'Zij was een schaars licht in hele donkere tijden', Amerikanen rouwen om de dood van Dolly Parton

Met vier papieren tassen vol souvenirs aan zijn voeten staat Brett Rich te wachten in een cadeauwinkel van Dollywood. Zijn echtgenoot Mike Moles rekent nog één knalrood glitterrugzakje af voor een nicht die hoorde dat het stel deze woensdag de bedevaart heeft gemaakt naar het pretpark van Dolly Parton. „Iedereen die weet dat wij hier zijn, wil dat we iets voor ze meenemen”, zegt Rich. „Ik probeer ze uit te leggen dat onze koningin er weliswaar niet meer is, maar dat dit park blijft bestaan. Het is één van de vele dingen die zij nalaat.”

Rich (57) en zijn partner verhuisden in de jaren negentig „voor Dolly” van Indiana naar Tennessee, twee conservatieve staten waar homoseksualiteit maar matig geaccepteerd werd. Als Parton-fans kwamen ze voor het pretpark en de concerten. Ze bleven vanwege de prachtige natuur en het aangename klimaat van de Great Smoky Mountains. In deze bergen werd de countryzangeres tachtig jaar geleden geboren en groeide zij in bittere armoede op. Een replica van de houten tweekamerhut die zij deelde met haar ouders en elf broers en zussen is één van de attracties in het park. Dat bestaat verder uit achtbanen, muziek, een adelaarsreservaat en ongezond eten. 

Rich is behoorlijk van slag. „Toen ik vannacht wakker lag van het slechte nieuws dacht ik: dit is de eerste dag van mijn leven dat Dolly Parton er niet meer is. Toen kon ik helemaal niet meer slapen.” Hij houdt het, in zijn T-shirt met ‘Dolly’ erop, nauwelijks droog als hij zegt. „Zij straalde gewoon inclusiviteit, liefde, empathie en vrijgevigheid uit. We hebben een ongelooflijk goed, leuk en grappig mens verloren.”

Herkenbaarheid voor iedereen

Dollywood, in het oosten van de staat Tennessee, is een van de plekken waar bewonderaars samenkomen om een van de grootste Amerikaanse artiesten ooit te herdenken. Partons hits waren voor iedereen, haar kunstmatige uiterlijk was iconisch, haar liefdadigheid leerde kinderen lezen en hielp vrouwen veilig bevallen, haar pretpark verschaft duizenden banen in deze arme regio. Haar werkelijke gave was dat elke Amerikaan iets van zichzelf in haar flamboyante verschijning kon zien. 

Partons concerten trokken opa’s en kleuters, van dragqueens tot cowboys, iedere sociale klasse met elke huidskleur en politieke voorkeur. Amerikanen die elders nauwelijks meer met elkaar in een ruimte willen zijn vanwege hun wederzijdse verontwaardiging, voelden zich er welkom. Parton was hét charmante antigif tegen polarisatie. Rich: „Dat maakt dit verlies zo groot: zij was een schaars licht in hele donkere tijden.”

Generatiegenoot Lisa Hooper (56) kijkt met een compleet andere bril naar Parton. „Als vrouw uit het Zuiden voel ik me verwant met haar: haar conservatieve waarden, haar focus op familie, haar christelijke geloof.” Stond het haar tegen dat de muzikant en actrice een feministisch icoon was en opkwam voor homoseksuelen en transpersonen? „Ik keur dat soort levensstijlen af, maar haar niet. Zo zag Dolly het ook: vergeef de zondaar, niet de zonde.”

Bobby Monroe (46) is over uit New Jersey en heeft eigenlijk weinig met countrymuziek. „Ik ken haar vooral van haar films en haar … uiterlijk.” Hij trekt zijn wenkbrauwen op. „Maar ze was enorm getalenteerd.” Parton schreef duizenden liedjes, waarvan I Will Always Love You, Jolene en 9 to 5 de grootste hits werden. Monroe waardeert haar als „een patriot: een ware, trotse Amerikaan”. Hij wist niet dat ze ziek was: „Kort geleden opende ze nog een parkeerplaats voor vrachtwagenchauffeurs.”

Lees ook

Van Beyoncé tot Miley Cyrus: hoe Dolly Parton generaties artiesten inspireerde

Wars van politieke partijen

Parton hield zich altijd verre van beide politieke partijen, omdat zij – als mens en als slimme zakenvrouw – inzag hoeveel fans ze had aan beide kanten van het politieke spectrum. Ze weigerde een hoge presidentiële onderscheiding toen Donald Trump haar die in zijn eerste termijn aanbood en bedankte opnieuw voor de eer toen Joe Biden haar die wilde opspelden. Telkens wanneer haar publiekelijk gevraagd werd hoe ze over Trump dacht, stelde ze „voor de president te bidden.” Monroe: „Ze had wel politieke standpunten, maar ze maakte er geen kruistocht van. Ze uitte zich met humor, zelfspot.”

