Sophie Straat maakt veel los met haar oproep voor een moshpit zonder witte mannen, maar volgt een lange punktraditie

De beelden zijn korrelig, maar de oproep van Kathleen Hanna, frontvrouw van de Amerikaanse punkband Bikini Kill, is goed te verstaan: alle vrouwen naar voren, alle mannen naar achteren. „All girls to the front! I’m not kidding. All boys, be cool for once in your lives. Go back, go back, go back.”

Toen Bikini Kill begin jaren negentig opkwam als grondleggers van de feministische riot grrrl-beweging, maakten de bandleden een punt van de agressie van mannen in het publiek tijdens concerten. Het was onveilig voor de vrouwen in de zaal, zeker in de ruige moshpits. Daarom deed Hanna haar best om verandering af te dwingen en een veilige omgeving voor vrouwen te creëren. „Mannen konden in de zaal zijn, maar mannen konden de zaal niet domineren”, vat muziekjournalist Ann Powers het samen in The Punk Singer, een documentaire over het leven van Hanna.

Het voorbeeld van Bikini Kill maakt ook onder nieuwe generaties iets los. Zo is in Utrecht recent een initiatief gestart onder de naam Girls to the Front, dat onder andere optredens organiseert waarin inclusie centraal staat en compilatie-albums uitbrengt met feministische punkacts.

Sophie Straat op Best Kept Secret

De oproep die protestzangeres Sophie Straat deze zomer tijdens optredens doet, ligt in het verlengde van de Bikini Kill-boodschap, met een bredere groep die ze naar voren roept. „Ben je een vrouw? Ben je queer? Ben je van kleur? Naar voren!”, zei ze in juni op festival Best Kept Secret. Verder zei ze: „Witte mannen naar achteren. Ik herhaal: witte mannen naar achteren.”

„Flinta to the front”, zei ze ook. Flinta is een afkorting voor vrouwen, lesbiennes, intersekse, non-binaire, trans en agender personen. Een fragment met de oproep, onderdeel van een drie kwartier durend optreden, ging een eigen leven leiden nadat het via een video van VPRO-muziekplatform 3voor12 op Instagram werd gedeeld. Het platform zette de optie om te reageren onder het bericht uit, omdat er zo veel haatberichten onder verschenen. Straat werd ook mikpunt van tv-persoonlijkheden als Johan Derksen, die haar in het SBS-programma Vandaag Inside „kutwijf” noemde. Bij Nieuws van de Dag, ook op SBS6, noemde voormalig advocaat Bram Moszkowicz haar uitspraak discriminatie.

De zangeres liet later via een bericht op haar eigen Instagram-pagina weten dat ze een „golf aan seksistische, antisemitische haatberichten en (doods)bedreigingen” had gekregen. Ook gaf ze aan „publieke solidariteit” van collega’s uit de muziekindustrie te missen na het rumoer dat ontstond. Naar aanleiding van de uitspraken op Best Kept Secret kwamen bij het Openbaar Ministerie (OM) enkele aangiften binnen. Daar zal naar worden gekeken, meldt het OM donderdag aan het Algemeen Dagblad. Ook bij landelijk meldpunt Discriminatie.nl kwamen klachten binnen. Dat meldpunt gaf donderdag in een verklaring aan geen discriminatie in de uitspraken te zien. Haar management geeft aan dat Straat niet bereikbaar is voor verder commentaar en verwijst naar de eerdere statements.

Straat is niet de enige moderne artiest die een ander soort moshpit wil. Tijdens optredens van de Britse punkzanger Frank Carter, die tegenwoordig tourt als nieuwe zanger van de Sex Pistols, was de ‘girls only’-moshpit lange tijd vaste prik tijdens het nummer ‘Wild Flower’.

Nieuwe storm

De storm ging vorige week weer grotendeels liggen en tijdens een optreden in Nijmegen reageerde het publiek positief op de oproep. In Vlaanderen komt de discussie wel weer op gang, nadat Straat haar oproep maandag herhaalde tijdens een optreden op de Gentse Feesten. „Er is nooit tijd voor nuance”, zei ze hier. „Daarvoor zijn we al veel te laat. Alle witte mannen naar achteren. Het is tijd voor de girls, de queers en people of colour.”

Het Vlaamse antidiscriminatiebureau Unia meldde donderdag dat zo’n tweehonderd meldingen binnengekomen waren over de uitspraak. De organisatie kwam donderdagmiddag direct met een oordeel, en geeft aan dat er van discriminatie geen sprake is. Niet bewezen zou zijn dat witte mannen werden uitgesloten. Ook wijst Unia op de artistieke vrijheid.

Bjorn Schipper, advocaat van Plus One Legal en gespecialiseerd in media- en entertainmentwetgeving, vertelt tegen NRC dat de context van Straats vraag aan het publiek een belangrijke rol speelt. „De artiest verzoekt tijdens haar optreden een specifiek deel van het publiek naar achteren te gaan en ontzegt bijvoorbeeld niet, op voorhand, dat deel van het publiek de toegang tot haar concert. Een dergelijk verzoek past in een punktraditie. Belangrijker is dat het niet zomaar een verzoek is, maar een verzoek dat je als onderdeel van een muzikaal-artistieke uiting zou kunnen zien.”

„De artiest schopt met dit verzoek tegen het systeem aan. Het systeem waarbij eerst en vooral witte mannen op allerlei manieren plekken innemen en gemarginaliseerde groepen niet of nauwelijks ruimte krijgen. De moshpit zonder witte mannen zou je als metafoor kunnen zien voor een samenleving waarin witte mannen voldoende ruimte geven aan bedoelde gemarginaliseerde groepen.”

De uitspraak valt volgens Schipper onder artistieke vrijheid: „In het recht krijgt een kunstenaar veel ruimte om met artistieke boodschappen te kunnen schuren en zelfs shockeren.” Op het einde van het optreden in Gent vroeg Straat het publiek zich tegen onrecht uit te spreken: „Verplaats je een keer in een ander. Vanaf nu alleen maar liefde.”

Lees ook

Drie muzikanten over protestmuziek: ‘Protest is een privilege. Je komt er niet zomaar mee weg’