Dagen na de ramp wordt steeds meer duidelijk over Tibet, waar pers niet welkom is. De ravage is groot, de kans op overlevenden klein

Op een video is een journalist van de Chinese staatszender CCTV te zien, hijgend boven op een berghelling. Met een zoekteam hebben ze tien uur gelopen om dit punt te bereiken. Ze wijst naar een moddervlakte beneden in de vallei en benadrukt elk woord. „Dit is de locatie van de grenspost Gyirong.” Maar er is geen spoor meer te bekennen van het grote witte douanegebouw met Chinese dakversiering uit de schokkende videobeelden van de vloedgolf die vorige week de wereld overgingen, of van de hotels en winkels eromheen.

Op de berg aan de overkant kun je zien hoe hoog het water kwam op 26 augustus, toen de grenspost werd weggevaagd door een waterstroom met een geschatte snelheid van vijftig meter per seconde. Zo’n zestig meter, „de hoogte van een gebouw van twintig verdiepingen”. Het zorgde voor zoveel schade dat hulptroepen veel moeite hadden om het afgelegen gebied, waar het de afgelopen dagen bleef regenen, te bereiken. Vrachtwagens die een weg moeten banen waren op maandagochtend 10.00 uur Chinese tijd nog ruim elfhonderd meter van de grenspost verwijderd.

Aan Chinese zijde zijn volgens de officiële cijfers zestien dodelijke slachtoffers gevallen. Onder de 546 vermisten zijn 261 buitenlanders, onder wie 104 Nepalezen en twee Nederlanders. De buitenlanders zijn voornamelijk pelgrims, op weg naar of vanaf de voor zowel boeddhisten als hindoes heilige berg Kailash, die in Tibet ligt.

Er komt langzaam meer informatie uit het gebied. De afgelopen dagen protesteerden Chinese internetgebruikers tegen berichten in de internationale pers waarin werd gesteld dat de Chinese overheid de beelden van de vloedgolf censureert. De BBC paste in reactie daarop een kop aan om duidelijk te maken dat er weliswaar sprake is van zware censuur maar dat niet alle video’s van de vloedgolf werden verwijderd.

Op het Chinese internet is inderdaad behoorlijk wat informatie over de ramp te vinden. Toch is de informatievoorziening veel minder vrij dan aan de Nepalese kant van de grens. De Chinese media volgen het gebruikelijke draaiboek voor grote rampen, waarbij de staatsmedia de informatievoorziening domineren, om nepnieuws tegen te gaan en om controle te houden. Met behulp van algoritmes worden onafhankelijke posts die veel gedeeld worden in de uren en dagen na de ramp weggedrukt of verwijderd. De Chinese autoriteiten maakten maandag bekend tien mensen te hebben bestraft omdat zij op sociale media het officiële dodental in twijfel hadden getrokken.

Buitenlandse media hebben geen toestemming om vanuit Tibet verslag te doen, tenzij ze op een georganiseerde persreis zijn. Anders dan aan de Nepalese zijde zijn er geen internationale persploegen ter plaatse.

Lees ook

Het laatste nieuws over de ramp in Nepal en Tibet in het liveblog

Rommelend geluid

Via de Chinese pers komen langzaam meer verhalen van overlevenden naar buiten. Zoals dat van een douanemedewerker die op de bewuste ochtend met haar moeder naar het ziekenhuis was, waardoor ze in leven bleef, of dat van recyclelaar Yang Gang, die aan journalisten van Phoenix News vertelde dat hij onderweg was naar de grenspost maar omdat zijn vrienden daar geen zin in hadden rechtsomkeert maakte en paddenstoelen was gaan plukken. Hij hoorde in de vallei een rommelend geluid, maar dacht niet aan een ramp.

Bewoners uit drie omliggende dorpen, die hoger gelegen waren dan de grenspost in de vallei en daardoor gespaard beleven, hoorden ook het geraas van het water. Ze probeerden elkaar te waarschuwen totdat hun telefoonsignaal uitviel.

Lees ook

Weggevaagde bruggen en overvolle mortuaria, de omvang van de ramp in Nepal wordt steeds duidelijker

Gyirong was de drukste grensovergang van Tibet, goed voor 30 procent van de handel tussen Nepal en China. De afgelopen jaren groeide het toerisme in de regio; in de eerste helft van dit jaar passeerden volgens Chinese media meer dan honderdduizend mensen hier de grens.

Er zijn al langer tekenen dat het gebied gevaarlijker wordt. Vorig jaar was de post maandenlang gesloten nadat de grensbrug werd verwoest tijdens een overstroming van een gletsjermeer.

Of het nu gaat om die overstroming, waarbij tientallen mensen omkwamen, of de lawine van vorige week, de oorzaak van het verhoogde risico op verschuivende gletsjers in de Himalaya is klimaatverandering, stellen Chinese experts. Door de hogere temperaturen en toenemende regenval worden gletsjers en rotsen instabiel.

Reddingswerkers in Tibet op zoek naar overlevenden langs de weg die naar de grens met Nepal leidt, op beelden van Chinese staatsmedia.

Foto CNS via AFP, Foto Xinhua via AP

De stabiliteit van de meer dan vijftigduizend gletsjers in het Chinese deel van de Himalaya is nog maar recent een aandachtspunt geworden van de Chinese overheid, vertelt onderzoeker Liu Qiao van de Chinese Academie van Wetenschappen aan het Chinese tijdschrift Sanlian. In de afgelopen tien jaar werden de gletsjers geteld en in kaart gebracht, maar „er zijn veel blinde vlekken als het gaat om het monitoren” van hoe snel ze smelten.

Knuffelkonijn

Een plotselinge ramp zoals deze laat zien dat ook het beste waarschuwings- of evacuatieplan te laat kan zijn. Tussen het moment van de gletsjerlawine en de zestig meter hoge muur van water die de grenspost Gyirong wegvaagde, zat maar zeven minuten.

De kans is klein dat er nog overlevenden in dat gebied worden gevonden. Op filmpjes van de Tibet Daily, een lokale staatskrant, worden in de modder gevonden voorwerpen getoond, waaronder een kinderbuggy, een auto, een thermosfles en een knuffelkonijn. „Van wie waren deze spullen?”

Lees ook

De ramp in Nepal en Tibet lijkt de autoriteiten te hebben overvallen. Hadden snellere waarschuwingen slachtoffers kunnen voorkomen?