De coalitie is het nog niet eens over een begroting en praat vrijdag en in het weekend verder

De coalitie is het nog niet eens geworden over een begroting voor komend jaar. Coalitiepartijen D66, VVD en CDA kopen meer tijd voor de onderhandelingen door komend weekend verder te praten, zeggen betrokkenen. Uiterlijk 31 augustus, komende maandag, moet een begroting voor 2027 ingeleverd zijn bij de Raad van State.

In principe was deze donderdagavond en -nacht het laatste moment dat de coalitie tot afspraken kon komen, vanwege die deadline. Elke vrijdag, morgen ook, vergadert het kabinet. De ministers moeten in zo’n vergadering de conceptbegroting officieel goedkeuren voordat het pakket naar de Raad van State gaat voor een advies.

Om alsnog de deadline te halen en tegelijkertijd verder te kunnen praten, kan het kabinet maandag 31 augustus een extra ministerraad inlassen. Waarschijnlijk neemt het kabinet deze stap.

De hele dag, tot ongeveer 21.00 uur in de avond, waren de top van de coalitie en het minderheidskabinet (66 zetels in de Tweede Kamer) met elkaar in gesprek op het ministerie van Financiën. Hoe de gesprekken precies verliepen is onduidelijk. Geen enkele onderhandelaar liep aan het einde van de dag naar buiten om de wachtende pers een toelichting te geven.

‘Te rechts’

Op een deal met de oppositie om aan een meerderheid te komen voor de kabinetsplannen van 2027, leek aan het begin van de dag al weinig zicht. De begroting die ingeleverd zou worden bij de Raad van State, zo was de verwachting van betrokkenen, zou een tussenstap zijn voor verdere gesprekken met de oppositie.

Maar ook over die tussenstap was flinke discussie. Het concept waar minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) aan had gewerkt de afgelopen dagen, was volgens betrokkenen naar de smaak van D66 en CDA te rechts. Op die manier zou Pro, een belangrijke partij voor het kabinet om aan meerderheden te komen, mogelijk niet verder willen praten over de begroting.

Wanneer die gesprekken kunnen plaatsvinden? Na Prinsjesdag debatteert de Tweede Kamer over de plannen van het kabinet en half november wordt in ieder geval gestemd over het belastingplan, waarin de belastinginkomsten worden geregeld. Dat is de laatste deadline voor afspraken met oppositie om tot meerderheden te komen.

Wat is de definitie van „breed draagvlak”? Die vraag staat centraal deze donderdagavond, de laatste avond voordat de coalitie zijn begroting naar de Raad van State moet sturen. Die begroting wordt op Prinsjesdag gepresenteerd. De partijtoppen van D66, VVD en CDA zijn samengekomen nadat minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) zijn conceptbegroting aan hen had voorgelegd. Wat er in het concept staat, is onduidelijk. Feit is dat D66 en CDA schrokken van wat ze aantroffen, volgens hen had Heinen veel te weinig moeite gedaan om ook oppositiepartij Pro inhoudelijk tegemoet te komen.

Heinen leek volgens de anderen te hebben voorgesorteerd op samenwerking met rechtse partijen JA21 en SGP. Daarmee was de begroting die Heinen had bedacht niet breed genoeg, vinden de partijtoppen van D66 en CDA volgens betrokkenen, terwijl de afspraak was dat dit kabinet bij rechts én links meerderheden zou zoeken. 

Openlijk zeiden bewindspersonen te hopen dat het kabinet voor Prinsjesdag al afspraken met de oppositie zou kunnen maken. Dat zou onrust en ellenlange onderhandelingen in de herfst voorkomen. Vooral op premier Jetten zou dat goed afstralen: geen gedoe met zijn begroting. Maar gedurende de gesprekken de afgelopen weken bleek dat steeds lastiger haalbaar.

Sociale vangnet

Een meerderheid via Pro, de grootste oppositiepartij in de Tweede Kamer en de grootste senaatsfractie, lijkt numeriek de makkelijkste route. Maar de VVD wil dat niet, of in ieder geval niet snel. En Pro zelf, denken coalitiepolitici, heeft pas echt ruimte om te onderhandelen als er een sociaal akkoord ligt tussen kabinet, vakbonden en werkgevers. Pro en de vakbonden trekken samen op in hun strijd tegen bezuinigingen op het sociale vangnet. De vakbonden zijn van plan om op 9 september te staken en voeren nog geen gesprekken met het kabinet.

