In hoeverre kon de Kamer het kabinet controleren tijdens corona? Daarover gaan de coronaverhoren van voormalig VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff en griffier Simone Roos

Maandenlang werden ze slechts eenmaal per week gebruikt – de blauwe zetels in de plenaire vergaderzaal van de Tweede Kamer, en de bureaus in ‘vak K’ voor bewindspersonen. Nadat in maart 2020 de eerste coronagolf het land trof en Nederland in een zogeheten ‘intelligente lockdown’ ging, besloot het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer alle geplande debatten te schrappen. Stemmingen werden uitgesteld, Kamerleden bleven thuis. In de plenaire zaal werd alleen nog over de pandemie gedebatteerd. Om aan de anderhalvemetermaatregel te voldoen, waaierden de aanwezige Kamerleden uit over alle stoelen in het halfrond. Later droegen ze ook mondkapjes – Klaas Dijkhoff had er een met een afbeelding van zijn eigen neus, mond en baard erop.

De parlementaire enquêtecommissie Corona, die terug is van zomerreces, bespreekt deze week de rol van de Kamer tijdens de pandemie. In hoeverre waren parlementariërs voldoende in staat het kabinet, dat ingrijpende maatregelen nam, te controleren? Daartoe wordt maandag om 10.00 uur voormalig VVD-fractieleider Dijkhoff verhoord. Om 14.00 uur schuift Simone Roos aan; tot 2022 was zij griffier van de Tweede Kamer.

Mark Rutte, Hugo de Jonge, Ferd Grapperhaus: tijdens de pandemie waren zij de bewindslieden van het kabinet Rutte-III die de besluitvorming, en daarmee de publiciteit, domineerden. Leiders van de Kamerfracties en andere parlementariërs stonden aan de zijlijn, de controlerende en medewetgevende taak van de Kamer ten spijt.

De enquêtecommissie is benieuwd hoe de leider van wat destijds de grootste fractie in de Kamer was, de VVD, op de coronabesluitvorming reflecteert. Klaas Dijkhoff (1981, Soltau, Duitsland) was tussen 2017 en 2021 fractievoorzitter. Tegenwoordig bestiert hij een campagnebureau, richtte actiegroep ‘Voor Ons Nederland’ op en duikt geregeld op in praatprogramma’s.

Na de eerste coronagolf blikte Dijkhoff terug in NRC op hoe de coalitiepartijen (VVD, CDA en D66) werden bijgepraat door het kabinet. „Soms leidt dat tot discussie, soms tot: dankjewel, succes! Je kunt wel leuk fractievoorzitter van de grootste partij zijn, maar je staat toch op afstand. Het is meer controleren en meedenken dan zelf dóén.” Corona maakte „eensgezind”, volgens Dijkhoff, er was „minder ruimte voor politiek”.

Dijkhoff belde regelmatig met premier Rutte, hij hoefde „niet steeds te wachten” tot persconferenties om nieuwe coronamaatregelen te vernemen. Soms gaf hij advies, bijvoorbeeld toen het kabinet stelde dat mondkapjes gebruiken niet hoefde. „Toen zei ik tegen Mark: als je nou heel hard gaat roepen dat mondkapjes stom zijn en over vier weken presenteer je een plan waarin je mondjesmaat weer dingen toestaat mét mondmaskers, dan zullen mensen dat zien als een draai.”

Vlak voor de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2021 zwaaide Dijkhoff af in Den Haag. Op zijn laatste dag ontbrak het vanwege corona aan een afscheidsborrel, vertelde hij aan Trouw. Bij ieder van zijn fractiegenoten had Dijkhoff gebak aan huis laten bezorgen.

Lees ook

Aan de zijlijn: Klaas Dijkhoff en Rob Jetten kijken terug op de coronacrisis

Als organisatie werd de Tweede Kamer in maart 2020 compleet overrompeld door het uitbreken van de coronapandemie. Een crisisplan was er wel – maar voor fysieke dreigingen. Niet voor een ziekte met besmettingsgevaar. En dus was het die eerste weken chaos in de Kamer, bleek tijdens het coronaverhoor met toenmalig Kamervoorzitter Khadija Arib (PvdA), afgelopen juni. Er werd volgens haar „grote druk” uitgeoefend om „helemaal niet te vergaderen”.

Waar Arib als voorzitter verantwoordelijk was voor de Kamerleden, stond Simone Roos (1961, Voorburg) tussen 2018 en 2022 aan het hoofd van de ambtelijke organisatie die parlementariërs ondersteunt. Roos raakte bij het grote publiek bekend vanwege de affaire-Arib, het onderzoek naar de leiderschapsstijl van de destijds afgezwaaide Kamervoorzitter. Nog voordat Arib formeel op de hoogte werd gesteld, bracht NRC het nieuws over het aangekondigde onderzoek naar haar. Als griffier had Roos grote moeite met de aanstelling van Arib tot voorzitter van de coronacommissie. Na de commotie over het onderzoek verliet de griffier in het najaar van 2022 de ambtelijke top van de Tweede Kamer. Ze nam ontslag omdat ze de werksfeer in de Kamer verziekt en onveilig vond.

Maandagmiddag wordt duidelijk hoe Roos, die inmiddels adviseur is bij de politie, naar het coronawerk in de Kamer kijkt. Als griffier adviseerde zij de Kamer, de Kamervoorzitter en het presidium tijdens de pandemie over „procedurele en staatsrechtelijke aspecten”, schrijft de enquêtecommissie in een aankondiging van de zevende verhoorweek.

Later deze week komen Kamerlid Lisa Westerveld (GroenLinks, nu Pro) en Fleur Agema (tijdens corona PVV-Kamerlid) nog langs.

Liveblog Parlementaire enquête corona

Robèr Willemsen, voorzitter van Koninklijke Horeca, noemt het een ‘schande’ hoe met ondernemers is omgegaan. ‘Ze deden er niet toe’