Oorlogsmisdadiger Mladic gaf leiding aan de genocide in Srebrenica en was verantwoordelijk voor de dood van duizenden mannen

In zijn voornaam, Ratko, zit het Servische woord voor oorlog (rat). En dat heeft hij op zijn geweten. Begin 1992 werd de donderdag overleden Ratko Mladic bevelhebber van de Joegoslavische troepen in Bosnië. Een bevel tot terugtrekking, enkele dagen na zijn benoeming, legde hij naast zich neer. ‘Zijn’ Bosnië stond immers aan het begin van een oorlog. Die oorlog zou drie jaar duren en ruim tweehonderdduizend levens eisen. En Ratko Mladic voerde hem, voor de Bosnische Serviërs.

Onder de slachtoffers bevinden zich ruim achtduizend vermoorde mannen en jongens in Srebrenica, de door de VN uitgeroepen ‘veilige enclave’ voor de Bosnische moslims in het oosten van het land. De inname van het stadje, in juli 1995, staat op Mladic’ naam. Onder zijn bevel werden de aanwezigen gescheiden: de vrouwen werden afgevoerd, de mannen vermoord.

Dat was een georganiseerde massamoord, en in november 2017 werd Mladic, ook bekend als ‘de slager van Bosnië’, door het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag veroordeeld tot levenslang wegens oorlogsmisdaden, misdaden tegen de menselijkheid en genocide.

Ook voor Nederland werd Mladic een trauma – weliswaar van een andere omvang dan in Bosnië. Nederlandse militairen, Dutchbat, uitgezonden door de VN, moesten de enclave Srebrenica beschermen – maar zij werden uiteindelijk getuige van de val van het stadje. De beelden van de commandant van Dutchbat, Thom Karremans, die een glas drinkt met de militair die niet veel later het bevel zou geven ruim achtduizend mannen te vermoorden, zitten in het Nederlandse collectieve geheugen.

‘Srebrenica’ zou ook leiden tot de val van het kabinet-Kok II in 2002, nadat het NIOD in een rapport een hard oordeel velde. 

Mladic is donderdag op 84-jarige leeftijd overleden in de gevangenis in Scheveningen, melden Servische media. Hij verkeerde al enige tijd in slechte gezondheid, maar verzoeken om zijn vrijlating zijn niet gehonoreerd.

Priemende ogen

De man die in 2011 werd gearresteerd op verdenking van oorlogsmisdaden was militair in hart en nieren. Clichés werden bij hem bewaarheid; hij was een militair met priemende ogen, een vierkante kop en een harde stem die geen tegenspraak duldde en een hekel had aan politici. Die zouden de ‘Groot-Servische zaak’ voor een handvol dollars en enkele vage beloften van de internationale gemeenschap in de uitverkoop hebben gedaan.

Het leidde in 1993 tot een conflict tussen de toenmalige Servische president Slobodan Milosevic en generaal Ratko Mladic. Milosevic wilde het vredesplan van de onderhandelaars Cyrus Vance en David Owen voor Bosnië tekenen, Mladic weigerde. Hij stookte het Bosnisch-Servische parlement op niet te tekenen en kreeg de parlementariërs aan zijn zijde – tot woede van Milosevic: het was diens eerste nederlaag.

Bang was Mladic niet. Vaak vocht hij in de voorste linies mee. Een keer raakte hij gewond, een schampschot in zijn bil. Hij sliep bij de manschappen in het veld en at met hen aan dezelfde tafel. Zijn aanwezigheid op het slagveld maakte hem onder zijn soldaten enorm populair.

Bosnisch-Servische soldaten gingen voor hem door het vuur en ook het Joegoslavische (later het Servische) leger had hem hoog in het vaandel. Zo kon hij na de massamoord veilig in de Servische hoofdstad Belgrado wonen, beschermd door het leger en bewaakt door zijn voormalige soldaten. Mladic’ buren vertelden ooit het Britse dagblad The Guardian dat hij regelmatig te vinden was in zijn rozentuin.

Fijngevoelig was Mladic niet. „Braad ze”, beval hij tijdens de belegering van de Bosnische hoofdstad Sarajevo. „Gebruik alleen de zwaarste wapens. Schiet ze gek.” Op filmopnamen is te zien hoe Mladic op het moment van zijn uitspraak naast Servische stellingen staat.

„Ik weet niet wat terugtrekken is”, is een andere bekende uitspraak van hem. En over de gevangenkampen in Bosnië in het begin van de jaren negentig verklaarde hij: „De televisiebeelden zijn in scène gezet door de regering-Bush om het gebruik van Amerikaanse wapens op de hele planeet te rechtvaardigen.”

Commandant Thom Karremans van Dutchbat zei over zijn tegenstander in Het Parool in 1995: „Mladic is geen gek. Hij is een veldheer die zijn zaken enorm goed in de hand heeft.”

Beste cijfers op de militaire academie

Op de militaire academie kwamen zijn talenten snel naar voren. Ratko Mladic belandde er op jonge leeftijd, vijftien jaar oud, en haalde de beste cijfers. Zijn moeder stuurde hem naar de academie. Zijn vader heeft hij nauwelijks gekend. Mladic werd geboren in 1942; zijn vader, een partizaan, kwam in 1945 om bij een aanval op het geboortedorp van de fascistische Kroatische Ustasa-leider Ante Pavelic. Mladic hield er voor de rest van zijn leven een hekel aan Kroaten en Duitsers aan over.

Zijn militaire loopbaan bracht hem in Macedonië, Kosovo, het Kroatische Knin en uiteindelijk in Bosnië. Maar met het Akkoord van Dayton, dat een einde maakte aan de oorlog in Bosnië, kwam ook een einde aan de militaire carrière van Ratko Mladic. Met de daaropvolgende oorlog, eind jaren negentig in Kosovo, had hij niets meer van doen.

Mladic droeg ook zijn kruis: zijn enige dochter Ana pleegde op 23-jarige leeftijd zelfmoord. Een verband is niet aangetoond, maar ze beroofde zichzelf van het leven nadat ze in Moskou van medestudenten had gehoord over de gewelddadigheden van haar vader.

Na de val van de Servische president Slobodan Milosevic, en diens uitlevering aan het Joegoslaviëtribunaal, in 2001, was Mladic zijn beschermheer kwijt en moest hij zich schuilhouden – ook in Servië. Hij werd in mei 2011 gearresteerd in Servië en overgebracht naar de gevangenis in Scheveningen om berecht te worden. Zijn proces begon in 2012. De rechtszaak zelf duurde vijf jaar, de beroepsfase nog eens drieënhalf jaar. Er waren 530 zittingsdagen en 592 getuigen.

Tijdens dat proces gedroeg hij zich uitdagend en emotioneel. Ook riep hij regelmatig het hof niet te erkennen en presenteerde hij zichzelf als slachtoffer van een politiek proces.

Ten slotte werd hij ook in hoger beroep veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf.

Dit artikel is op 27 augustus 2026 om 16.15 uur aangevuld.

Lees ook

Dertig jaar later en nog steeds geen monument om de genocide in Srebrenica te herdenken: ‘Het is een open wond’