Van meesterbrein tot trainer: vijf 9/11-verdachten wachten nog altijd op proces

De vijf verdachten worden ervan beschuldigd de negentien kapers te hebben geholpen in de aanloop naar de kaping van vier passagiersvliegtuigen. Drie van deze toestellen vlogen in beide torens van het World Trade Center in het New York en in het Pentagon, vlak bij de hoofdstad Washington. De vierde crashte in een veld in de staat Pennsylvania.

De verdachten werden in 2002 en 2003 gearresteerd. In de jaren daarna werden ze geïsoleerd en in geheime CIA-gevangenissen vastgehouden. Daarna zijn ze overgebracht naar de zwaarbewaakte gevangenis Guantanamo Bay, in afwachting van hun proces.

De VS heeft de mannen flink gemarteld. Zo is onder andere de omstreden verhoormethode waterboarding gebruikt. Daarbij wordt een doek over het gezicht van de verdachte geduwd waar water doorheen wordt gegoten. Daardoor is ademhalen onmogelijk. Ook ondergingen ze langdurige isolatie, slaapgebrek, seksuele vernedering en blootstelling aan kou.

De meeste aandacht gaat uit naar hoofdverdachte Khalid Sheikh Mohammed, bijgenaamd 'KSM'. Hij wordt gezien als het meesterbrein. KSM bedacht het plan en zou het in 1996 hebben voorgesteld aan Osama Bin Laden. Vervolgens nam hij de leiding over de voorbereidingen.

Een tweede verdachte, Walid Bin Attash, wordt ervan beschuldigd het trainingskamp in Afghanistan te hebben geleid. Ammar Al Baluchi, de neef van KSM, zou de operatie mede hebben gefinancierd en kapers hebben ingeschreven voor een vliegopleiding. Mustafa Al Hawsawi wordt ervan beschuldigd contant geld, creditcards en kleding te hebben geleverd aan de kapers.

De vijfde verdachte, Ramzi Bin Al Shibh, zou als tussenpersoon hebben gefungeerd en daarnaast geld hebben overgemaakt naar de kapers. Hij zou ook de datum 11 september hebben gekozen. In 2023 stelde een militaire commissie vast dat hij geestelijk niet in staat is om terecht te staan.

Na 25 jaar is het proces tegen de vijf verdachten nog altijd niet van start gegaan. De zaak zou op 11 januari 2021 beginnen, maar werd uitgesteld vanwege de coronapandemie. Daarna is de planning lange tijd losgelaten, meldt The New York Times.

Onlangs is een nieuwe procesdatum vastgesteld voor vier verdachten: hun zaak begint op 5 juni 2028. Amerikaanse aanklagers wilden dat de rechtszaak in januari 2027 van start zou gaan, maar volgens de rechter is er meer tijd nodig om verschillende juridische kwesties uit te werken.

Zo zijn er onder meer geschillen over het bewijsmateriaal. Een van de grootste problemen gaat over de bekentenissen die de mannen aflegden toen ze vastzaten in CIA-gevangenissen, waar marteling, mishandeling en isolatie werden toegepast. Daarom zouden deze verklaringen volgens de verdediging niet gebruikt mogen worden.

Vier van de vijf verdachten worden gezamenlijk berecht en riskeren de doodstraf. De zaak tegen Bin Al Shi wordt apart behandeld vanwege zijn geestelijke toestand.

De aanklachten tegen de mannen omvatten samenzwering, moord in strijd met het oorlogsrecht en terrorisme. Ze worden ervan beschuldigd de kapers te hebben aangestuurd of te hebben getraind.

In de aanklacht worden bijna drieduizend slachtoffers genoemd. Daar zitten niet de slachtoffers bij die na de aanslagen zijn overleden aan ziekten die ze opliepen door het werk in de ruïnes van het WTC.

KSM en medeverdachten Walid Bin Attash en Mustafa Al Hawsawi stemden in 2024 in met een deal waarbij ze schuld zouden bekennen. In ruil daarvoor zouden ze de doodstraf ontlopen. De toenmalige Amerikaanse minister van Defensie, Lloyd Austin, haalde een streep door die deal. Hij vond dat het publiek en de nabestaanden recht hadden op een volledig militair proces.