De ramp in Nepal en Tibet lijkt de autoriteiten te hebben overvallen. Hadden snellere waarschuwingen slachtoffers kunnen voorkomen?

De ramp in Nepal en Tibet lijkt de autoriteiten te hebben overvallen. Had een beter waarschuwingssysteem slachtoffers kunnen voorkomen? Hoe zijn de betrekkingen tussen de twee getroffen landen, China en Nepal? En hoe moet het nu verder in het arme Nepal? Drie vragen en antwoorden.

1Was er een waarschuwing?

Het rampgebied heeft vaak te maken met lawines en hevige modderstromen. Vorig jaar nog werd bij de nu zwaar getroffen grenspost tussen Nepal en de Chinese provincie Tibet een Vriendschapbrug weggespoeld door een overstroming, toen een gletsjermeer plotseling leegliep in een rivier.

Een kenniscentrum voor landen in het Zuid-Aziatische berggebied, gevestigd in Kathmandu, identificeerde zes jaar geleden 47 gevaarlijke gletsjermeren, die door aardbevingen of zware regenval ineens zouden kunnen leeglopen, met verwoestende overstromingen tot gevolg. De opwarming van het berggebied door klimaatverandering vergroot het gevaar, schreven de onderzoekers.

In sommige Nepalese media wordt met de vinger naar China gewezen, dat verzuimd zou hebben de Nepalese autoriteiten op tijd te waarschuwen voor de naderende vloedgolf. „De vloedgolf stroomde Nepal binnen rond 8.40 uur en bereikte [het dorp] Syabrubesi binnen tien minuten”, zegt Sauhard Joshi, een hydroloog bij de Nepalese overheid. „Als we waren gewaarschuwd toen de vloedgolf zich in Tibet opbouwde, zou het aantal slachtoffers sterk zijn verminderd.”

Hoewel er nog veel onduidelijk is, lijkt de oorzaak van de ramp van woensdag te liggen bij de gedeeltelijke instorting van een gletsjer aan de Nepalese kant van de grens. De vloedgolf van water en puin die daarop volgde, raasde door een riviertje dat de grens vormt tussen beide landen. Eerder gingen veel lokale media ervan uit dat de ramp in Tibet was ontstaan. De Chinese ambassade in Kathmandu noemde de verwijten op Facebook ‘nepnieuws’. „Beschuldigingen helpen niet, samenwerking redt levens.”

Lees ook

Door smeltende gletsjers steeg het water in de Himalaya binnen een half uur maar liefst negen meter. Hoe kon dit gebeuren?

De Nepalese autoriteiten stuurden woensdag rond 9 uur ’s ochtends lokale tijd, kort nadat de grenspost bij Gyirong was verwoest en de vloedgolf zuidwaarts Nepal instroomde, zo’n 600.000 waarschuwings-sms’jes aan mensen die langs de rivier wonen. Maar voor velen kwamen die te laat.

Na de ramp van een jaar geleden spraken China en Nepal af een snel waarschuwingssysteem op te tuigen dat moest helpen om mensen stroomafwaarts tijdig te evacueren als een overstroming dreigt. Maar het kwam nog niet tot een vervolg, schrijft de Kathmandu Post donderdag.

Acht Nepalese politieke partijen kwamen donderdag bijeen in Kathmandu om de regering op te roepen het overleg met China te openen over een gezamenlijk waarschuwingssysteem, waarbij beide landen zonder vertraging informatie over hun gedeelde rivieren uitwisselen om tijdig te kunnen evacueren.

Intussen waarschuwen de Chinese autoriteiten voor een nieuwe ramp: op de plek waar twee rivieren samenvloeien is een natuurlijk stuwmeer ontstaan, waarvan de dam dreigt te barsten.

2Hoe is de relatie tussen China en Nepal?

Volgens een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken is er nauw contact tussen beide landen om de reddingswerkzaamheden te coördineren. „We staan klaar om Nepal hulp te verlenen.”

Nepal en China hebben vriendschappelijke betrekkingen, al is het voor Kathmandu soms schipperen tussen China en de andere grote buur, India, waarmee China een gespannen relatie heeft. In 2017 sloot Nepal zich aan bij het Belt and Road Initiative, een project van wereldwijde Chinese infrastructurele projecten. In het kader van het ‘Trans-Himalaya Multidimensionale Verbindingsnetwerk’ hebben de twee landen onder meer plannen voor een spoorlijn die Shigatse, in Tibet, met de Nepalese hoofdstad Kathmandu moet verbinden.

Het spoortraject zou via de getroffen grensovergang bij Gyirong moeten lopen. Gyirong is een van de belangrijkste knooppunten in het grensverkeer, zeker sinds een aardbeving in 2015 een andere grote grensovergang onbruikbaar maakte. Zo’n 30 procent van alle onderlinge handel passeert hier, met een waarde van omgerekend ruim een half miljard euro in 2024. Vooral de Chinese export van elektrische auto’s droeg daaraan bij.

3Hoe reageren de autoriteiten?

Nepal wordt sinds maart geleid door de jonge premier Balendra Shah (36). De rapper en oud-burgemeester van Kathmandu won de verkiezingen nadat een massale protestbeweging van jonge Nepalezen vorig jaar de regering van Khadga Prasad Sharma Oli ten val had gebracht. Dat gebeurde nadat de regering had geprobeerd sociale media in de ban te doen – een belangrijke uitlaatklep voor de onvrede onder jongeren over corruptie, nepotisme en de luxe leefstijl van de Nepalese elite.

Lees ook

Gen Z boekt een dubbele overwinning bij de verkiezingen in Nepal

Shah reisde donderdagochtend naar het rampgebied. Hij gaf opdracht tot een grootscheepse reddingsoperatie, waarbij tientallen helikopters zijn ingezet en hulpgoederen naar de getroffen regio’s worden gebracht. Maar het herstel van verwoeste dorpen, waterkrachtcentrales en infrastructuur wordt een opgave voor de relatief onervaren premier. De kleine Nepalese economie (met een geraamd bbp van 42 miljard euro in 2026) leed al onder hoge brandstofprijzen en teruglopend toerisme – een voorname inkomstenbron.

Resham Thapa, een econoom aan de Tribhuvan Universiteit in Kathmandu, denkt dat de economische gevolgen nog jaren voelbaar zullen zijn, zegt hij tegen Bloomberg. „Het verlies van levens, infrastructuur en toerisme is enorm en zal grote gevolgen hebben voor de toekomstige overheidsfinanciën.”

Het is moeilijk om een goed beeld te krijgen van de situatie in Tibet. De autonome regio van China is niet toegankelijk voor buitenlandse journalisten. Schaarse beelden van de ramp die burgers er online hebben gezet, vielen snel ten prooi aan de censor. De Chinese staatsmedia schrijven uitvoerig over de ramp, maar richten de aandacht daarbij vooral op de inspanningen van de reddingsteams. De Chinese premier Li Qiang arriveerde volgens staatsmedia donderdag in Gyirong, samen met vijfhonderd militairen, om de reddingswerkzaamheden aan de Chinese kant van de grens te coördineren.