Gelekte miljoenennota: kabinet-Jetten legt rekening vooral bij huishoudens neer

Een groot deel van die lastenverzwaring komt bovendien bij werkenden terecht, zo blijkt uit de financiële tabellen in de nieuwe rijksbegroting. Dit staat haaks op de consequente adviezen van Nederlandse economen, waaronder die van het Centraal Planbureau (CPB), De Nederlandsche Bank en het ministerie van Financiën. Die instituten waarschuwen met regelmaat dat arbeid in Nederland te zwaar wordt belast en vermogen, consumptie en winst te weinig.

Minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) maakt de Miljoenennota 2027 op Prinsjesdag openbaar, maar de Volkskrant en andere media kregen het document al eerder onder ogen. Heinen heeft zijn begroting een passend calvinistische titel meegegeven: Welvaart opnieuw verdienen.

In zijn voorwoord benadrukt hij het belang van investeringen en ondernemerschap voor de Nederlandse welvaart en de noodzaak van hervormingen (lees: bezuinigingen) om de oplopende kosten van de verzorgingsstaat in te dammen. Met deze begrotingsfilosofie als leidraad stijgen de belastingen voor bedrijven in deze kabinetsperiode veel minder hard dan die voor burgers.

Reparatie koopkracht

Begin vorige week lekte uit dat D66, VVD en CDA tijdens hun recente begrotingsonderhandelingen 1,5 miljard euro extra hadden vrijgespeeld voor koopkrachtreparatie. Het CPB schreef namelijk in zijn augustusraming dat de koopkracht van de meeste Nederlanders volgend jaar met 0,3 procent zou dalen. Koopkrachtminnetjes liggen kabinetten altijd bijzonder zwaar op de maag, dus het is traditie dat die eind augustus zoveel mogelijk gerepareerd worden.

De minderheidscoalitie is er niet in geslaagd alle minnen uit de koopkrachtplaatjes weg te poetsen. In plaats van 0,3 procent gaat een doorsnee huishouden er nu 0,1 procent op achteruit in 2027. Alleen voor de laagste inkomens en AOW'ers voorziet de Miljoenennota een kleine koopkrachtverbetering.

Belastingverhoging gepensioneerden

De financiële tabellen in de Miljoenennota onthullen waarom die 1,5 miljard euro extra zo weinig verschil maakt: de werkelijke lastenverlichting bedraagt maar 717 miljoen euro, minder dan de helft van het eerder gelekte bedrag. Dat komt doordat het kabinet een groot deel van het koopkrachtpakket financiert met een belastingverhoging voor gepensioneerden (die er desondanks op vooruit gaan) en hoge inkomens.

AOW’ers gaan 200 miljoen euro meer inkomstenbelasting betalen, omdat het kabinet de ouderenkorting (een vaste aftrekpost voor 67-plussers) vanaf 2027 met 100 euro verlaagt. De groep werkenden met een inkomen vanaf ongeveer 80 duizend euro bruto krijgt vanaf volgend jaar een belastingverhoging van 750 miljoen euro voor de kiezen.

Adder onder het gras

De koopkrachtverbeterende maatregelen bestaan uit een verhoging van de arbeidskorting (voor werknemers) en een minieme verlaging (met 0,06 procentpunt) van de belastingtarieven in de eerste en tweede schijf van de inkomstenbelasting.

Daar zit een adder onder het gras. Die verlaging met 0,06 procentpunt van de inkomstenbelasting is een amper merkbaar verzachtinkje van een eerder afgesproken, veel grotere stijging van dezelfde tarieven. Per saldo gaat de inkomstenbelasting volgend jaar dus niet omlaag, maar met bijna 4 miljard euro omhoog. Rond 2030 is dat verder gestegen naar 7,8 miljard euro.

Een deel van die belastingverhoging, 3,4 miljard euro, is terug te voeren op de ‘vrijheidsbijdrage’ uit het regeerakkoord. Nederlandse huishoudens moeten daarmee bijdragen aan het versterken van de Nederlandse defensie en het behalen van de Navo-norm. Het kabinet wil de jaarlijkse defensie-uitgaven tot en met 2031 verhogen met ruim 12 miljard euro. Het andere deel van de belastingverhoging heeft Heinen nodig om het begrotingstekort onder de 3 procent te houden.