De begroting die vrijdag naar de Raad van State wordt gestuurd en op Prinsjesdag zal worden gepresenteerd, heeft hoogstwaarschijnlijk dus geen meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer. De vraag die nu nog rest is: hoe zorgt het kabinet ervoor dat het een begroting presenteert met genoeg inhoudelijke aanknopingspunten voor Pro én JA21 en SGP om verder te praten?

En, ook goed om op te letten: doet het kabinet íéts om de BBB tegemoet te komen? Want zonder de BBB is een rechtse meerderheid in de Eerste Kamer haast onmogelijk. Dat weten ook de coalitiepartijen goed.

„We praten serieus over geld en we schuiven ook serieus met geld”, zegt Joost Eerdmans (JA21) woensdag na zijn gesprek met de top van het kabinet. Toezeggingen kreeg de partijleider ook, stelt hij. De lastenverlichting waar JA21 en SGP om vragen komt volgens Eerdmans „deels” de rechterkant op. Een vervolgafspraak is toegezegd.

De door de vakantie gebruinde Joost Eerdmans zegt het na alweer het vijfde gesprek van JA21 en SGP – het vorige week geboren bondje op rechts – met het kabinet over de Prinsjesdagplannen voor 2027. Daarmee ontstaat in ieder geval het bééld dat de partijen op rechts langzaam maar zeker progressie boeken met het kabinet. En Eerdmans oogde tevreden.

Met Pro, de grootste oppositiepartij op links en belangrijk voor een linkse meerderheid, zijn ook pogingen gedaan door het kabinet. Die verliepen minder naar tevredenheid bij de grootste oppositiepartij. Partijleider Jesse Klaver kwalificeerde de gesprekken maandag na zijn afspraak op Financiën als „muurvast”. Verder praten had zo weinig zin.

De deadline voor de begroting is komende vrijdag als de Prinsjesdagstukken naar de Raad van State gaan. Maar het is nog onduidelijk of voor die tijd een deal is gesloten met de oppositie. Deze woensdagavond overlegt de top van het kabinet met de fractievoorzitters van de coalitie op het ministerie van Algemene Zaken, donderdag staat een soortgelijk overleg ingepland. 

Hún probleem

De route met JA21 stuit op twee grote problemen. Het probleem van de kabinetswens om tot een „breed gedragen” akkoord te komen met links én rechts. Eerdmans noemt het voornemen „geen gemakkelijke”. „Ik geloof er niet in dat Pro en JA21 allebei aan hun trekken kunnen komen.” D66 wil liever met links, VVD met rechts. Het kabinet kiest voorlopig juist niet tussen deze twee partijen.

En dan is de Eerste Kamer voor de rechtse route een probleem. JA21 en SGP helpen het kabinet in de senaat lang niet aan een meerderheid. BBB-leider Vermeer – zijn partij is groot in de senaat – mocht deze week op bezoek bij het kabinet. Vermeer heeft te kennen gegeven dat de stikstofplannen van tafel moeten. Daar willen de drie coalitiepartijen niet aan, wat een succesvolle route over rechts bijna onmogelijk maakt.

Vindt JA21 dat óók een probleem? „Het is een groot probleem”, erkent Eerdmans. Hij gebaart naar het ministerie achter hem. „Maar wel hún probleem.”

Draagmoederschap

Het roept de vraag op: waar werkt Heinen dan aan in zijn gesprekken met JA21 en SGP. Heinen ziet toch ook dat het niet optelt? Vragen die ook leven in de coalitie.

Mocht D66 niet honderd procent zeker zijn van een goede afloop voor hen, dan heeft D66-fractievoorzitter Jan Paternotte de kans op een rechtse uitkomst in ieder geval kleiner gemaakt. De SGP stelt als harde voorwaarde voor de samenwerking dat een wetsvoorstel over draagmoederschap volgend jaar niet mag worden ingediend. Paternotte zei in radioprogramma Sven Op 1 zich „niet” te kunnen „voorstellen” dat het kabinet het voorstel uitstelt. Paternotte noemde het onbegrijpelijk dat de SGP het wetsvoorstel koppelt aan de begroting.

