Hoe een Italiaanse internetdienst het effect toont van het gebrek aan Europese autonomie

Het kostte even moeite om in contact te komen met de vrijwilligers achter Autistici/Inventati (A/I) in Italië. Dat is een internetdienst (ze leveren een platform waarop zo’n 20.000 blogs en e-mailservers draaien) die voortkomt uit een protestbeweging. En uit wantrouwen jegens traditionele media, waar NRC toe behoort.

Ik wilde ze spreken omdat A/I sinds 26 augustus op de Amerikaanse terrorismelijst staat. Het is sindsdien een entiteit die onder sancties valt. Amerikanen mogen er geen zaken mee doen, anders dreigen hoge straffen voor die Amerikanen.

Dat heeft onmiddellijke gevolgen. De vrijwilligers achter het collectief zijn overweldigd door wat hun overkomt nu hun organisatie als terroristisch wordt beschouwd. Op dag 1 stopte PayPal met hun account, waarop ze donaties ontvangen waarmee ze hun hardware betalen, die verspreid over Europa staat.
Daarna verloren ze de domeinnaam autistici.org, omdat het register van .org domeinen in Amerika wordt beheerd. Ik heb inmiddels geleerd dat ook domeinen die eindigen op .net en .com – en nog een hele sloot iets minder gebruikelijke extenties – vanuit Amerika worden beheerd.

Ik verzoek mensen binnen mijn netwerk om te helpen contact te leggen. Maar sommigen zijn nu bang om met A/I in verband gebracht te worden. „Ik ben al meer dan tien jaar niet meer actief bij ze en het is riskant voor mij en mijn gezin”, schrijft iemand die ik dus anoniem zal houden. „Ik kan niet inschatten hoe de Nederlandse autoriteiten zich opstellen.”

Het lukte niettemin. Ik heb een van de oprichters van A/I afgelopen week meerdere keren gesproken en houd contact. Ieder interview brengt iets nieuws. Kort na ons tweede gesprek verliest A/I – een in Italië geregistreerde vereniging – zijn bankrekening. Die hadden ze bij een Italiaanse bank, die zichzelf als idealistisch omschrijft.

Wat het internetcollectief overkomt is een verhaal over Europese digitale autonomie (en het gebrek daaraan). De Amerikaanse regering heeft bezwaar tegen de inhoud van blogs die door A/I in de lucht worden gehouden. Maar in plaats van de gebruikelijke procedure, waarin autoriteiten een hostingprovider wijzen op bijvoorbeeld inhoud die oproept tot geweld en verzoeken die offline te halen, kiezen de Amerikanen voor het botte mes van een sanctie: ze halen de hele onderliggende Europese hostingprovider en dus alle 20.000 blogs offline. Online burgerrechtenorganisaties zijn gealarmeerd. 

---

Alternatieve kanalen

Wat met A/I gebeurde kwam onder meer onder mijn aandacht omdat ik erop werd gewezen door contacten op Mastodon. Dat is een alternatief netwerk van socialemediaservers. Daarop ben ik het afgelopen jaar actiever geworden omdat ik wil uitvinden hoe media zoals NRC losser kunnen komen van wat ik maar even de ‘traditionele sociale media’ noem, Facebook, Instagram, X en TikTok. 

Dat vind ik relevant om te vertellen, omdat de wortels van A/I liggen in de anti-globaliseringsprotesten rond 2001. Dat was een tijd waarin globalisering door de ontwikkeling van het internet versnelde. Én de tijd waarin doordrong hoe je internet kunt gebruiken om je boodschap te verspreiden. En hoe je online eigen media kon opzetten.

De mensen achter A/I hielpen (andere) demonstranten om online actief te worden tijdens bijvoorbeeld de protesten tegen de G8 in Genua. En dat zijn ze blijven doen voor een relatief kleine gemeenschap van onder meer anarchisten en antifascisten. De vrijwilligers van A/I maakten het de afgelopen 25 jaar gemakkelijk voor activisten wereldwijd om een website in de lucht te houden, zonder daarvoor grote (Amerikaanse) commerciële platformen te gebruiken.

Want de massa week intussen uit naar platformen zoals Facebook en Twitter. Dat bleken (of leken) ideale plekken om gelijk een heel groot publiek te bereiken en snel berichten uit te wisselen. Veel gemakkelijker dan het in de lucht houden van een website waar bijna niemand op kijkt.

A/I is dus een tegenhanger van wat we ‘Big Tech’ zijn gaan noemen. En voor mij is dit misschien wel het eerste verhaal dat geheel voortkomt uit de alternatieven daarvoor. Ik werd getipt via Mastodon en Signal en onderhoud contact op Signal. De mensen van A/I omschrijven zichzelf als anti-kapitalistisch. „Dat betekent voor ons dat onze gebruikers geen producten zijn”, vat de man (een van de oprichters) die ik uiteindelijk spreek samen. „We kijken niet mee in je mail om je een advertentie van Alicante te tonen, nadat je een vriend hebt gemaild dat je op vakantie naar Spanje wilt.”

In ons derde gesprek klinkt de man nog net zo strijdbaar, maar ook defaitistisch. Dit draait niet om mij of om ons, herhaalt hij een aantal keer. „Dit gaat ook niet om de inhoud van de blogs die we hosten. Vaak ken ik die niet eens. Als er iets op staat wat tegen de wet is dan moet je me daar maar op wijzen. Daar zijn procedures voor. (…) Maar als je een provider verantwoordelijk houdt voor wat er wordt geschreven op wat hij host, dan is dat het einde van ieder platform. En dus ook het einde van Facebook, van Google, van X, van TikTok.” 

De vrijwilligers doen nu grote moeite om hun platform in de lucht te houden. Dat is vooral een praktische strijd, want hoe doe je dat zonder bankrekening? Het juridisch aanvechten van een Amerikaanse sanctie is schier onmogelijk. „We zijn klein, maar we staan wel ergens voor”, zegt de man. „Als ik érgens van beschuldigd wil worden, dan voor dat ik stond voor de vrijheid van meningsuiting op internet en een bepaalde mate van privacy.”

Van autoriteiten in Italië of Europa heeft hij nog niets gehoord. „Vandaag zijn wij het. Vijftien vrijwilligers in Italië. En het kan niemand wat schelen. Maar morgen wordt Trump wakker met een nieuwe vijand in zijn hoofd die hij ’s nachts verzonnen heeft. En dan is het Amnesty of ben jij het.”