Digitale dreiging in Nederland groeit door vervagende grenzen en opkomst AI

Cyberaanvallen worden steeds vaker uitgevoerd door gespecialiseerde groepen die zich overal ter wereld kunnen bevinden en tijdelijk met elkaar samenwerken. Dat schrijven de politie en het Openbaar Ministerie (OM) in het donderdag verschenen rapport Cybercrimebeeld Nederland. Daarin worden de belangrijkste ontwikkelingen binnen het cybercrimedomein geanalyseerd.

Een andere ontwikkeling is dat cybercriminelen steeds minder technische kennis nodig hebben. Op de criminele markt zijn kant-en-klare diensten te koop, waarmee aanvallen kunnen worden uitgevoerd. Ook zijn gestolen gegevens en technische hulpmiddelen verkrijgbaar.

Door gegevens uit eerdere hacks te combineren met nieuwe data kunnen criminelen hun slachtoffers steeds gerichter benaderen. Dat zegt officier van justitie Christa de Pagter.

"Criminelen doen zich bijvoorbeeld voor als een bank of cryptoplatform", zegt ze. "Door gestolen gegevens te combineren met manipulatie en een gevoel van urgentie kunnen zij slachtoffers onder grote druk zetten om direct te handelen. Op die manier worden Nederlandse burgers, bedrijven en organisaties getroffen."

De politie en het OM zien verder een opkomst van jonge cybercriminelen uit westerse landen die zich richten op data- en cryptodiefstal. Daarmee kunnen ze vervolgens organisaties afpersen. Mensen die dit doen worden als 'Hacker Com' gelabeld, "een brede, overkoepelende classificatie voor een los samenhangend netwerk van individuen".

Deze personen zoeken actief naar publiciteit en zijn gedreven door financieel gewin en sociale status, zo meldt het rapport. Een voorbeeld daarvan was eerder dit jaar de diefstal van gegevens van ruim zes miljoen Odido-klanten.

De telecomprovider betaalde geen losgeld, waardoor gegevens op straat belandden. Stan Duijf van Operaties High Tech Crime bij de politie benadrukt dat losgeld betalen nooit wordt aangeraden. "Betalen biedt geen garantie dat criminelen gestolen gegevens daadwerkelijk verwijderen", zegt hij. "Bovendien houd je met een betaling het verdienmodel van criminelen in stand. Dat maakt het aantrekkelijk om nieuwe slachtoffers te zoeken."

Experts waarschuwen al jaren voor de inzet van kunstmatige intelligentie (AI) bij online criminaliteit. De politie en het OM zien nog niet dat de cybercriminaliteit er helemaal door verandert. Wel is AI een aanjager. Het vergroot het tempo en de schaal waarop de aanvallen plaatsvinden.

Criminelen maken ook gebruik van bekende chatbots zoals Claude, Gemini en ChatGPT. Hoewel die programma's beveiligingsfilters hebben ingebouwd, zoeken criminelen naar manieren om die te omzeilen. Volgens het rapport is daarvoor nog geen structurele oplossing.

Daarbij waarschuwen de autoriteiten voor een nieuwe dreiging, namelijk aanvallen op AI-systemen zelf. "Criminelen kunnen bijvoorbeeld de werking van een AI-model manipuleren, saboteren of trainingsdata achterhalen."

Volgens het rapport houdt de politie nu al rekening met een mogelijke toename van crimineel AI-gebruik. "Bovendien versnelt AI het proces waarin criminelen bekende en onbekende kwetsbaarheden uitbuiten."