Minister Letschert wil Ongehoord Nederland uit publieke bestel zetten

Het is voor het eerst dat een omroep richting de uitgang van het publieke omroepbestel wordt gestuurd. Het gaat om een voorlopig besluit. Ongehoord Nederland (ON) kan nog bezwaar aantekenen. Daarna neemt de minister een definitief besluit. Bij een negatieve uitkomst kan ON nog naar de rechter stappen.

In haar brief aan de Kamer stelt de minister dat ze vanwege drie redenen ingrijpt. De eerste is de vaststelling van het Commissariaat voor de Media dat ON ‘niet meer voldoet aan de eisen voor een deugdelijke inrichting van bedrijfsprocessen’, de tweede reden is de constatering van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) dat ‘de samenwerking binnen het bestel duurzaam ontwricht is’. Als derde reden voert de minister aan dat ON meermaals door het Commissariaat beboet is, onder meer voor het overtreden van het redactiestatuut en de (schijn van) belangenverstrengeling.

De minister schrijft in haar brief dat in een vrij land als het onze verschillende overtuigingen naast elkaar moeten kunnen bestaan, maar dat ‘die vrijheid alleen kan bestaan als we de instituties die haar dragen ook beschermen’. Ook schrijft ze dat ze dit zwaarste middel alleen wil inzetten als het echt nodig is, maar dat volgens haar ‘de ondergrens is bereikt’.

‘Zorgwekkende dag’

Na bekendmaking van Letscherts besluit sprak ON-directeur Peter Vlemmix van ‘een hele zorgwekkende dag voor de publieke omroep’. Vlemmix zegt dat de omroep zich juridisch zal verdedigen. ‘Concreet gaan we kijken hoe we hier tegen kunnen procederen.’

Lange tijd leek het erop dat de minister juridisch weinig kon uitrichten tegen ON, totdat ze in één week plotseling ruggensteun kreeg van zowel het Commissariaat voor de Media, het orgaan dat toeziet op naleving van de Mediawet en goed bestuur, als de NPO, de koepelorganisatie die gaat over financiën, uitzendtijden en samenwerking in Hilversum.

Afgelopen donderdag kwam het Commissariaat met een brief waarin het een tweetal sancties en een ‘last onder dwangsom’ noemde die het ON vorig jaar had opgelegd. In de Mediawet staat dat de politiek als eindverantwoordelijke de erkenning van een omroep moet intrekken als die twee sancties binnen één jaar opgelegd heeft gekregen.

Daarbovenop kwam maandag een verzoek van de NPO om de erkenning van ON in te trekken vanwege een gebrek aan samenwerkingsbereidheid van de omroep. Ook dat geldt binnen de Mediawet als reden om de erkenning van een omroep in te kunnen trekken.

Frappant

Frappant is met name het verzoek, op de valreep, van de NPO. Vorige week had de NPO de minister nog laten weten dat het een dergelijk verzoek niet zal doen, omdat niet vaststond of daar ‘voldoende juridische grondslag’ voor is.

Reden daarvoor was een eerder, afgewezen verzoek van de NPO om de erkenning van ON! in te trekken. In 2023 liet de NPO weten dat het geduld met ON op was. De omroep had herhaaldelijk de journalistieke codes van de publieke omroep geschonden en daarmee een gebrek aan samenwerkingsbereidheid getoond.

Staatssecretaris Steven van Weyenberg (D66) van Cultuur en Media, die net zijn voorganger Gunay Uslu had opgevolgd, weigerde het verzoek van de NPO. Volgens de staatssecretaris kon het schenden van de journalistieke codes niet worden aangevoerd als juridisch bewijs van een gebrekkige samenwerkingsbereidheid.

Nu oordeelt minister Letschert anders. Letschert heeft de koepelorganisatie onlangs laten weten dat het structureel niet naleven van de journalistieke codes wel ‘indirect’ gevolgen kan hebben voor de onderlinge verhoudingen binnen de landelijke publieke omroep, en zo van invloed kan zijn op de samenwerking waarop de NPO moet toezien. Daarmee was de weg vrij voor de NPO om een nieuw verzoek in te dienen waarin gevraagd werd om de erkenning van ON in te trekken.

Hitler-fragment

Het verzet tegen ON binnen medialand en de politiek is sinds vorige week plotseling sterk toegenomen. Aanleiding is een veelbesproken fragment van eind juli uit het onlinezomerprogramma Let’s Twist Again. Daarin bespraken voormalig ON-hoofdredacteur Joost Niemöller en sidekick Raisa Blommestijn welwillend uitspraken van Adolf Hitler. Dat bewoog politici van links tot rechts tot oproepen om de erkenning van de omroep in te trekken.

Het Commissariaat sprak zelfs van een ‘kantelpunt’. Na een opsomming van alle sancties die het ON had opgelegd, oordeelde het Commissariaat dat er ‘voldoende aanleiding’ bestaat om de erkenning van de omroep te heroverwegen.

Over het gewraakte fragment zei de NPO dat het niet aan haar is om te oordelen over de inhoud van de programmering van een omroep. Maar de koepelorganisatie constateerde tegelijkertijd dat ‘er sprake is van het structureel niet naleven van de Code Journalistiek Handelen en dat ON als zodanig onvoldoende uitvoering geeft aan de bereidheid tot samenwerking’.