Kabinet doet geen aangifte naar aanleiding van datakluis: 'Luiken gaan dan dicht'

Het gaat om een datakluis van de Belastingdienst die in 2019 werd ingericht en in de zomer van 2025 is 'herontdekt' op het ministerie. In de kluis zitten ongeveer 25 miljoen documenten die betrekking hebben op het toeslagenschandaal.

De informatie is jarenlang buiten beeld gebleven, terwijl een deel van de stukken mogelijk relevant was geweest voor het zware parlementaire onderzoek naar het fraudebeleid. Binnen de Belastingdienst is op verschillende momenten wel de vraag gesteld of de kluis betrokken moest worden. Het bewust achterhouden van informatie voor een enquêtecommissie is een ambtsmisdrijf.

Uit een eerste onderzoek van accountantsbureau BDO is niet gebleken dat dit moedwillig is gebeurd, benadrukt staatssecretaris Eerenberg donderdag tijdens het debat met de Kamer. Een groot deel van de oppositie stelt daar echter tegenover dat ook nog niet kan worden geconcludeerd dat dit niet het geval is geweest. Onder meer DENK en SP eisen daarom een strafrechtelijk onderzoek.

Het kabinet weigert vooralsnog. "De lat voor het strafrecht ligt hoog. En ik sta in beginsel achter, of voor, mijn ambtenaren", aldus Eerenberg. Bovendien gaan volgens de staatssecretaris "de luiken dicht" als het Openbaar Ministerie (OM) betrokken wordt. "Dan wordt mijn contact met uw Kamer ook niet meer zo makkelijk."

Het is nog niet duidelijk of een Kamermeerderheid het kabinet zal oproepen wél aangifte te doen, want niet alle oppositiepartijen zijn aanwezig bij het debat. Coalitiepartijen D66, VVD en CDA willen net als het kabinet eerst een vervolgonderzoek van BDO afwachten. Daarna kan altijd een nieuwe afweging worden gemaakt, geeft Eerenberg aan.

De staatssecretaris komt wel aan een andere wens van de Kamer tegemoet. Het onderzoek van BDO zal meer op afstand van het ministerie van Financiën worden geplaatst. Wat betreft de onafhankelijkheid kan het kabinet volgens hem inderdaad "nog stappen zetten". Naast BDO zal ook een commissie onder leiding van oud-Kamerlid Senna Maatoug de gang van zaken rond de datakluis onderzoeken.

De Kamer werd overigens in 2019 geïnformeerd over de datakluis. De Belastingdienst liep destijds achter met het opschonen en vernietigen van bestanden vanwege de nieuwe privacywetgeving. Door documenten opzij te zetten in een afgesloten digitale omgeving konden ambtenaren er niet meer zomaar bij.

Vorig jaar zomer werd het toenmalige kabinet-Schoof op de hoogte gebracht van de kluis, die jarenlang uit het zicht was verdwenen. Staatssecretaris Sandra Palmen (Toeslagen) informeerde de Kamer pas in april over de kwestie. Ze erkent dat ze steken heeft laten vallen. "Ik heb op een aantal momenten niet gehandeld terwijl ik dat wel had moeten doen. Ik reken mijzelf dat enorm aan. Daarvoor bied ik mijn oprechte excuses aan."

Het aantreffen van de datakluis krijgt volgens het kabinet geen negatieve financiële gevolgen voor gedupeerde ouders. "Het verandert niets aan de hersteloperatie", belooft Palmen.