The Beatles zijn Here, There and Everywhere in wetenschappelijk onderzoek

Het is gelukt! Datawetenschapper Gaby Budel heeft al verschillende journalisten aan de lijn gehad over het onderzoek dat hij samen deed met Robert Kooij (hoogleraar wiskunde aan de TU Delft en senior onderzoeker bij TNO) en Michiel Tjepkema (hoogleraar rechten aan de Radboud Universiteit Nijmegen). En nu dus NRC. De titel zal daarbij zeker hebben geholpen: How science gets by with a little help from the Beatles.

Hun artikel, deze week gepubliceerd in PLOS One, lijkt op het eerste gezicht een grap, maar heeft een serieuze ondertoon. Om opgemerkt te worden in de zee aan wetenschappelijke publicaties doen onderzoekers vaak een beroep op The Beatles als ze een titel zoeken. „Vooral jonge onderzoekers staan onder druk om elk jaar zoveel mogelijk publicaties op hun naam te hebben”, zegt Budel. „Een pakkende titel helpt dan om aandacht te krijgen voor je paper.”

Geen artiest heeft de communicatie over wetenschappelijk onderzoek zo „diepgaand en alomvattend” beïnvloed als The Beatles, concluderen Budel cs. De Beatlessong die het vaakst terugkomt in titels van wetenschappelijke publicaties is The Long and Winding Road – blijkbaar een geliefde beeldspraak om noeste academische arbeid te illustreren. Voor hun onderzoek maakten ze gebruik van Scopus, een grote digitale database met samenvattingen en citaties van wetenschappelijke literatuur.

The Long and Winding Road is letterlijk terug te vinden in de titels van maar liefst 798 publicaties, op gepaste afstand gevolgd door With a Little Help from My Friends (209) en Here, There and Everywhere (129). Opvallend is dat de populariteit van The Beatles zich niet beperkt tot één onderzoeksterrein. Geneeskunde (567 titels) staat bovenaan, gevolgd door sociale wetenschappen (359), biochemie, genetica en moleculaire biologie (173) en kunsten en geesteswetenschappen (156).

Italiaanse drugsgebruikers

De onderzoekers keken niet alleen naar hoe vaak de titel van een liedje letterlijk wordt opgevoerd. Ook speurden ze naar woordspelingen op Beatles-songs. Het levert creatieve vondsten op als ‘Let it B’ (over vaccinatie tegen hepatitis B onder Italiaanse drugsgebruikers), ‘All you need is sleep’ (over het belang van een goede nachtrust) en ‘The lung and winding road’ (over de activiteit van bloedplaatjes veroorzaakt door ontstekingen bij long covid).

Opvallend is dat de populariteit van Beatlessongs onder wetenschappers alleen maar lijkt toe te nemen. Dat komt niet alleen door de toename van wetenschappelijke publicaties. Afgezet tegen het totale aantal wetenschappelijke artikelen blijkt er sprake van een spectaculaire groei vanaf halverwege de jaren negentig, waarna er vanaf ongeveer 2005 een plateau wordt bereikt.

Als verklaringen noemen de onderzoekers de publish-or-perish-cultuur in de wetenschap (publiceren of ten onder gaan). „Om gepubliceerd te worden in Science of Nature is het niet meer voldoende dat je artikel technisch goed in elkaar zit”, zegt Budel. Daarnaast is er een trend om meer informele en toegankelijke taal te gebruiken in wetenschappelijk onderzoek. En, denken de onderzoekers, er is een generatiecomponent: in de jaren negentig kregen Beatles-fans uit de jaren zestig en zeventig het voor het zeggen op de universiteiten.

Zijn medeonderzoekers, 63 en 51 jaar oud, zijn verstokte Beatlesfans, zegt Budel, zelf dertig. „Ik was dat niet toen we in 2023 aan dit onderzoek begonnen. Maar inmiddels ben ik het wel.”