Zeldzame knieval: Indiase onderwijsminister treedt af onder druk van jongerenprotesten

Pradhan sneuvelde vanwege een uitgelekt toelatingsexamen voor de geneeskundeopleiding. Daarbij streden in mei 2,2 miljoen aspiranten om nog geen 130 duizend studieplekken. De vragen zouden vooraf zijn verkocht voor bedragen tot wel 5 miljoen roepie (omgerekend 45 duizend euro). Examenfraude komt in India geregeld voor en leidt zelden tot veroordelingen.

In de hoofdstad New Delhi werd sinds 6 juni onafgebroken geprotesteerd door de zogenoemde Kakkerlak Volkspartij, een populaire onlineprotestbeweging. De demonstranten eiste het aftreden van de onderwijsminister, die zij politiek verantwoordelijk hielden.

Aanvankelijk trok de demonstratie slechts enkele honderden betogers, maar vanwege het repressieve optreden van de autoriteiten zwol het protest aan. Tienduizenden mensen gingen afgelopen maandag de straat op. Veiligheidstroepen gebruikten traangas en bamboestokken; ook circuleren berichten over het gebruik van hagelgeweren en stroomstootwapens.

De Indiase premier Narendra Modi probeerde de gemoederen donderdag te bedaren. Hij noemde het schandaal ‘bijzonder pijnlijk’ en beloofde dat fraude voortaan via snelrecht wordt bestraft. Maar over het vertrek van zijn minister Pradhan repte hij niet.

Geen precedent

Volgens analisten wilde Modi geen precedent scheppen waarbij ministers opstapten onder publieke druk. Opeenvolgende verkiezingsoverwinningen hadden Modi en zijn partij, de BJP, een aura van politieke onaantastbaarheid gegeven. ‘Aftreden staat gelijk aan weglopen’, zei een regeringswoordvoerder vrijdag, ‘en weglopen is geen oplossing’.

Zaterdag concludeerde de regering echter dat de situatie onhoudbaar was geworden. In zijn ontslagbrief benadrukte Pradhan dat hij ‘vanaf de allereerste dag’ verantwoordelijkheid had genomen. Maar om de ‘nationale eenheid te bewaren’ stapt hij op, zodat studenten zich weer ‘kunnen richten op hun studies en de toekomst’.

Het vertrek is een zeldzaam moment in de recente Indiase politiek. Modi is sinds 2014 aan de macht; Pradhan is pas de tweede minister die onder publieke druk opstapt. De laatste keer was in 2018, toen de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken zijn ontslag indiende vanwege beschuldigingen van seksuele intimidatie. Pradhans vertrek leek daarom lang een onhaalbare eis.

Aangiftes ingetrekken

Het nieuws werd zaterdag met een oorverdovend gejuich ontvangen op het protestterrein. Met opgeheven vuist sprak Abhijit Dipke, de 30-jarige voorman van de Kakkerlakpartij, de massa toe. ‘Ze zeiden altijd dat de ministers van deze regering nooit opstappen. Maar alles kan, zolang iemand zich ervoor inspant.’

De regering zegt de aangiftes tegen demonstranten in te zullen trekken. Ook wil ze een schadevergoeding uitbetalen aan de nabestaanden van jongeren die een einde aan hun leven maakten nadat het toelatingsexamen in mei ongeldig werd verklaard.

De Kakkerlakpartij beëindigde zaterdag het protest, maar belooft zich voortaan op ‘meer thema’s’ te richten. Dipke en zijn jonge achterban hebben de kracht van massamobilisatie ontdekt. Het succes heeft bovendien de verbeeldingskracht weer aangewakkerd in een land waar de traditionele oppositie nauwelijks nog een vuist maakt, terwijl democratie afglijdt richting autocratie.

Voor Modi schuilt daarin een politiek gevaar. De achterban van de Kakkerlakpartij was nog kind toen hij aan de macht kwam. Ze herinneren zich de tekortkomingen van eerdere regeringen niet en beoordelen Modi op hoe India er nu uitziet. Bovendien overstijgen de jonge demonstranten grenzen van kaste, klasse en religie.

‘Ze hebben teruggeëist wat de generatie van hun ouders heeft opgegeven: India’s dignity’, zegt vermaard schrijfster Arundhati Roy tegen The Hindu. ‘Met hun waardigheid, moed en humor hebben ze laten zien hoe je je niet laat verlammen door angst. Dat is een geschenk. Het is nu aan ons om daar goed mee om te gaan.’