Kim Putters: kabinet had beter moeten communiceren over de avondklok. ‘Een zware maatregel’ die de burger wantrouwend maakte

Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) heeft vanaf het begin gewaarschuwd dat corona „een meervoudige crisis” was en niet alleen een gezondheidscrisis. Ze zou ook veel gevolgen hebben voor bijvoorbeeld de leefomgeving, maatschappij en economie. Dat zei Kim Putters, oud-directeur van het SCP, donderdagochtend tijdens het verhoor door de parlementaire enquêtecommissie Coronabeleid.

Toch mocht Putters slechts af en toe aanschuiven bij het wekelijkse Catshuis-overleg. „Het was verstandiger geweest als we er elke keer bij hadden gezeten.” Pas vanaf 2021 mocht het SCP reageren op concept-coronamaatregelen. Putters schetste dat het SCP heel veel informatie had die makkelijk was te ontsluiten, bijvoorbeeld over eenzaamheid of hoeveel mensen goed kunnen thuiswerken. „Het SCP heeft veel kennis over hoe mensen denken, zich voelen en over verschillende groepen.”

Maar de epidemiologische data van het RIVM waren harder, constateerde Putters. „Van Dissel [oud-RIVM-directeur] kon dagelijks besmettingscijfers delen.” Het SCP had weliswaar geen actuele informatie en moest zich vaak beroepen op literatuur over eerdere crises, maar: „Als ouderen vandaag eenzaam zijn, is dat morgen niet ineens anders. Eenzaamheidscijfers zijn geen dagkoersen.”

Putters waarschuwde onder meer dat na een crisis zoals de coronapandemie meer mensen met mentale problemen zouden kampen en dat vaker een beroep zou worden gedaan op de geestelijke gezondheidszorg. Maar, zei hij, „men vond het lastig met deze informatie iets te doen. Het kabinet was er wel ontvankelijk voor, maar er was weinig handelingsperspectief.”

Aziaten, jongeren en antivaxxers

Bij een volgende pandemie moet daarom gelijk rekening worden gehouden met de langetermijneffecten, zei de oud-SCP-directeur. „Wat gaat er allemaal gebeuren als deze acute crisis voorbij is?” Tijdens corona gebeurde dat maar „stap voor stap”.

Putters zei ook al „vanaf dag één” te hebben gewaarschuwd voor stigmatisering van bevolkingsgroepen, niet alleen door de overheid maar ook door de media. „In het begin kregen Aziatische mensen de schuld van het virus, later werden jongeren in de hoek gedrukt toen de samenleving weer wat meer openging, nog later ging het om mensen die zich niet lieten vaccineren.”

Putters waarschuwde verder voor de navolging van de coronamaatregelen. Bij een grote gezondheidsdreiging volgen mensen eerst netjes de maatregelen, zei hij, maar al vrij snel kunnen óf willen ze dat niet meer. „Ze twijfelen over de effectiviteit, of ze zien dat andere mensen wel iets mogen wat zij niet mogen.” Die boodschap heeft Putters geregeld in het Catshuis afgegeven, zei hij. „Wij hebben vrij veel herhaald.”

Ook moet een volgende keer informatie bij de doelgroepen zelf worden opgehaald, om draagvlak te creëren. Putters: „Je moet bij jongeren nagaan: hoe kunnen jullie wél onderwijs genieten? Hoe kunnen we stages in het mbo wel door laten gaan? Wat vinden jongeren zelf verantwoord?” Zijn conclusie: „Als maatregelen niet gedragen worden door de samenleving, leidt dat tot onmacht, verzet of wantrouwen.”

Putters zei verder dat de politiek beter moet communiceren over de dilemma’s van maatregelen. Bijvoorbeeld als gekozen moet worden tussen de mentale gevolgen voor jongeren en besmettingsrisico’s. „Die dilemma’s moet je […] bij voortduring goed en helder uitleggen aan de samenleving, en daarna moet je als politiek achter die keuze gaan staan. Duidelijke argumentatie. Je moet de samenleving meenemen.”

Hij wees ook op de avondklok: „Een zware maatregel die lang gaat doorwerken in het vertrouwen in de overheid. Het is een politieke weging. Het is cruciaal die met de samenleving te delen.”

Ook de inhoudelijke communicatie over de maatregelen zelf moet beter. „Het was voor mensen soms lastig te volgen.”

Liveblog Parlementaire enquête corona

Vrees voor een ‘Bergamo-scenario’ met overvolle ziekenhuizen bepaalde volgens ex-minister Schouten het kabinetsbeleid