„Ze was in alles een dame: haar uiterlijk en haar gedrag”, zegt Renee Pratt (62), die met haar man op een lang geplande vakantie is. Ook in hun overwegend zwarte gemeenschap in Michigan hoorde Parton bij de soundtrack van haar jeugd. „Toen we nog allemaal naar de radio luisterden, in plaats van naar wat het algoritme van onze telefoon ons nu voorschotelt.” Zij kan zich niet voorstellen dat er nu nog een artiest zou kunnen opstaan die het hele land verbindt zoals Parton. Zeventig procent van de Amerikanen, zo bleek uit een recente peiling, heeft een positief beeld van haar. Slechts vijf procent negatief. Daar kan geen ander publiek figuur aan tippen.

Foto’s Emilie van Outeren

Haar invloed zat niet in haar mening, maar in haar daden, zegt ook McKayla Davenport (25). Zij is „vierde generatie fan”. Ze leerde Partons muziek kennen via haar oma en haar overgrootmoeder. Toen ze dinsdag hoorde dat haar idool was overleden, barstte ze in tranen uit. Vervolgens overtuigde ze haar moeder een dag vrij te nemen en uren te rijden naar Dollywood. „Ik kom uit Kentucky, uit deze zelfde Appalachen”, zegt ze, wijzend naar de bergen om haar heen. 

Davenport heeft net de „hele herkenbare” houten hut bezocht waar Dolly Parton opgroeide. De schrale afkomst van de artiest, wier vader keuterboertje was in de tabak, sterkt haar in haar bewondering. „Ze slaagde erin tegelijkertijd de stereotypen over deze regio te omarmen én te ontkrachten. Haar lef, intelligentie, koppigheid toonde mij hoe je als vrouw in dit gebied – waar veel mensen op neerkijken – alles kunt bereiken waar je je toe zet. Zonder je afkomst de rug toe te keren.”

Lees ook

Dolly Parton, de vrouw die uit schrijnende armoede wist te ontsnappen en een van Amerika’s meest geliefde sterren werd

Ook buiten het pretpark is Dolly Parton overal rond haar geboortegrond. De bergtop waar ze opgroeide, is weliswaar afgezet met hoge houten schuttingen: ‘privéterrein’. Dat kocht de zangeres decennia geleden op. Ze liet naar verluidt ook daar haar ouderlijke Tennessee Mountain Home nabouwen, net als het kapelletje van haar prekende grootvader en haar dorpsbasisschool. Nostalgie was niet alleen imago en liefdadigheid. In de boom voor de omheining heeft iemand een tiental bloemen achtergelaten. De hutjes in de omgeving zijn niet meer armoedig, maar romantische vakantiechaletjes.

Een deel van de weg die Dolly Parton moest afleggen naar haar middelbare school, in Sevierville, is naar haar vernoemd. Net als een vleugel van het ziekenhuis daar, die speciaal is ingericht voor (geboorte)zorg aan vrouwen en kinderen. Het plaatselijke theater waar ze op haar tiende voor het eerst optrad, is nu een café vol beeltenissen van Parton.

Omdat ze na haar eindexamen, in 1964, als muzikant naar Nashville vertrok, bestaat hier weinig authentieks meer uit haar tijd. Wel staat er voor de plaatselijke rechtbank een bronzen standbeeld van een gitaarspelende Parton. Daar hebben zich dinsdagavond al tientallen rouwenden verzameld. Naast bloemen in cellofaan hebben zij ook veel ballonnen meegenomen, vooral in de vorm van vlinders, waar Parton dol op was.

Ayden Foreman (21) heeft een grote speaker uit zijn auto gehaald, zodat iedereen naar haar muziek kan luisteren terwijl ze verhalen en verdriet uitwisselen. Voor hem is haar muziek altijd van steun geweest: „als kind van een alleenstaande moeder groeide ik hier ook arm op en als homoseksueel heb ik zo veel aan haar te danken”, zegt hij. „Ik wist wel dat ze oud was, maar in mijn hoofd had ik haar onsterfelijk gemaakt. Dichterbij Jezus dan zij komt niemand in mijn levenstijd.”

Cindy Koontz (68) is één van de weinigen hier die de familie Parton persoonlijk kende. Zij zat met jongere broertjes en zusjes van de zangeres op school. „Haar moeder deed de was in de wasserette die mijn moeder runde.” Koontz herinnert zich verhalen over hoe Parton werd gepest, omdat ze zo arm was dat ze aan elkaar gestikte kledingstukken droeg. Haar hit Coat of Many Colors is op die ervaring gebaseerd. Ze reageerde er, volgens de overlevering, niet boos of verongelijkt op, alleen gemotiveerd om meer te bereiken dan haar ouders. Koontz: „Ik heb nooit gehoord dat ze iets onaardigs over een ander mens heeft gezegd. Ze was een ster, ze gaf ons haar muziek, maar het is haar persoonlijkheid waarom iedereen van haar houdt.”