„Het zit muurvast”, zei Pro-leider Jesse Klaver na nieuwe besprekingen tussen de grootste oppositiepartij en het kabinet. „We zijn vanmiddag geen stap dichterbij gekomen”, stelde de partijleider maandagmiddag na een gesprek met premier Rob Jetten (D66), minister Eelco Heinen van Financiën en de vicepremiers Dilan Yesilgöz (VVD) en Bart van den Brink (CDA).

Het minderheidskabinet voert gesprekken met meerdere oppositiepartijen om steun te vinden voor de begroting voor komend jaar. De deadline daarvoor is komende vrijdag.

„Men lijkt zich nog steeds zorgen te maken over de rijken in Nederland en wij maken ons zorgen over de mensen die arbeidsongeschikt zijn of werkloos raken – en op hen wil het kabinet bezuinigen”, zei Klaver. Met de steun van Pro kan het kabinet een Tweede Kamermeerderheid verkrijgen. En in de Eerste Kamer heeft het dan nog maar twee zetels nodig.

Klaver legde het verwijt naast zich neer dat de Pro zelf ook geen toenadering zoekt tot de coalitie van D66, VVD en CDA. Aan de eis van Pro dat de aangekondigde bezuinigingen op de sociale zekerheid volledig van tafel moeten, is geen verandering gekomen. „Wij hebben een grote toenadering gedaan door te zeggen dat we verantwoordelijke oppositie gaan voeren”, zei Klaver. „We hebben bijvoorbeeld de stikstofplannen al gesteund.”

‘Gokken op meerdere paarden’

De deur in het slot gooien, dat deed Klaver niet. „We hebben nog een paar dagen, maar het wordt wel spannend”. Hij noemde de aanpak van het kabinet „mega-risicovol”. „Ze gokken op meerdere paarden en willen iedereen te vriend houden. Daardoor kan je aan het eind van de dag alleen komen te staan.”

Nu wordt de kans groter dat het kabinet alleen met de rechtse oppositie zaken gaat doen. Ook JA21 en SGP voerden maandag gesprekken met het kabinet en daarin is wel sprake van toenadering – al hadden die partijen aanvullende eisen. „We hebben aangegeven dat het op dit moment nog onvoldoende is”, zei SGP-Kamerlid André Flach na het gesprek met Heinen. Dinsdagmiddag overleggen JA21 en SGP met minister Heinen.

Met deze twee partijen kan het kabinet in elk geval op een meerderheid in de Tweede Kamer rekenen, maar in de Eerste Kamer komt het dan nog twaalf zetels tekort. Steun van BBB, goed voor elf zetels, lijkt cruciaal, maar die partij wil het kabinet niet steunen zolang de stikstofplannen niet grondig worden aangepast.

BBB-leider Henk Vermeer liet zich maandag gematigd positief uit over de gesprekken met Heinen, zonder details te noemen. Dinsdag spreekt hij met de premier en de vicepremiers. „Van sommige mensen hoor ik dat er niets aan de stikstofplannen kan worden gewijzigd, van andere hoor ik weer dat dit wel kan. Ik hoop het morgen te horen.”

Lees ook

Partijleider Jesse Klaver vindt dat Pro zich moet aansluiten bij de sociaal-democraten in Europa

Er is in ieder geval één opvallende conclusie te trekken na deze eerste week van gesprekken over de begroting in Den Haag. Niemand van de coalitie en oppositie heeft het over een uitgewerkt kabinetsplan dat al klaarligt voor de onderhandelingen. Het minderheidskabinet van premier Rob Jetten lijkt bijna blanco te zijn begonnen aan de financiële gesprekken met fracties.

Dat is bijzonder, want al binnen een week moet er een politiek akkoord liggen over de uitgaven en inkomsten van het minderheidskabinet in 2027. Die begroting dient vrijdag 28 augustus voor advies bij de Raad van State te liggen, en moet uiteindelijk door beide Kamers zodat het kabinet verder kan regeren.

Het is ook opmerkelijk, want bij de totstandkoming van het kabinet-Jetten een half jaar geleden was al duidelijk dat de begroting op Prinsjesdag de eerste grote test voor het minderheidskabinet zou zijn. 

