Straat van Hormuz én Rode Zee onveilig voor schepen: 'Geen alternatieven meer'

De scheepvaart in de Rode Zee, bij de strategische zeestraat Bab el-Mandeb, staat opnieuw onder druk nadat Houthi-rebellen in Jemen daar maandag een blokkade hebben aangekondigd tegen Saoedi-Arabië.

De rebellen zeggen alle schepen die Saoedische havens aandoen op de belangrijke vaarroute te zullen aanvallen. Woensdagavond werd dit werkelijkheid: twee olietankers werden geraakt door een onbekend projectiel waardoor brand uitbrak.

Ook Nederlandse rederijen nemen daarom geen risico. Een olietanker van de Nederlandse rederij Marwave draaide om omdat de veiligheid van de bemanning volgens het bedrijf niet kon worden gegarandeerd.

"Het is een chaos", zegt Pieter Zhao, onderzoeker op het gebied van maritieme veiligheid aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. "De problemen in de Rode Zee en rond de Straat van Hormuz zijn geen losse crises, maar één grote crisis voor de zeevaart."

De Rode Zee is belangrijk voor de wereldhandel, omdat veel schepen tussen Azië en Europa deze route gebruiken. Ook in 2023 en 2024 voerden de Houthi's maandenlang aanvallen uit op koopvaardijschepen in de Rode Zee.

Grote rederijen weken toen uit naar de langere route om Kaap de Goede Hoop. Dat zorgde voor vertragingen van goederen, hogere transportkosten en uiteindelijk ook duurdere producten.

Omdat het lange tijd rustiger was op de Rode Zee, werd de vaarroute ook belangrijker voor Saoedi-Arabië. "De Rode Zee was een belangrijke uitwijkroute geworden voor de olie-export uit Saoedi-Arabië door de problemen in de Straat van Hormuz", zegt Zhao.

"Er staat nogal wat op het spel", stelt Michel Michaloliákos, analist bij het Haagsch Instituut Geopolitiek. "Nu ook de Rode Zee onder druk komt te staan, zijn er eigenlijk geen goede alternatieven meer voor de scheepvaart in het gebied."

Volgens hem kan Saoedi-Arabië niet zomaar een nieuwe exportroute aanleggen. "Het kost jaren om nieuwe pijpleidingen of andere infrastructuur te bouwen."

Voorlopig blijft omvaren via Kaap de Goede Hoop de belangrijkste uitwijkmogelijkheid. Dat kost volgens Michaloliákos ongeveer twee weken extra en zorgt voor hogere brandstof- en bemanningskosten.

Hoe lang de nieuwe blokkade voortduurt, is volgens onderzoeker Zhao van de Erasmus Universiteit moeilijk te voorspellen. "We weten niet hoe lang de Houthi's dit kunnen volhouden of hoeveel middelen ze daarvoor hebben. Veel hangt af van de verdere ontwikkelingen in de regio."

Voor Nederlanders zijn de gevolgen voorlopig niet direct zichtbaar. "Het gaat niet zo zijn dat producten morgen ineens duurder worden", zegt Michaloliákos. "Maar als deze situatie langer aanhoudt, kunnen de olieprijzen verder oplopen." Ook wordt het transport duurder vanwege de enorme omweg die schepen moeten nemen. "Die kosten worden uiteindelijk vaak doorberekend aan consumenten."