Nederland mag nog altijd geen asielzoekers terugsturen naar Italië, ondanks EU-migratiepact

Dat blijkt uit een rechtszaak die de minister van Asiel en Migratie, Bart van den Brink, dinsdag heeft verloren van een Russische man. Volgens de rechtbank van Den Haag kon de asielminister niet voldoende aantonen dat de opvangsituatie in Italië sinds het ingaan van het migratiepact is verbeterd.

In het migratiepact spraken alle EU-lidstaten af dat er strengere controles aan de buitengrenzen moeten komen. Asielzoekers moeten aan die buitengrens hun procedure afwachten en doorreizigers worden teruggestuurd naar het land van aankomst, in dit geval Italië. Daarbij moet wel worden aangemerkt dat EU-landen ook voordat het pact van kracht werd al hadden afgesproken dat migranten worden opgevangen in het land van aankomst, maar dat dit in werkelijkheid nauwelijks werd nageleefd.

Italië heeft niet genoeg opvangplekken om teruggestuurde asielzoekers op te vangen. Sinds april 2023 mag Nederland er daarom niet meer zomaar van uitgaan dat Italië haar internationale verplichting om voor migranten te zorgen zal kunnen nakomen. Het ‘interstatelijk vertrouwensbeginsel’, dat bepaalt dat EU-lidstaten ervan uit mogen gaan dat andere lidstaten de mensenrechten niet schenden, is daarom niet van toepassing.

Het standpunt van de minister is dat de situatie sinds de inwerkingtreding van het migratiepact op 12 juni van dit jaar zodanig is veranderd dat het vertrouwensbeginsel weer van kracht is. Zo heeft Van den Brink in juni een gesprek gehad met de Italiaanse minister van Binnenlandse Zaken, die heeft toegezegd dat Italië gaat meewerken aan het nieuwe migratiepact. Ook hebben de twee landen een intentieverklaring getekend om de samenwerking op het gebied van asiel te versterken. Een EU-rapport van juli 2026 noteert dat Italië haar best doet om de opvangcapaciteit op te schroeven.

De bewijsvoering van de minister wist de rechtbank niet te overtuigen. De rechtbank vindt de afspraken en intentieverklaring ‘zeer algemeen’ en zonder ‘concrete toezeggingen’. Ook heeft de Russische man overtuigend bewijs aangevoerd dat de opvangproblematiek in Italië nog niet is verbeterd, laat staan opgelost.

Opvangcapaciteit

Hoewel het land volgens het EU-rapport van juli 2026 inmiddels voldoende opvangcapaciteit zou moeten hebben voor overgebrachte personen, gaat het niet over tot het daadwerkelijk hervatten van die overplaatsingen. Dat blijkt ook uit de eerste drie weken na de inwerkingtreding van het pact: Italië weigerde alle twaalf overdrachten die door andere lidstaten waren aangevraagd.

Om die redenen oordeelt de rechtbank dat de minister bij het terugsturen van asielzoekers naar Italië nog steeds niet kan uitgaan van het interstatelijk vertrouwensbeginsel. De minister moet daarom nu een nieuw besluit nemen over de asielaanvraag van de Rus.

De rechtbank wijst erop dat het migratiepact nog maar zeer kort van kracht is. Daarom zou het in de toekomst wel mogelijk zijn om asielzoekers terug te sturen naar Italië, indien de omstandigheden daar voldoende verbeteren. Maar daar is op dit moment nog geen sprake van.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid wilde nog niet inhoudelijk op de uitspraak reageren. ‘We gaan de uitspraak bestuderen’, liet een woordvoerder weten aan het ANP.