China en India werken in de marge van de BRICS-top aan hun gespannen relatie

Op de vergadering van BRICS, dit weekend in New Delhi, komen vertegenwoordigers van de elf aangesloten landen bijeen om te praten over onderwerpen zo uiteenlopend als het wegnemen van onderlinge handelsbelemmeringen, het versterken van toeleveringsketens en de risico’s van klimaatverandering. Ogenschijnlijk is het een gewichtige bijeenkomst, maar toch zullen de meeste ogen op een andere ontmoeting zijn gericht.

De BRICS-landen vertegenwoordigen weliswaar bijna de helft van de wereldbevolking, 30 tot 40 procent van de wereldeconomie en twee van de vijf permanente leden van de VN-veiligheidsraad, maar op de top worden geen grote beslissingen verwacht. Hoewel de BRICS-leden hun weerzin delen tegen de dominantie van westerse landen in internationale instituties, denken ze daarvoor te verschillend over belangrijke geopolitieke kwesties – zoals de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten. Nog maar kort geleden bestookte BRICS-lid Iran mede-BRICS-leden Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten met drones.

Kansrijker lijken beperkte economische initiatieven die op de agenda staan, zoals de oprichting van een innovatiefonds voor startups en een kennisbank rond nieuwe technologie.

Lees ook

In een multipolaire wereld bepaalt India zelf waar het bruggen bouwt

De meeste aandacht gaat dan ook niet uit naar BRICS, maar naar de relatie tussen gastland India en China. Donderdag bevestigde Beijing dat de Chinese leider Xi Jinping zelf op de top zal verschijnen, op uitnodiging van zijn Indiase gastheer, premier Narendra Modi. Xi’s eerste bezoek aan het buurland sinds 2019 is een belangrijke opsteker voor India, dat van de top een toonbeeld hoopt te maken van zijn rol als voorvechter van het mondiale Zuiden en als een spil in een multipolaire wereld. India onderhoudt goede contacten met Rusland én de Verenigde Staten, en met Iran én Israël.

Slaags in de Himalaya

Sinds Xi’s vorige bezoek hebben de altijd al tumultueuze betrekkingen tussen India en China diepe dalen gekend. Modi had Xi nog maar nauwelijks uitgezwaaid of beide landen raakten in 2020 verwikkeld in een kort maar gewelddadig conflict. Hun militairen gingen elkaar op meer dan vierduizend meter hoogte onder meer met stokken te lijf, langs de nog altijd niet tot beider tevredenheid vastgestelde onderlinge grens in de Himalaya. Daarbij vielen enkele tientallen doden. In de jaren daarna waren er meer schermutselingen.

Lees ook

In de Himalaya bevechten twee kernmachten elkaar met stokken

Sindsdien is de relatie weer enigszins verbeterd. Zo zijn er sinds vorig jaar weer rechtstreekse commerciële vluchten tussen India en China, en laat Beijing weer Indiase pelgrimages toe naar de voor hindoes en boeddhisten heilige berg Kailash, in het door China bestuurde Tibet. De onderlinge handel groeit, en afgelopen jaar woonde Modi een militaire parade in Beijing bij, waarmee gemarkeerd werd dat de Tweede Wereldoorlog tachtig jaar geleden eindigde. Ook de Indiase nationale veiligheidsadviseur Ajit Doval en de Chinese buitenlandminister Wang Yi spraken in augustus met elkaar om de grensgeschillen op te lossen.

Dat betekent niet dat alle kou uit de lucht is. In april publiceerde Beijing, niet voor het eerst, een lijst met officiële Chinese namen voor plaatsen in de Indiase deelstaat Arunachal Pradesh, waarop China ook aanspraak maakt en die het Zangnan (Zuid-Tibet) noemt. Een paar maanden later legde India op een officiële stafkaart juist Indiase namen vast van 27 plekken in het gebied – waaronder een monument voor de Indiaas-Chinese grensoorlog van 1962 en een dorp dat aan de Chinese kant van de grens ligt. Eind juli zouden Chinese en Indiase grenspatrouilles in Arunachal Pradesh nog dreigend tegenover elkaar hebben gestaan.

Lees ook

China heeft grensconflicten met veel van zijn buren

Grillige relatie met de VS

Toch proberen beide landen de zaak wel degelijk te deëscaleren. Volgens een gezamenlijke verklaring na de ontmoeting van Wang en Doval willen ze proberen om delen van de grens waarover geen grote meningsverschillen bestaan officieel vast te leggen, en twee nieuwe militaire hotlines oprichten. Beheersing van hun grensgeschillen is naar verwachting ook een van de belangrijkste gespreksonderwerpen tussen Modi en Xi als ze elkaar dit weekend ontmoeten, naast handel en investeringen. Volgens Indiase bronnen bestaat de Chinese delegatie uit maar liefst vierhonderd personen.

De hernieuwde toenadering tot China is mede ingegeven door de grillige Indiase relatie met de Verenigde Staten sinds het aantreden van president Trump, schrijft de Indiase analist Sanchari Ghosh in een blog voor The Lowy Institute, een Australische denktank. „Handelsconflicten met Washington (…) herinneren New Delhi eraan dat partnerschappen geen einde maken aan uiteenlopende belangen.”

Yun Sun, die het China-programma leidt bij het Amerikaanse Stimson Center, zegt in de Financial Times dat Beijing daardoor kansen ziet de banden met India te verbeteren. „Het wil een India dat China niet als een bedreiging ziet. Het wil ook dat India niet automatisch de kant van de VS kiest vanwege China.”

Lees ook

Een dans ‘tussen draak en olifant’ – waarom is het zo moeilijk voor China en India om samen te werken?

Reis naar Washington

Voor Xi zijn het drukke tijden. Hij kwam op 3 september thuis na bezoeken aan Kirgizië, waar hij een staatsbezoek combineerde met een top van de veiligheidsorganisatie SCO, en Egypte. In Caïro sprak hij met president Abdel-Fattah al-Sisi over hun economische banden, de veiligheidssituatie in het Midden-Oosten, en het belang van open scheepvaartroutes. Xi en Sisi bezochten samen met hun echtgenotes ook het nieuwe Grand Egyptian Museum, vlak bij de piramides van Giza.

Xi Jinping bracht de afgelopen weken bezoeken aan Kirgizië en Egypte.

Foto Pavel Mikheyev/Reuters, Foto Khaled Desouki via Reuters

En na India wacht Xi later deze maand de volgende verre bestemming: eind september wordt hij ontvangen door president Trump in Washington. Dan zullen beide leiders de ‘constructieve strategische stabiliteit’ proberen te bestendigen die ze in mei overeenkwamen bij een ontmoeting in Beijing.

In de aanloop daarnaartoe geven beide landen positieve signalen af. Zo zouden Chinese en Amerikaanse onderhandelaars in gesprek zijn over het schrappen van zo’n 30 miljard dollar aan wederzijdse importheffingen, en liet Washington deze week weten dat China op koers ligt om eerder toegezegde aankopen van soja en andere Amerikaanse landbouwproducten te realiseren.

Lees ook

Tijdens Trumps veertig uur bij Xi in Beijing lijkt er bar weinig te zijn afgesproken