Deze week begonnen de onderhandelingen over de begroting en ontvingen de premier en vicepremiers de fractievoorzitters van oppositiepartijen JA21, Pro, ChristenUnie, 50Plus en SGP. Parallel daaraan spreekt de minister van Financiën Eelco Heinen de financieel specialisten van de Tweede Kamerfracties op zijn ministerie.

De eerste week van de onderhandelingen was vanuit het kabinet inventariserend van aard – alsof het kabinet aan een grote lijst met wensen werkt. De partijen horen vragen als: wat willen jullie? Waar denken jullie het geld vandaan te halen om deze wensen te financieren? Kan het nog concreter misschien?

Premier Rob Jetten, zo zei hij dinsdag bij het Catshuis tegen journalisten, hoopt zo volgende week „verrassende voorstellen” te doen die op steun van links én rechts kunnen rekenen. JA21 en Pro herhaalden deze week bij hun gesprekken met het kabinet dat zij niet voor zich zien hoe dat werkt. Zij zouden „gillend weglopen”, valt te horen, als het kabinet kiest voor beide smaken. 

Volgens Jetten is dat gevaar niet zo groot. Beide partijen kunnen hun wensen in de plannen terugvinden. „Het is aan ons als kabinet om die weging te maken. JA21 en Pro hoeven geen afspraken met elkaar te maken”, zei hij vrijdag na afloop van de ministerraad. Komende week verwacht hij met een aangepaste begroting te komen en dan zal duidelijk worden hoeveel steun die krijgt. 

Voorwaarde op ethisch vlak

Op rechts praat het kabinet met twee partijen tegelijk. SGP en JA21 besloten samen op te trekken. Laatstgenoemde eist vooral lastenverlichting, maar de SGP kwam met een voorwaarde op ethisch vlak: een nieuw wetsvoorstel dat ouderschap na draagmoederschap mogelijk moet maken, mag in 2027 niet door de Kamer gaan. Voor Jetten persoonlijk ligt dat gevoelig. Hij was wereldnieuws als eerste openlijk homoseksuele premier van Nederland en heeft openhartig verteld dat hij en zijn partner een kinderwens hebben. 

Met steun van JA21 en SGP is een meerderheid in de Tweede Kamer geregeld, maar in de Eerste Kamer nog ver weg. Samen met de coalitie komt deze combinatie nog twaalf zetels tekort voor steun van de senaat. Voor een meerderheid over rechts zijn normaal gesproken de elf zetels van BoerBurgerBeweging nodig. Maar de BBB piekert niet over steun aan het kabinet, zolang het stikstofplan niet wordt ingetrokken. En die voorwaarde is voor de coalitie onacceptabel.

Pro blijft daarom getalsmatig een logischer partner. In de Tweede Kamer heeft het kabinet met de steun van Pro een meerderheid. In de Eerste Kamer komt het kabinet twee zetels tekort. Met bijvoorbeeld Volt (twee senatoren) of ChristenUnie (drie) liggen daar mogelijkheden.

De inzet van Pro bij de onderhandelingen is hoog – de coalitieplannen op sociaal-economisch vlak zijn volgens de partij veel te rechts. En de partij wil niet alleen over 2027 praten, maar ook bezuinigingen op het sociale vangnet daarna moeten van tafel.

Pro en vakbond FNV trekken komende maand samen op bij acties tegen de bezuinigingen en daardoor zou de partij ervoor kunnen kiezen om een afwachtende houding aan te nemen. Ander probleem voor Jetten: bij de VVD is samenwerken met Pro nog altijd een gruwel.

Komt het kabinet er met de oppositie niet uit, dan kan het ook een begroting inleveren bij de Raad van State die nog niet op een meerderheid in het parlement kan rekenen. De Tweede en Eerste Kamer moeten na Prinsjesdag de plannen nog bespreken en kunnen de plannen nog aanpassen, waarna er nog over gestemd moet worden. 

De echte deadline ligt in november wanneer de Tweede Kamer over het Belastingplan stemt dat het fiscale stelsel voor volgend jaar vastlegt. Tot die tijd kunnen er nog deals met oppositiepartijen worden gesloten.

Je zou het, al zegt hij het zelf, niet zeggen als je hem zo ziet staan. Maar Jan Struijs van 50Plus zit „narrig in de wedstrijd”. Hij werkt aan van alles mee van het kabinet, stelde zich het afgelopen half jaar coöperatief op. Maar zo langzamerhand wordt hij steeds kritischer, zegt hij.

