Het COA overtreedt door grote druk op de opvang al jaren aanbestedingsregels

De hoge druk op de asielopvang dwingt het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) niet alleen duurdere locaties te huren, maar leidt ook tot een groeiend aantal aanbestedingsfouten. Afgelopen drie jaar heeft het COA voor bijna 1,4 miljard euro aan opdrachten verstrekt zonder zich volledig aan de Europese aanbestedingsregels te houden. Dat blijkt uit het financiële jaarverslag dat deze week werd gepubliceerd.

In piekjaar 2024 gaf het COA 655,2 miljoen onrechtmatig uit, afgelopen jaar 373,5 miljoen euro. Het grootste gedeelte van „de onrechtmatigheden” heeft, volgens het COA, betrekking op uitgaven die voortvloeien uit „oude overeenkomsten”. Het gaat onder meer om de huur van schepen, hotels en andere locaties, evenals de aanbesteding van beveiliging en catering.

Door het tekort aan opvangplekken wijkt het COA steeds vaker uit naar duurdere tijdelijke opvanglocaties, de zogeheten noodopvang. Daaronder vallen cruiseschepen, hotels, evenementenhallen en paviljoens. Bewoners van deze locaties hebben minder privacy, kunnen vaak niet zelf koken en hebben beperkte mogelijkheden voor werk, onderwijs of dagbesteding. Hoewel bedoeld voor kortdurend verblijf, wonen veel asielzoekers hier maanden of soms zelfs jaren.

Waar het COA onder normale omstandigheden uitgaat van een bezettingsgraad van 94 procent, ligt die inmiddels boven de 100 procent. Daardoor moeten asielzoekers regelmatig met meer personen een kamer delen en worden ook niet voor opvang bedoelde kantoorruimtes ingezet.

Lees ook

Verdrievoudiging aantal kinderen in noodopvang: ‘Het licht blijft lang aan, er is geen toezicht en er zijn te weinig toiletten’

Beperkte toegang tot ggz

Inspecties waarschuwen al jaren voor de opvang van kinderen op noodlocaties. Toch blijkt uit cijfers van het COA dat 46 procent van de alleenstaande minderjarige vreemdelingen in de noodopvang verblijft, omgerekend enkele duizenden kinderen. Volgens het COA ontbreekt het op deze locaties vaak aan passende begeleiding, onderwijs en psychische zorg. De problemen worden versterkt door personeelstekorten, waardoor het moeilijk is voldoende gespecialiseerde medewerkers aan te trekken.

De langdurige opvang in noodvoorzieningen leidt ook tot zorgen over de ontwikkeling van jongeren. Onder hulpverleners en COA-medewerkers leeft de vrees dat een deel van de Syrische jongeren, de grootste groep minderjarigen in de opvang, afglijdt richting de criminaliteit. Sommigen gaan nauwelijks naar school en wachten jarenlang op een beslissing over hun asielaanvraag. Een deel brengt veel tijd door op straat of rond treinstations en is relatief vaak betrokken bij overlast en geweldsincidenten. Om deze problematiek aan te pakken heeft het ministerie van Justitie en Veiligheid een speciale werkgroep ingesteld.

Daarnaast hebben asielzoekers met ernstige psychische problemen nog altijd beperkt toegang tot passende zorg. Uit onderzoek van de Inspectie Justitie en Veiligheid en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd blijkt dat betrokken organisaties onvoldoende samenwerken en dat de reguliere geestelijke gezondheidszorg niet goed is toegerust op deze doelgroep. Daardoor bestaat het risico dat kwetsbare asielzoekers tussen wal en schip belanden en niet tijdig de benodigde behandeling ontvangen.

Ook binnen de organisatie zelf neemt de druk toe. Het ziekteverzuim onder COA-medewerkers steeg de afgelopen twee jaar van 7,9 naar 9,5 procent, dat is bijna twee keer zo hoog als het landelijk gemiddelde.

Lees ook

‘Dit is niet meer uit te leggen’, zegt de COA-manager over het constant schuiven met asielzoekers