NASA lanceert nieuwe ruimtetelescoop voor onderzoek naar donkere materie

Door onze nieuwsredactie

NASA heeft zondag een nieuwe Amerikaanse ruimtetelescoop gelanceerd. Een raket met aan boord de Nancy Grace Roman Space Telescope steeg op vanaf ruimtebasis Cape Canaveral in de Amerikaanse staat Florida. De lancering was bijna een jaar eerder dan aanvankelijk gepland.

Er werd gevreesd voor slecht weer, maar op het moment van lancering bleek dat te zijn opgeklaard. De ruimtetelescoop wordt in meer dan drie maanden tijd naar een plek op ongeveer 1,5 miljoen kilometer afstand van de aarde gebracht. Daar moet de telescoop vanuit de ruimte de breedste blik ooit werpen op de verborgen delen van het universum.

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA gebruikt de ruimtetelescoop voor onderzoek naar een paar grote mysteries in het heelal, zoals donkere energie en donkere materie. Volgens de theorie zou ongeveer 95 procent van het universum daaruit moeten bestaan.

Donkere materie en donkere energie kunnen verklaren waarom het heelal is zoals het is. Het probleem is alleen dat ze nog altijd niet zijn waargenomen. Hun bestaan is niet onomstotelijk bewezen.

De Roman-telescoop moet ook helpen planeten rond andere sterren dan de zon te ontdekken. Verder moet de sonde miljarden stelsels zoals onze Melkweg in kaart brengen en zwarte gaten onderzoeken.

Vernoemd naar eerste vrouwelijke leidinggevende bij NASA

De ruimtetelescoop is vernoemd naar Nancy Grace Roman (1925-2018). Zij was in de jaren zestig en zeventig hoofd sterrenkunde van NASA. Daarmee was ze de eerste vrouw met een leidinggevende functie binnen die organisatie.

Roman pleitte er in die tijd onder meer voor een telescoop naar de ruimte te brengen. Die zou buiten de dampkring beter kunnen zoeken naar planeten rond andere sterren dan de zon. Haar boodschap kwam over, wat leidde tot de baanbrekende ruimtetelescoop Hubble. Die werd gelanceerd in 1990 en is nog steeds actief.

Na al die jaren nadert de Hubble wel het einde van zijn leven. Daarom werken wetenschappers aan opvolgers. Zo is in 2021 de Amerikaans-Europees-Canadese ruimtetelescoop James Webb gelanceerd en in 2023 de Europese Euclid.

NASA lanceert nieuwe ruimtetelescoop die mysteries moet ontrafelen

'De Nancy Grace Roman trapt de deur in'

Ook de Roman moet het werk van de Hubble voortzetten, maar dan op een nog grotere schaal. Het gebied dat de nieuwe sonde in kaart kan brengen, is ongeveer honderd keer zo groot als het venster dat Hubble op het heelal heeft.

"De Hubble en de James Webb kijken door een sleutelgat naar het heelal, de Nancy Grace Roman trapt de deur in", zei hoofdonderzoeker Nicola Fox op een persconferentie na de lancering. Haar collega Julie McEnery voegde eraan toe dat de Nancy Grace Roman een maand nodig heeft om onze Melkweg in kaart te brengen, terwijl de Hubble daar een eeuw voor nodig zou hebben.

De ontwikkeling van de Roman Space Telescope was een tijdje in Nederlandse handen. Roeland van der Marel leidde het project van 2014 tot 2023. Van der Marel promoveerde in 1994 in Leiden als sterrenkundige. Hij weet vooral veel van zwarte gaten.