Het gevoel borrelde op in de afgelopen dagen bij de fractievoorzitter van 50Plus in de Tweede Kamer. Struijs vertelt het bij de ingang van het ministerie van Algemene Zaken, waar hij zo een afspraak met de premier en vicepremiers heeft om te praten over de begroting van 2027.

„Ik zie te weinig beweging. ‘Ja, we zijn ermee bezig’, hoor ik al te lang. Maar het kabinet is inmiddels even onderweg. Het moet concreter.”

De rechtsstaat onder water

Jan Struijs is, na de fractievoorzitters van ChristenUnie, Pro en JA21, de vierde fractievoorzitter die op bezoek is bij de premier en vicepremiers. Van echt onderhandelen is nog geen sprake. De bewindslieden horen aan. Luisteren goed. Stellen vragen. En na een uur is het klaar.

En dat terwijl minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) zijn begroting volgende week vrijdag af moet hebben in de aanloop naar Prinsjesdag. Een begroting van een minderheidskabinet die op dit moment geen steun heeft van een meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer.

En wat vertel je dan aan zo’n club die nog weinig beweegt? Struijs is er maar weer eens over begonnen dat de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd écht moet verdwijnen. „Iedereen zegt dat de AOW van tafel is. Nou, ik heb nog geen letter op papier gezien!” Hij maakt zich zorgen om de bezuinigingen op de gehandicaptenzorg.

De partij die in wonderen gelooft

Mirjam Bikker (ChristenUnie) sprak voor Struijs met het kabinet. Narrig noemt ze zichzelf niet. Maar ook zij ziet een akkoord met steun van een brede meerderheid nog niet voor zich, zegt ze bij vertrek. „Er moet echt nog wat gebeuren.” Al blijft ze hopen. „Alles kan. Zeker voor een partij die in wonderen gelooft.”

Ook Bikker heeft binnen voor het voetlicht gebracht wat voor haar partij belangrijk is. Net als Pro is ze niet te spreken over de bezuinigingen op het sociale vangnet en vindt ze dat de rekening voor de hogere defensieuitgaven van het kabinet onevenredig hard terechtkomt bij „de middeninkomens”. „Kijk ook naar vermogens. Kijk ook naar winst.”

Het rechtsere SGP ziet een kabinet dat samenwerkt met zowel links als rechts níét voor zich, zegt partijleider Chris Stoffer bij het ministerie van Algemene Zaken. Hij trekt samen op met JA21. Voor de SGP is het belangrijk dat het kabinet een wet over draagmoederschap in 2027 in ieder geval nog niet indient. Ook vroeg Stoffer de coalitie de stikstofplannen aan te passen, maar anders dan BBB is dat voor de SGP geen absolute voorwaarde voor begrotingssteun.

Intern heeft de coalitie wel haar huiswerk afgerond, bleek eerder op de woensdag. Heinen maakte na een speciale ministerraad woensdagochtend bekend dat het kabinet het eens is geworden over de conceptbegrotingen van alle ministeries. Dat geldt ook voor alle teksten en tabellen die in de Miljoenennota op Prinsjesdag worden gepubliceerd. „Maar we zitten ook nog in het proces om meerderheden te vinden met de oppositie en dat loopt parallel aan dit begrotingsoverleg”, zei minister Heinen na afloop van de zogeheten begrotingsraad.

Heinen relativeerde woensdagochtend het belang van de eensgezindheid binnen het kabinet over de begrotingen. Hij noemde het „allemaal onder voorbehoud” van het politieke overleg dat momenteel met oppositiepartijen plaatsvindt. „Dit is weer een stap in de goede richting en dan ga ik vanmiddag verder met politieke gesprekken.”

Over ruim een week, vrijdag 28 augustus, moeten alle begrotingen definitief vastgesteld zijn zodat die aan de Raad van State voorgelegd kunnen worden. Tot die tijd wordt er nog met de oppositie gesproken.

Naar eigen zeggen mag Gidi Markuszower (Groep Markuszower) ook die kant op. Dat de uiterst rechtse afsplitsers van de PVV ook aan mogen sluiten is opmerkelijk. Premier Rob Jetten zei eind mei nog dat Markuszower zichzelf „buiten de constructieve krachten heeft geplaatst waarin samenwerking plaatsvindt”. In een interview riep Markuszower eerder op tot „maximaal geweld” tegen Palestijnse vluchtelingen.

