Draagmoeders snakken naar duidelijke regels

In verschillende media wordt gewaarschuwd dat we de lessen uit het verleden over de manier waarop Nederland omging met afstandsmoeders niet mogen vergeten nu wetgeving rond draagmoederschap in zicht is. Die waarschuwing onderschrijven wij volledig. Maar waar sommige critici concluderen dat er daarom geen wet moet komen, trekken wij de tegenovergestelde conclusie. De juiste les uit het verleden is niet: niets regelen. De juiste les is: het goed regelen. Het wetsvoorstel dat nu klaarligt, biedt heldere regels, beschermt alle betrokkenen en maakt een einde aan de huidige situatie, waarin wensouders en draagmoeders vaak zijn aangewezen op ongereguleerde trajecten.

Niemand ontkent dat er wereldwijd misstanden bestaan rondom draagmoederschap. Die misstanden moeten worden bestreden. De vraag is: hoe doe je dat het beste? Draagmoederschap kán een mooie wijze zijn om een gezin te stichten, mits er een zorgvuldig traject wordt gekozen. Onze overtuiging is dat goede wetgeving daarbij helpt. Zonder duidelijke regels blijven mensen aangewezen op een grijs gebied, waarin toezicht ontbreekt en kwetsbare mensen minder goed worden beschermd.

Zorgvuldig nagedacht

Daarbij is het belangrijk te beseffen dat draagmoederschap in Nederland al decennialang plaatsvindt. Juist in die periode is binnen de beroepspraktijk – door ethici, artsen, familierechtadvocaten, psychologen, wetenschappers en ervaringsdeskundigen – zorgvuldig nagedacht over de voorwaarden waaronder draagmoederschap op verantwoorde wijze kan plaatsvinden. Kijk hiervoor onder meer in het rapport van de Staatscommissie Herijking Ouderschap (uit 2016), het WODC-rapport en de onlangs verschenen wetenschapstoets in opdracht van de Tweede Kamer.

Het idee van critici dat over draagmoederschap nog nauwelijks is nagedacht, is daarom onjuist. Het wetsvoorstel dat nu voorligt, bouwt voort op die jarenlange kennis en ervaring. Het kiest voor voorafgaande toetsing door een rechter, onafhankelijke begeleiding en volledige transparantie over de afstamming van het kind. Dat maakt het voor wensouders aantrekkelijker om te kiezen voor een zorgvuldig en ethisch traject, in plaats van een route zonder voldoende waarborgen.

Geen geheimen

Een belangrijk uitgangspunt van deze wet is dat er geen geheimen zijn. Kinderen hebben recht op kennis van hun ontstaansgeschiedenis. Daarom worden de afstammingsgegevens vastgelegd en blijft bekend wie de draagmoeder is en, waar van toepassing, wie de genetische ouders zijn. Daarmee verschilt deze wet fundamenteel van de praktijken waarvoor afstandsmoeders en hun kinderen nu terecht excuses krijgen, en bevordert dit zorgvuldige traject de psychosociale ontwikkeling van kinderen.

In de discussie wordt soms gesuggereerd dat draagmoeders regelmatig van gedachten veranderen en het kind uiteindelijk zelf willen houden. In de praktijk is dat uiterst zeldzaam. In de Verenigde Staten is slechts één zaak bekend waarbij een draagmoeder na de geboorte het kind niet wilde afstaan. Het omgekeerde scenario komt vaker voor, vooral in landen waar draagmoederschap plaatsvindt zonder goede bescherming. Daar zijn gevallen bekend waarbij wensouders een kind met een ernstige aandoening niet ophalen, waardoor de draagmoeder onverwacht verantwoordelijk wordt voor een kind dat zij nooit zelf had willen opvoeden. Ook dit onderstreept waarom goede regelgeving noodzakelijk is.

Liefde en eerlijkheid

Critici van draagmoederschap menen dat een baby automatisch schade oploopt wanneer die na de geboorte niet door de draagmoeder wordt opgevoed. Die opvatting vindt geen steun in de wetenschappelijke literatuur: uit onderzoek van de UvA blijkt geenszins dat de hechting in het geding is wanneer een kind vanaf het begin opgroeit in een liefdevolle, stabiele omgeving en openheid bestaat over diens ontstaansgeschiedenis. Liefde, veiligheid, voorspelbaarheid en eerlijkheid zijn de belangrijkste voorwaarden voor een gezonde ontwikkeling. Door counseling vooraf wordt ervoor gezorgd dat aan deze voorwaarden wordt voldaan.

Ten slotte willen wij benadrukken dat ook veel draagmoeders zelf juist behoefte hebben aan deze wetgeving. Zij kiezen er bewust voor een kind te dragen uit liefde voor een ander, en willen dat dit zorgvuldig, veilig en met goede begeleiding gebeurt. Zij willen beschermd worden tegen druk van buitenaf, duidelijkheid hebben over hun rechtspositie en erop kunnen vertrouwen dat alle afspraken vooraf onafhankelijk zijn getoetst. Goede wetgeving beschermt daarom niet alleen kinderen en wensouders, maar óók draagmoeders.

De lessen uit het verleden zijn belangrijk. Maar de juiste les is niet dat we nieuwe gezinsvormen onmogelijk moeten maken. De juiste les is dat we kwetsbare mensen beschermen met duidelijke regels, onafhankelijke toetsing, volledige openheid en het belang van het kind als uitgangspunt.

Dat is precies wat deze wet beoogt.