AfD aan zet na monsterzege, maar regering vormen is geen vanzelfsprekendheid

Ondanks de duidelijke verkiezingszege van Alternative für Deutschland (AfD) gaat Saksen-Anhalt onduidelijke weken tegemoet. Omdat de partij geen absolute meerderheid heeft gehaald, heeft zij een partner nodig om een regering te kunnen vormen.

"Eerst zei de partij dat zij alleen wilde regeren of anders niet", zegt Marja Verburg van het Duitsland Instituut. "Maar daar kwamen ze zondagavond deels op terug." Als er andere partijen met AfD in zee willen, wil de partij daar nu wel over praten.

Maar in de praktijk zijn die partijen er bijna niet. Bijna alle partijen wijzen samenwerking met de extreemrechtse partij af. De enige partij die dat niet expliciet doet, is Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW). "Die partij deelt veel standpunten met AfD, maar ook bij die partij ligt samenwerking erg gevoelig", zegt Verburg.

De CDU, Die Grünen, SPD en Die Linke en BSW hebben in theorie samen een meerderheid, maar in de praktijk is samenwerking onwaarschijnlijk. De partijen sluiten elkaar deels uit en de onderlinge verschillen zijn groot.

Verburg sluit niet uit dat de patstelling tot nieuwe verkiezingen leidt. Het nieuwe parlement komt in elk geval uiterlijk op 6 oktober samen. Het moet vervolgens een nieuwe minister-president voor de deelstaat kiezen, maar daar staat geen deadline op. In de tussentijd regeert het demissionaire CDU-kabinet van Sven Schulze door.

In het verleden kwamen partijen er vaak snel uit na Duitse deelstaatverkiezingen. Maar dat wordt steeds lastiger. Twee jaar geleden was dat het geval na de lokale verkiezingen in Thüringen en Saksen, waar AfD goed scoorde. "Nu zijn er in die twee deelstaten minderheidsregeringen aan de macht met partijen die maar moeilijk samen besluiten kunnen nemen." Maar wat er nu in Saksen-Anhalt gebeurt, is volgens Verburg ongezien.

Schulze zei maandag dat het mandaat om te regeren bij AfD ligt. "Wij zijn de oppositie", reageerde de demissionaire leider. Zijn christendemocraten eindigden zondag op de tweede plek, ruim achter AfD. Waar de CDU in 2021 nog 37,1 procent haalde in Saksen-Anhalt, is dat inmiddels nog maar 17,2 procent.

De Duitse bondskanselier Friedrich Merz zei "diep geschokt" te zijn door de uitslag en sprak van het "zwaarste verlies" voor zijn partij in decennia. Hij erkende dat zijn lage persoonlijke populariteitscijfers mede een rol hebben gespeeld bij het verlies. "We kunnen niet zomaar doorgaan zoals voorheen", zei hij.

Inmiddels zijn er ook nieuwe berichten over hoe desinformatie een rol heeft gespeeld bij de verkiezingen. Verkiezingswaarnemers van het Plattform Wahlen zagen geen onregelmatigheden tijdens de stembusgang zelf, maar wel "enorm veel desinformatie" in aanloop naar de verkiezingen.

Volgens de oprichter van het platform zijn meerdere pogingen tot beïnvloeding toe te schrijven aan Russische propagandanetwerken. Die zouden met name geprobeerd hebben om kandidaten van de CDU, SPD, FDP en Die Linke in diskrediet te brengen.

In aanloop naar de verkiezing schreef ook het Duitsland Instituut dat Russische diensten Schulze met behulp van desinformatie probeerden te ondermijnen.

AfD en BSW zijn voorstander van het herstellen van de banden met Rusland en het terugschroeven van de sancties tegen Rusland. Merz zei dat de overwinning van de pro-Russische AfD niets verandert aan de steun van de Duitse regering aan Oekraïne.