Na een kleine mediacampagne heeft BBB-partijleider Henk Vermeer zijn zin gekregen. Hij mocht niet meepraten over de begrotingen, maar deze dinsdagochtend werd hij alsnog uitgenodigd voor een gesprek met de top van het kabinet. Volgende week dinsdag is hij aan de beurt.

Maakt het nog uit?

BBB is nodig voor een meerderheid over rechts, omdat ze elf zetels heeft in de Eerste Kamer. Toch toonde het kabinet weinig interesse afgelopen tijd. Daar klaagde Vermeer over, onder meer in NRC. Het kabinet is aan het voorsorteren om een meerderheid met Pro – ook groot in de senaat – te behalen, denkt hij.

Later op de middag, bij de startbijeenkomst van het kabinet in de miezerregen in de tuin van het Catshuis, zegt premier Rob Jetten (D66) tegen NRC dat het vooral aan „de oppositiepartijen” zélf ligt of ze wel of niet serieus worden genomen. „Zijn die oppositiepartijen ook bereid plannen te steunen?”, zegt Jetten. „Als daar tegenover staat dat alle stikstofplannen van tafel moeten, dan komen we niet ver.” En: „Dat gaan we als kabinet gewoon niet doen”, zegt de premier. Daarmee geeft hij eigenlijk al aan dat hij een deal met de BBB niet voor zich ziet.

Lees ook

BBB’ers zagen vertrek Keijzer aankomen: ‘Ze had er al tientallen keren mee gedreigd’

Bondjes op rechts

Het kabinet was deze dinsdagmiddag bijeen voor een sessie in het Catshuis, waarbij de ministers en staatssecretarissen elkaar bijpraatten over hun vakanties en prioriteiten voor komend jaar. Daarna konden journalisten vragen stellen in de tuin.

En intussen worden op rechts bondjes gesloten – zónder de BBB. Minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) sprak deze dinsdag met financieel specialisten uit de Tweede Kamer, daarom was hij niet bij de Catshuissessie. JA21 en SGP kwamen – op eigen verzoek – samen langs bij Heinen.

JA21 en SGP, zegt Tweede Kamerlid namens SGP André Flach aan het einde van de dag telefonisch tegen NRC, vormen samen „een bondje”. De partijen werkten het afgelopen halfjaar regelmatig samen en hun wensen voor het komende jaar komen ook deels overeen. Een kleinere overheid, geen lastenverhogingen, het bedrijfsleven ontzien.

Samen helpen ze het kabinet aan een meerderheid, zegt Flach. Al ziet hij ook dat ze in de Eerste Kamer nog niet genoeg zetels leveren. Kan BBB bij het bondje aansluiten? Flach speelt die vraag door naar het kabinet. Die moet de partij dan serieus nemen en ermee in gesprek gaan, vindt hij.

Het kabinet heeft het telkens over een zoektocht naar brede meerderheden, idealiter met links én rechts. Maar een kabinet dat afspraken maakt met Pro én het rechtse duo, ziet Flach niet voor zich. „Onze wensen zijn tegenovergesteld. Het kabinet moet kiezen. Of Pro, of ons.” Via Pro is getalsmatig het snelste, erkent hij, maar hij noemt dat ook „een dure route”, vanwege de bezuinigingen die Pro wil schrappen. Andersom ziet Pro een deal met het kabinet én met rechts ook niet zitten.

JA21 en SGP

Pro is nodig voor meerderheden zolang BBB geen serieuze optie is. Maar JA21 en SGP zijn interessant voor het kabinet, omdat het brede steun wil verkrijgen. Vooral voor de VVD is het echt belangrijk om die twee rechtse partijen erbij te betrekken, zodat ze niet alléén met Pro een deal sluiten.

Premier Jetten blijft optimistisch: „We denken dat we in de komende weken een aantal voorstellen kunnen indienen waarmee we beide flanken kunnen bedienen. Die hoeven dan niet met elkaar een deal te sluiten, elkaar niet in de armen te vallen.”

