Fractievoorzitters ‘voelden zich overvallen’ door het plan om het aantal debatten tijdens de coronacrisis fors af te schalen

Het voorstel om het aantal vergaderingen in de Tweede Kamer fors af te schalen, leidde in een adhoc-vergadering met de fractievoorzitters tot „een pittige sfeer met emotie en commotie”. Een deel voelde „zich overvallen en was boos” door wat Kamervoorzitter Khadija Arib voorstelde. „Sommigen vonden het too much”, vertelde Simone Roos, destijds hoofd van de ambtelijke organisatie die de Tweede Kamerleden ondersteunt. Oud-griffier Roos was bij die vergadering en had Arib moeten adviseren over haar voorstel, maar ze was daar niet om gevraagd en deed het ook niet ongevraagd. Roos: „Ze zat daar met een eigen plan.”

De fractievoorzitters hadden zich niet goed kunnen voorbereiden op de vergadering, zei Roos, evenmin was de vergadering goed voorbereid. Arib voelde zich volgens haar „niet gewaardeerd”, terwijl Arib volgens Roos „echt wel haar best” deed.

Henk Nijboer, toenmalig Kamerlid voor de PvdA, wilde dat de Tweede Kamer ook over andere onderwerpen bleef debatteren, maar werd daarin niet gesteund door het presidium (het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer, bestaande uit Kamervoorzitter Arib en Kamerleden van een aantal grote partijen). Vanwege het virus kwam de Tweede Kamer vanaf maart 2020 maandenlang slechts eenmaal per week bijeen, alle debatten over andere onderwerpen dan het coronavirus werden uitgesteld. 

Van digitaal vergaderen wilde Arib helemaal niets weten, zei Roos. Oud-VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff zei maandagochtend hetzelfde. Roos: „Ze wilde geen deuren openen die later misschien weer moeilijk te sluiten waren.” Uiteindelijk steunden de partijen Arib.

Arib zei zelf eerder in haar verhoor bij de commissie dat digitaal vergaderen ongrondwettelijk zou zijn geweest. Er moet voor elke stemming een quorum van 75 leden plus één worden gehaald en dat kon volgens haar niet online. Debatten en stemmingen moeten, volgens de Grondwet, ook openbaar worden gehouden, maar een online debat – via Teams of Zoom – is per definitie niet openbaar. Een advies dat de toenmalige Eerste Kamervoorzitter hierover wilde vragen aan de Raad van State, met spoed, wilde Arib niet steunen.

Tijdens de coronadebatten die wel – fysiek – doorgingen, was er spanning onder ambtenaren, zei Roos, omdat niet alle Kamerleden zich aan de coronamaatregelen hielden, te dichtbij kwamen staan of ambtenaren aanraakten.

Een crisisplan

Tussen 2018 en 2022 gaf Roos leiding aan de ambtenaren die de Tweede Kamerleden ondersteunen. In maart 2020 had ze een goede relatie met Arib, zei ze. Daarna werd die relatie „complex”, het was moeilijk gesprekken met de Kamervoorzitter te voeren. Ze was „geen vertrouweling” van Arib, zei ze. Roos werkte gedurende de crisis ook aan het opzetten van een crisismanagementteam voor de Kamer, maar ook daarvoor vond ze geen gehoor bij Arib. Arib zelf noemde het team eerder „mosterd na de maaltijd”.

Ondanks alle aanvaringen met Arib wilde Roos niet over een „machtsstrijd” spreken. „Ik deed gewoon mijn werk.” Het optreden van het presidium tijdens de crisis betitelde ze als „zwak”. Ze wisten van de moeizame relatie tussen de ambtelijke organisatie en de oud-Kamervoorzitter, maar „dat leidde niet tot een interventie”. Haar eigen optreden tijdens de crisis noemde ze „niet zwak”.

Later kreeg Roos publieke bekendheid vanwege de affaire-Arib, het onderzoek naar de leiderschapsstijl van de oud-Kamervoorzitter. Roos had grote moeite met de aanstelling van Arib als voorzitter van de voorbereidende commissie Corona. Later nam ze ontslag omdat ze de werksfeer in de Kamer verziekt en onveilig vond.

Uit het verhoor van Roos bleek ook dat de Tweede Kamer in 2020 als organisatie compleet werd overrompeld door de coronapandemie. Roos: „We waren niet voorbereid. Er werd op dat moment gewerkt aan een crisisplan, maar dat was nog niet af.” Daardoor ontstonden discussies over hoe een crisis te runnen. „Die discussie wil je niet tijdens de crisis, maar ervoor.”

Lees ook

De overheid ging in de coronajaren steeds onnavolgbaarder handelen

Liveblog Parlementaire enquête corona

De Kamer had tijdens corona best digitaal kunnen vergaderen, zegt VVD’er Klaas Dijkhoff. Maar de Kamervoorzitter wilde dat niet