen van de coalitie uitlekten. Hij zei zich "gepiepeld" te voelen.

De makkelijkste route gaat in beide Kamers over links, maar de starre houding van de vakbonden en Klaver maakt een verzoeningspoging niet makkelijk. VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans gooide bovendien vorige week nog wat olie op het vuur.

Het alternatief is steun zoeken op de rechterflank, maar in de Eerste Kamer kan het kabinet dan niet om de BBB heen. Zaken doen met de partij van Henk Vermeer lijkt geen optie vanwege de ingezette koers op stikstof.

Samen met de miljoenennota stuurt Heinen dinsdagmiddag een brief naar de Kamer waarin hij "alle constructieve krachten, zowel in de politiek als in de polder" herinnert aan de "gedeelde verantwoordelijkheid om het land vooruit te helpen".

In de dagen na Prinsjesdag blijkt mogelijk of dit beroep op de oppositie heeft gewerkt. De Kamer debatteert dan twee volle dagen met het kabinet over de plannen voor het nieuwe jaar.