McDonald's krijgt boete van 6 ton per week als het wegwerpbekers blijft uitdelen

Sinds 2024 is het voor restaurants verboden om wegwerpbekers aan te bieden als klanten ter plaatse iets komen drinken. Alleen bij afhalen mogen zulke bekers met een plastic laagje nog worden meegegeven, als de klant daar een toeslag voor betaalt.

Maar McDonald's-filialen door heel Nederland hebben zich jarenlang niet aan deze wet gehouden, stelt de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) in een brief aan de keten die is ingezien door NU.nl. Wie in een vestiging van de keten komt drinken, krijgt nu alsnog een wegwerpbeker.

De inspectie legt daarom een zogeheten last onder dwangsom op: McDonald's krijgt tot 5 januari 2027 om zich wel aan de wet te houden. Als het bedrijf dan nog wegwerpbekers aanbiedt, krijgt McDonald's een boete van 625.000 euro per week, met een maximum van 3,75 miljoen euro.

Vorig jaar bleek al uit onderzoek van de Fair Resource Foundation, een milieugroep die het plasticgebruik wil terugdringen, dat McDonald's zich niet aan de regels houdt. De groep diende een handhavingsverzoek in bij de ILT, die bij 32 vestigingen eigen onderzoek deed en tot dezelfde conclusie kwam.

Het gebruik van wegwerpplastic wordt door Europese en Nederlandse regels steeds verder teruggedrongen, omdat het vaak tussen het zwerfafval belandt. Bovendien gaan er veel grondstoffen verloren als bekers na eenmalig gebruik in de verbrandingsoven belanden, zegt Karl Beerenfenger van de Fair Resource Foundation. "Het is een enorme verspilling."

De ILT zegt dat McDonald's zich "onverschillig en/of calculerend" heeft gedragen. Dat blijkt volgens de inspectie uit het feit dat het bedrijf begin 2024 wél was overgestapt op herbruikbare bekers. Dat volgde op een gesprek met de toezichthouder over de toepassing van de toen nog nieuwe regels.

Maar in de loop van 2024 ging de keten toch weer terug naar wegwerpbekers, zonder dat te melden. Volgens de inspectie zijn daardoor 80 miljoen bekers per jaar bij het afval beland, terwijl dat dus niet mag.

McDonald's zegt dat zijn beleid er wel op was gericht om het ontstaan van zwerfafval te voorkomen. Maar de plasticregels passen volgens de keten niet bij haar bedrijfsmodel. "Gasten die binnen hebben gegeten, besluiten regelmatig om hun drankje alsnog mee te nemen voor onderweg", zegt een woordvoerder. "Dat is begrijpelijk consumentengedrag en daarom hebben wij tot nu toe in de kioskflow ook bij 'Hier Opeten' een wegwerpbeker aangeboden."

McDonald's zegt zich niet te herkennen in de beschuldiging dat het onverschillig is geweest. Het bedrijf heeft naar eigen zeggen "steeds transparant toegelicht" hoe het omging met de bekers en waarom dat volgens de keten wel binnen de wet paste.

McDonald's kreeg deze zomer verschillende keuzes om zich alsnog aan de wet te houden. Het bedrijf mag wegwerpbekers blijven gebruiken, maar die moeten dan apart worden ingezameld en gerecycled. Uit een uitgebreide administratie moet blijken dat minstens 90 procent wordt ingezameld.

In plaats daarvan kiest McDonald's ervoor om toch alleen herbruikbare bekers aan te bieden aan klanten die ter plaatse komen eten en drinken, blijkt uit de brief. Het bedrijf mag zelf bepalen hoe het ervoor zorgt dat die bekers daadwerkelijk worden hergebruikt, bijvoorbeeld door statiegeld te vragen.

Normaal gesproken krijgt een bedrijf zes weken de tijd om zich aan de wet te houden, maar volgens McDonald's is dat te kort. Naar eigen zeggen moeten miljoenen herbruikbare bekers worden besteld en moet er veel externe afwascapaciteit worden geregeld. Daarom hoeven de bekers bij de keten pas begin volgend jaar herbruikbaar te zijn.

"Wij zijn hartstikke blij met de actie van de ILT naar aanleiding van ons onderzoek", reageert Beerenfenger. "Het is natuurlijk wel schrijnend dat McDonald's pas drie jaar nadat de wet is ingegaan eraan voldoet, en dat er actie van de ILT en van onze kant nodig was."

Bovendien lijkt McDonald's niet te worden bestraft voor de jaren dat de wet niet werd gevolgd. "Daar komen ze dan echt ontzettend goed mee weg", zegt Beerenfenger. "Wat zwaar weegt in dit geval is dat McDonald's een enorm bedrijf is, een marktleider in zijn sector. Zijn negatieve impact gaat veel verder dan alleen het eigen bedrijf."

McDonald's heeft flink gelobbyd tegen Europese regels die plasticafval moeten voorkomen. Het is volgens Beerenfenger dan ook geen toeval dat het bedrijf zich vervolgens niet aan diezelfde regels hield. "Hier zit gewoon een strategie achter."

Hij hoopt dat de actie van de ILT ook andere bedrijven in de fastfoodsector aanzet tot actie om wegwerpbekers in de ban te doen. "Het heeft een effect in de markt als je ziet dat de ILT op de stoep staat wanneer je de wet overtreedt."

Ondanks het aanstaande gebruik van herbruikbare bekers blijft McDonald's erbij dat de plasticregels "onvoldoende aansluiten op de dagelijkse praktijk in fastservicerestaurants". De keten zegt daarover in gesprek te blijven met de overheid.