Wateraanpak Nederland moet radicaal anders en kost miljarden: 'Is geen quick fix'

Als de zomer van 2026 iets heeft laten zien, is het dat Nederland kwetsbaar is voor klimaatverandering en de gevolgen daarvan. We kregen onder meer voor het eerst te maken met code rood voor hitte en de laagste waterstanden in de Rijn ooit.

Zo zal een gemiddelde zomer er door de opwarming van de aarde rond 2050 ongeveer uitzien. Ondertussen worden ook wateroverlast, bodemdaling en verzilting een steeds groter probleem.

De huidige wateraanpak is niet genoeg in een klimaat dat sneller verandert dan gedacht, concludeert het vernieuwde Deltaprogramma. Daarin staan adviezen over hoe het water het beste kan worden geregeld en hoe Nederland leefbaar blijft tijdens droge én extreem natte periodes.

De kern van het rapport is dat we in Nederland niet langer alles kunnen voorkomen. Hoewel we gewend zijn aan droge voeten en controle over het water, zijn alleen technische oplossingen straks niet meer genoeg.

Die denkomslag is even wennen voor een land dat bekendstaat als de veiligste delta ter wereld, zegt Deltacommissaris Co Verdaas. "Dat zijn we nog steeds, maar we moeten de koers bijstellen." En daarvoor is volgens hem "geen quick fix".

Behalve de versterking van 1.400 kilometer aan dijken, zijn de komende decennia meerdere ingrijpende maatregelen nodig, vertelt Vincent Lokin van de Unie van Waterschappen. Zo kan het waterpeil van het IJsselmeer en het Markermeer worden verhoogd als buffer en moeten de gemalen bij IJmuiden en op de Afsluitdijk worden vernieuwd.

Ook wordt geadviseerd om de omgeving van Zwolle als 'spons' te laten functioneren, waarbij meer water wordt opgevangen en opgeslagen. Verder kunnen klimaatbestendige gewassen, ruimte voor de rivieren, anders bouwen, groene steden en ondergrondse opslag van regenwater helpen. Voor al die maatregelen is zo'n 11 miljard euro nodig.

En dan nog zijn deze aanpassingen niet zaligmakend. Zelfs als er meer water wordt vastgehouden en geborgen, krijgen we vaker te maken met zoetwatertekorten, wateroverlast en verzilting door een combinatie van minder zoetwater en zeespiegelstijging. Meebewegen is daarom de enige optie, staat in het advies.

Deze aanpak heeft voor heel veel mensen directe gevolgen, bijvoorbeeld voor bollentelers langs delen van de kust in Noord- en Zuid-Holland. "Over twintig jaar is het voor veel van hen einde oefening", verwacht Verdaas. Hij is zich ervan bewust dat dit een pijnlijke boodschap is. "Maar het slechtste dat we kunnen doen, is mensen niet informeren over iets dat onvermijdelijk is."

De gevolgen van klimaatverandering beperken zich uiteindelijk niet alleen tot de landbouw en de natuur. Ook drinkwaterbedrijven, ziekenhuizen en energiecentrales zullen weerbaarder moeten worden tegen extreem weer. En nieuwe woonwijken kunnen niet meer overal uit de grond worden gestampt.

Het nieuwe Deltaprogramma is een advies. Het is uiteindelijk aan het kabinet om het uit te voeren. Minister Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat) zal volgende week op Prinsjesdag reageren.