Dat de senaatszetels van Pro haast onontbeerlijk zijn, betekent niet dat een deal met die partij zomaar is gesloten. Volgens premier Jetten hebben hij en de vicepremiers het gesprek met Pro als „open en constructief ervaren”. Maar Pro-leider Jesse Klaver stelt juist dat de verschillen „levensgroot” zijn tussen zijn wensen en die van het kabinet. Dat wil „nog steeds fors bezuinigen” op het sociale vangnet.

Jetten lijkt in te schatten dat Klaver vooral een onderhandelingsstrategie aan het uitrollen is. Jetten: „Ik snap ook dat oppositiepartijen hun huid duur verkopen de komende twee weken.”

Later op de dag was Luc Stultiens van Pro aan de beurt voor een gesprek met de minister van Financiën. Het Kamerlid van Pro herhaalde na afloop min of meer wat partijleider Jesse Klaver een dag eerder zei: de verschillen tussen kabinet en Pro zijn groot.

Lees ook

Jesse Klaver van Pro na afloop begrotingsgesprek: ‘Verschillen levensgroot’. Gesprekken met JA21 ‘constructief’

Bij aankomst maakte Jesse Klaver, de partijleider van Pro, nog grapjes.

De journalisten wilden weten wat Klaver eist van het minderheidskabinet om hen te helpen aan meerderheden. „Het moet rechtser en asocialer!”, zei hij tegen de verzamelde pers bij het touwtje van het ministerie van Algemene Zaken. Klaver stond op het punt om te praten met premier Jetten en vicepremiers over de begroting van 2027.

Zijn werkelijke inzet voor de onderhandelingen had hij al een paar keer herhaald voor camera’s. Het land, zei hij, kan „zoveel eerlijker”. De bezuinigingen op de werkloosheidsuitkering en de arbeidsongeschiktheidsuitkering moeten verdwijnen, vindt Pro. De belasting voor de rijkste mensen moet omhoog, om de rekening voor de gestegen uitgaven aan de krijgsmacht te betalen.

Klaver is een uur binnen. Na afloop is hij serieuzer.

„De verschillen zijn levensgroot”, zegt Jesse Klaver zeven keer. Een handreiking, waar hij vooraf op hoopte, kreeg hij naar eigen zeggen niet. Het kabinet „wil nog steeds fors bezuinigen” op het sociale vangnet.

‘Goed en constructief’ met JA21

Het is voor Klaver ook weer geen reden om verdere gesprekken af te breken. Zelf heeft hij nog geen tweede afspraak staan. Maar een aantal ministers neemt komende dagen wel contact op met Kamerleden van zijn partij.

Pro was de tweede partij, na JA21, die op bezoek was bij de top van het kabinet. De gesprekken met Joost Eerdmans en Michiel Hoogeveen van JA21 waren via videoverbinding. „Goede en constructieve gesprekken die worden vervolgd”, zegt een woordvoerder van de partij tegen NRC. Vicepremier Bart van den Brink (CDA) gebruikte precies dezelfde woorden toen hem maandag gevraagd werd naar het gesprek met JA21.

Op woensdag is het de beurt aan partijleiders Mirjam Bikker van de ChristenUnie, Jan Struijs namens 50Plus en SGP’er Chris Stoffer om te praten over de begroting van 2027.

Het kabinet-Jetten heeft twee weken de tijd om een begroting te maken en die op te sturen naar de Raad van State ter beroordeling. Die deadline ligt op vrijdag 28 augustus, en dus zal het kabinet snel knopen moeten doorhakken. Komende woensdag is er een eerste ‘begrotingsraad’, een extra ministerraad over de begroting. En ook vrijdag in de gewone ministerraad zal er verder onderhandeld kunnen worden.

Om af te tasten of een deel van de oppositie de begroting kan steunen praat de top van het minderheidskabinet-Jetten deze week met een aantal oppositiepartijen. Maandag zouden premier Rob Jetten en vicepremiers Dilan Yesilgöz (VVD) en Bart van den Brink (CDA) een digitaal gesprek hebben met JA21-leider Joost Eerdmans, maandagavond komt Pro-leider Jesse Klaver langs op het ministerie van Algemene Zaken. NRC doet in dit blog de komende weken verslag van de begrotingsonderhandelingen.

Lees ook

Het kabinet lijkt te mikken op een begrotingsdeal met Pro, ondanks bezwaren VVD