Cadeautjes voor oppositie

Om de oppositiepartijen te paaien, deelt het minderheidskabinet een paar uitgekiende cadeautjes uit. Het komt Pro tegemoet door onder meer de verlaging van het maximumdagloon voor uitkeringen te schrappen en de verkorting van de WW-duur met een jaar uit te stellen.

Het kabinet verhoogt daarnaast het budget voor ontwikkelingssamenwerking met 1,1 miljard euro, ook iets waar Pro veel waarde aan hecht. Alleen moet de partij wel goed de kleine lettertjes in de begrotingen lezen, want 327 miljoen euro van dat budget is geoormerkt voor niet-militaire steun aan Oekraïne. Ook de rest van het budget is misschien gereserveerd voor doeleinden waar de VVD en andere rechtse partijen meer mee ophebben dan ‘klassieke’ ontwikkelingshulp.

De ChristenUnie krijgt de gevraagde verzachting van de afbouw van de ‘youngtimerregeling’, een belastingvoordeel voor mensen met een ‘auto van de zaak’. Speciaal voor boerenpartij BBB wil het kabinet een fiscale voordeelregeling creëren voor agrariërs die investeren in dierenwelzijn en natuurbevordering.

JA21 en SGP worden verblijd met de uitbreiding van de fiscale innovatiesubsidies voor het midden- en kleinbedrijf. En 50Plus krijgt 400 miljoen euro om 60- tot 69-jarigen gratis te laten vaccineren tegen gordelroos.

Verhoging van accijns op alcohol

Dat moet allemaal natuurlijk wel betaald worden. Een bezuiniging van 350 miljoen euro op de kinderopvangtoeslag in 2027 draagt een steentje bij, net als een verhoging van de alcoholaccijns en een verhoging de belasting op leidingwater. Het kabinet hevelt de ballonvaart over van het lage naar het hoge btw-tarief, wat de schatkist jaarlijks 2 miljoen euro extra oplevert, onder het motto ‘alle kleine beetjes helpen’.

Die helpen niet genoeg, en daarom neemt Heinen hier en daar zijn toevlucht tot creatief boekhouden. De drie coalitiepartijen werden het onderling duidelijk niet eens over de vraag wie er pijn moet lijden, dus bleven er wat gaten over in de financiële plaat.

Heinen tovert 3 miljard euro tevoorschijn door simpelweg ervan uit te gaan dat de ministeries niet alle geplande uitgaven tijdig kunnen doen. Door personeelsgebrek, lange levertijden en tegenvallende vergunningtrajecten blijft er bij ministeries elk jaar geld op de plank liggen. Heinen heeft zijn raming voor die ‘onderuitputting’ in 2027 en 2028 in de Miljoenennota met een paar miljard euro verhoogd.

Bezuinigingen op ambtenarenapparaat

Dat is niet per se onrealistisch, want volgens het CPB schat Heinen die onderuitputting structureel te laag in. Maar over een andere noodgreep van de VVD-minister zal het CPB waarschijnlijk de wenkbrauwen fronsen. Het kabinet heeft namelijk de zoveelste extra bezuiniging ingeboekt op het overheidsapparaat.

Het kabinet-Schoof besloot in 2024 al een miljard euro te bezuinigen op het ambtenarenapparaat. Het CPB noemde dat voornemen destijds ‘niet plausibel’, omdat de ervaring leert dat ‘minder ambtenaren’ als doelstelling makkelijker gezegd dan gedaan is. Toch deed het kabinet-Jetten er in zijn eigen coalitieakkoord nog een schep bovenop. D66, VVD en CDA wilden nóg eens 1,4 miljard euro weghalen bij de ministeries en uitvoeringsorganisaties. Het CPB vond dat opnieuw ‘niet plausibel’.

Heinen, verklaard voorstander van een kleine overheid, doet echter alsof zijn neus bloedt en schrijft er met ingang van 2030 doodleuk 1 miljard euro per jaar extra bij. In 2028 en 2029 wil het kabinet met een niet-onderbouwde ‘versnelling’ van de krimp van het aantal rijksambtenaren nog eens 400 miljoen euro besparen.

In een eerdere versie stond dat het kabinet een belasting op leidingwater wilde invoeren. Die belasting is niet nieuw: het gaat om een verhoging.

Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’: