‘Wat is het alternatief? Onze kinderen Chinees leren?’, zegt Trumps adviseur in nieuwe documentaire
Zomergevoel. Dat is zon op het balkon, wijn met ijs, en voor de televisierecensent: een twee uur lange documentaire over de geopolitieke verhoudingen tussen de VS en China.
Toch: Strijd der supermachten – Amerika vs China (VPRO) is tv waarvoor je de zonwering wilt laten zakken. In twee delen toont de docu hoe onvrede over handelsverhoudingen uitgroeide tot bittere vijandschap tussen de VS en China. ‘China-haviken’ wonnen het in 2017 van noeste onderhandelaars, met de nieuwe president Donald Trump in de spits. „China verkracht ons land”, zei hij al tijdens zijn verkiezingscampagne.
De uitleg is minimaal, de sprekers zijn indrukwekkend: van Boris Johnson en Nancy Pelosi tot topadviseurs en Chinese overheidsfunctionarissen. Dit is een documentaire in de stijl ‘gedane zaken’. Tijd heeft de lippen losgemaakt, en dat geeft de documentaire een roddelachtige sfeer. Al vraag je je van sommigen af of ze wel echt met pensioen zijn: het is namelijk nog niet bepaald ‘gedaan’ met de spanningen tussen China en de VS.
„Wat was het alternatief?”, vraagt de Amerikaanse handelsvertegenwoordiger Robert Lighthizer als hij terugblikt op Amerikaanse invoerheffingen. „Dat we onze kinderen Chinees leren en zeggen dat ze in slavernij moeten leven?”
Met zo’n houding wordt het vechten. De Amerikaanse illusies over China waren in 2017 wel vervlogen. In de jaren negentig dacht men dat de vrije markt China zou genezen van de autocratie – ondertussen zouden we allemaal rijk worden. Nu bleek China een rivaliserende wereldmacht waar volk en overheid niet snel hand in hand de vrijheid zouden bezingen.
Dat werd een handelsoorlog onder Trump, een ideologische botsing onder Biden en daarna wéér een handelsoorlog onder Trump. ‘Middenmachten’ raakten ondertussen in de knel. Boris Johnson, immer ‘de clown van Oxford’, legt met een grappig Frans stemmetje uit hoe hij Macron moest voorliegen om een onderzeebootdeal te sluiten met de VS en Australië.
De Trump-vortex
Maar Strijd der Supermachten is vooral een goed voorbeeld van wat je ‘de Trump-vortex’ zou kunnen noemen: op het moment dat Donald Trump opduikt in een verhaal, anekdote of gebeurtenis, draait die onherroepelijk alleen nog maar om hem.
Zo annexeert hij langzaam De strijd der supermachten. Geïnterviewden vertellen zuchtend en steunend hoe Trump als een kudde wilde paarden door de internationale wereldorde raasde. Volgens voormalig Nationale Veiligheidsadviseur John Bolton was de „persoonlijke relatie” met Xi Jinping Trump meer waard dan het lot van de Oeigoeren. Die hadden het volgens de Chinese leider héérlijk in de werkkampen – die boodschap was genoeg voor Trump.
In Strijd der supermachten krabben de Chinezen aan hun hoofd, terwijl ze hun eigen koers varen: ook zij zitten op een onstuimige zee, maar tenminste met een stip op de horizon. Al kun je die indruk ook als mankement van de documentaire zien. De Amerikaanse politiek wordt ontleed door betrokkenen, maar China blijft opaak; Xi Jinping een black box.
Chinamaxxing
Wat ook mist aan Strijd der supermachten is behandeling van soft power: de culturele zielenstrijd die China voert.
Gelukkig heeft de VPRO aan alles gedacht: YouTube-serie Star Power legt de geopolitieke onderstromen van internationale trends bloot. Aflevering vier gaat over Chinamaxxing: westerse influencers die „ontdekken dat ze Chinees zijn”, omdat ze nu eenmaal zo van thee en slippers houden.
Presentator Kiriko Mechanicus legt de wereld uit zoals-ie binnenkomt bij de meesten van ons: in bed, via talloze schermen. Internettrends zijn een nieuwe strategie om het imago van China op te krikken, aldus Mechanicus.
Eerder deed China dat met de Olympische Spelen, of de opbouw van een filmindustrie. Maar waarom zouden ze? Een oneindige beeldenstroom van dampende thee en crispy chili oil is genoeg. Mechanicus: „Ineens gaat het [gesprek over China] niet meer over beleid, maar over vibes.” De grap is: als alles goed gaat, hebben westerse influencers niet eens door dat ze onderdeel zijn van een overheidscampagne.
Het doet denken aan de woorden van Xiang Lanxin, een érg partijdige Chinese hoogleraar die wordt geïnterviewd in Strijd der supermachten. „De westerse fantasie is dat alle niet-westerse landen die zich ontwikkelen, automatisch westerse waarden overnemen”, zegt hij. „Maar nu zien we het omgekeerde: Trump beweegt zich richting Xi Jinping!” Hij kan zijn lachen bijna niet inhouden.
Mail de redactie
Ziet u een taalfout of een feitelijke onjuistheid?
U kunt ons met dit formulier daarover informeren, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken dan taalfouten of feitelijke onjuistheden worden niet gelezen.