Extreem-rechtse AfD-lijsttrekker Ulrich Siegmund wist met een positief getoonzette campagne een grote overwinning in Saksen-Anhalt te boeken

Handen schudden, een onwrikbare glimlach, een opgestoken duim en tienduizenden selfies: het lijkt haast makkelijk om een politiek idool te worden op de manier van AfD-lijsttrekker Ulrich Siegmund. 

Siegmund (35) is al maanden op campagnetour door de deelstaat Saksen-Anhalt. In ieder stadje staan rijen fans die een foto met hem willen. Siegmund, altijd gebruind en met een feilloos aangebrachte zijscheiding, in smalle broeken en witte shirts, heeft voor iedereen een vriendelijk woordje en een foto over. Zijn campagnemedewerkers zijn zo geroutineerd dat ze de fans in de rij instrueren om hun camera aan te zetten voordat ze aan de beurt komen, om gehannes met telefoons en oponthoud te voorkomen. 

Ulrich Siegmund behaalde zondag een monsterzege met zijn partij Alternative für Deutschland (AfD), die door de veiligheidsdiensten in de deelstaat als extreem-rechts wordt beschouwd. Voor de partij was de keuze voor ‘Ulli’ als lijsttrekker een gouden greep: Siegmund is sociaal en benaderbaar en geeft kiezers het gevoel dat ze gehoord worden, ook als ze na twee zinnen plaats moeten maken voor de volgende wachtende in de rij. Bovendien zette Siegmund in op een feel-good-campagne. Anders dan de meeste AfD’ers, die graag zwelgen in de ondergang van Duitsland, straalt Siegmund optimisme uit. Zijn verkiezingsmotto is ‘Alles is mogelijk’. Met zijn boodschap van hoop en optimisme presenteert hij zich als een extreem-rechtse Obama. 

Ulrich Siegmund (geboren als Markus Ulrich Siegmund, later veranderde hij zijn voornaam van Markus in Ulrich) groeide op in Tangermünde, een stadje aan de rivier de Elbe, waar hij nu ook weer woont. Als tiener werd hij lid van de CDU, een paar jaar later wisselde hij naar de AfD en sinds 2016 zit hij voor de partij in het deelstaatparlement in Maagdenburg. Hij volgde een opleiding in retail en richtte in Berlijn een bedrijf op in ‘geurmarketing’, dat geuren voor ruimtes verkocht om consumenten tot een aankoop te bewegen.

Coronapandemie

Zijn politieke loopbaan kreeg vaart tijdens de coronapandemie. Siegmund was portefeuillehouder gezondheidszorg, en maakte TikTok-video’s waarin hij de pandemie een leugen noemde en lockdowns een „misdaad”. Sinds 2022 is Siegmund co-fractievoorzitter; inmiddels heeft hij bijna 900.000 volgers op TikTok. 

Met zijn vriendelijke imago en positieve boodschap trekt Siegmund ook kiezers die onderdelen van het AfD-programma te radicaal vinden maar hem „een kans” willen geven. En hoewel Siegmund in zijn campagne voorzichtig was met al te radicale uitspraken, heeft hij ook voor uiterst rechtse kiezers de juiste papieren dankzij zijn contacten en zijn entourage. Zo was Siegmund in november 2023 bij het omstreden congres in Potsdam waar de extreem-rechtse influencer Martin Sellner zijn idee van „remigratie” voorstelde. 

