Stikstofpakket krijgt ruime voldoende: krimp veestapel is onvermijdelijk

De stikstofmaatregelen gaan veel boeren pijn doen. Ze moeten bijvoorbeeld flink investeren in nieuwe stallen, en dat gaat niet alle boeren lukken. Er zullen boeren zijn die door het stikstofpakket moeten stoppen met hun bedrijf. Hoeveel precies kan het PBL nog lastig inschatten.

Wel is duidelijk dat de veestapel fors kleiner wordt. In 2035 zijn er 20 tot 30 procent minder koeien dan in 2019, verwacht het PBL. Intensieve veehouderijen kunnen zelfs tot 40 procent van hun vee kwijtraken.

Daardoor komen de stikstofdoelen die het kabinet heeft gesteld aardig dichtbij. Voor de landbouw betekent dat een vermindering van de stikstofuitstoot van 42 tot 46 procent in 2035 ten opzichte van 2019. Voor de industrie en het verkeer gaat het om 50 procent.

Het kabinet wil dat bereiken met een stevig pakket ter waarde van 20 miljard euro. Met dat geld wil het de stikstofuitstoot rond natuurgebieden flink naar beneden brengen. Ook mogen boeren nog maar gemiddeld 2,6 koeien per hectare houden. Daarnaast volgen nog meer maatregelen.

De koeiennorm van 2,6 koeien per hectare gaat logischerwijs vooral pijn doen in gebieden waar boeren veel vee en weinig land hebben. Het PBL noemt delen van Noord-Brabant en de Overijsselse gemeente Hof van Twente als voorbeelden. Grondprijzen zullen alleen maar hoger worden.

Voor boeren dreigt ook het scenario dat ze na 2035 nog eens extra dieren moeten wegdoen. Doordat het doel van het kabinet niet volledig wordt bereikt, hangt boeren een zogeheten generieke korting boven het hoofd, schetst het PBL. Dat betekent dat elke boer wat vee moet inleveren.

Als dit pakket volledig en goed wordt uitgevoerd, is de stikstofuitstoot door de landbouw met 40 procent gedaald. Dat is net iets minder dan de 42 tot 46 procent die het kabinet voor ogen heeft. Een generieke korting zou dan nodig zijn om het laatste stapje richting het stikstofdoel te zetten.

Wel verwacht PBL-directeur Marko Hekkert dat boeren deze maatregel niet zomaar krijgen opgelegd. "Iedereen wil een generieke korting vermijden. Ik verwacht dat iedereen op zoek gaat naar manieren om het pakket te finetunen."

Die mogelijkheden zijn er ook nog. Het kabinet moet sommige maatregelen nog verder concretiseren. Het PBL heeft in de berekeningen alleen de maatregelen meegenomen die concreet genoeg zijn.

In de stikstofcrisis is de kritische depositiewaarde (kdw) een belangrijke graadmeter. De kdw is de hoeveelheid stikstof die een natuurgebied aankan zonder dat het verslechtert. Voordat een vergunning wordt verleend, wordt gekeken naar de kdw van natuurgebieden in de buurt. Als er te veel stikstof in een gebied neerkomt, volgt vaak geen vergunning en kan een bouwproject niet doorgaan.

Het stikstofpakket zorgt er niet voor dat de hoeveelheid stikstof in veel gebieden onder de kdw komt. In 2035 zou minder dan de helft van de gebieden (43 procent) de kdw niet meer overschrijden. Wel is het zo dat de stikstofbelasting in veel gebieden afneemt. Dat kan je zien op de kaart hieronder.

Dat klinkt negatief, want in hoeverre is de stikstofcrisis opgelost als in meer dan de helft van de natuurgebieden nog steeds te veel stikstof neerkomt? Toch ziet het PBL dat anders. Het legt dat als volgt uit: als in een gebied nog steeds iets te veel stikstof terechtkomt, maar het gaat op andere vlakken goed met de natuur, dan kan er gewoon ruimte zijn om een vergunning te verlenen voor een bouwproject. Ook als daar een beetje extra stikstof door wordt uitgestoten.

Het kabinet mikt met de plannen niet alleen op minder stikstofuitstoot, maar ook op het oplossen van andere knelpunten in de natuur, zoals verdroging. Uiteindelijk is het aan rechters om te bepalen of er sprake is van voldoende verbetering in de natuur. "Je haalt met dit pakket niet met één big bang alles van het slot af, maar we verwachten wel dat het hierdoor de goede kant opgaat. Doe je dit pakket niet, dan blijf je in de huidige situatie zitten."

Tegelijkertijd is het herstellen van de natuur na 2035 niet klaar, voorspelt Hekkert. "We zijn dan nog niet klaar met het natuurdossier. Zo eerlijk moeten we ook zijn. Maar het kabinet is heel ambitieus en komt met dit pakket heel dicht in de buurt van een oplossing."