Hitlerjugend

Binnen de AfD in Saksen-Anhalt en onder Siegmunds naaste medewerkers zijn meer mensen met aanzien in extreem-rechtse kringen. Laurens Nothdurft, advocaat en stadsdeelburgemeester van Roßlau, wordt in een AfD-regering mogelijk staatssecretaris van Justitie. Nothdurft was in de jaren negentig en nul lid en bestuurder van een vereniging genaamd Heimattreue Deutsche Jugend (HDJ). De vereniging werd in 2009 verboden door toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Wolfgang Schäuble (CDU), omdat de HDJ overeenkomsten vertoonde met de Hitlerjugend. Het ministerie verwees naar liedjes, spraakgebruik en symbolen die van de Hitlerjugend werden gekopieerd. Onder Nothdurfts bestuur van de HDJ reikte de vereniging in 2003 een onderscheiding uit aan een tachtigjarige vrouw die tijdens WOII een leidende functie had gehad bij de Bund Deutscher Mädel, en die ook na de oorlog een onverbeterlijke Hitler-adept bleef. 

Lees ook

Net niet genoeg stemmen voor AfD in Saksen-Anhalt om alleen te kunnen regeren

In gesprek met NRC in april zegt Nothdurft over zijn tijd bij de Heimattreue Deutsche Jugend: „Het hoort bij mijn biografie. Het hoort bij mij.” Gevraagd of hij het nodig vindt om zich ervan te distantiëren zegt Nothdurft „Nee”. 

Behalve Nothdurft was ook Ulrich Siegmunds woordvoerder, Patrick Harr, lid van de HDJ. Harr is Siegmunds rechterhand, op een partijcongres in Maagdenburg deze zomer bedankte Siegmund hem als de drijvende kracht achter de succesvolle AfD campagne. Siegmund zegt in interviews steeds weer dat het hem niet uitmaakt wat zijn collega’s twintig jaar geleden precies deden.

Architectuurschool

Één van de belangrijkste figuren in de AfD in Saksen-Anhalt is Hans-Thomas Tillschneider, die als de partij-ideoloog wordt gezien en verantwoordelijk is voor het verkiezingsprogramma. Tillschneider gaat binnen de partij over cultuur en onderwijs, en voert een cultuuroorlog tegen het Bauhausmuseum in Dessau. Onder een AfD-regering moet iedere instelling „verworteling met Duitsland”  laten zien, anders komen subsidies te vervallen. Tillschneider noemde Bauhaus een „dwaalweg van de moderniteit”, een leus waarmee ook de nationaalsocialisten de architectuurschool aanvielen. Ook elders in het verkiezingsprogramma klinken echo’s van nazi-propaganda; Tillschnneider noemde dat woordgebruik eerder in NRC „toeval”. 

Ook bij andere partijprominenten klinken de hondenfluitjes. Oliver Kirchner, fractievoorzitter in het deelstaatparlement, roept steeds weer „Alice für Deutschland”. Strikt genomen bedoelt hij daarmee partijvoorzitter Alice Weidel, maar het klinkt als de in Duitsland verboden leus van de Sturmabteilung (SA), de paramilitaire knokploeg met de bruine hemden in de Weimarrepubliek, „Alles für Deutschland”. 

Binnen de AfD zijn er ook zorgen over de politici die tot nu toe de toon bepaalden in Saksen-Anhalt, en over hun geschiktheid om een deelstaat te regeren. Siegmund houdt steeds weer een slag om de arm over zijn bereidheid aan te treden als minister-president. Zaterdag zei hij nog dat de partij zelfs bij een absolute meerderheid niet per se zou regeren omdat er een ruime marge nodig is, „want er wordt ook weleens iemand ziek”. 

Voor de AfD is regeren van Saksen-Anhalt ook een belangrijke test, want behalve in een paar kleine stadjes regeerde de partij nog nooit. Sommige AfD’ers denken dat het beter is om in de oppositie te blijven en het vuur tegen de gevestigde partijen verder op te stoken. Dan kan Alice Weidel bij de Bondsdagverkiezingen in 2029 niet worden gehinderd door mogelijk blunderende partijgenoten in Maagdenburg, en een serieuze gooi naar het kanselierschap doen.

Lees ook

AfD bindt strijd aan met Bauhaus, door partij-ideoloog in nazi-termen verguisd als ‘dwaalweg van de moderniteit’