Live corona | Westerveld: 'Werkwijze tijdens corona was problematisch'

Goedendag en welkom in dit liveblog. Hier hou ik, Sanne Oving, je op de hoogte van de openbare verhoren van de parlementaire enquête naar het coronabeleid.

Grapperhaus en De Jonge volgende week opnieuw gehoord over coronabeleid 
Ik schreef het net al: vandaag is de laatste verhoordag van deze week. Maar ook volgende week ziet er anders uit dan we gewend zijn. In plaats van verhoren op maandag, woensdag en vrijdag vinden de verhoren op maandag, woensdag en donderdag plaats.

Carola Schouten trapt de week af. Zij was tijdens de coronapandemie vicepremier namens de CU en landbouwminister. Kees van der Staaij, in de coronaperiode Tweede Kamerlid en fractievoorzitter namens de SGP, is maandagmiddag aan de beurt.

Woensdagochtend wordt oud-binnenlandminister Kajsa Ollongren gehoord en in de middag komt oud-justitieminister Ferd Grapperhaus voor een tweede keer langs.

Ook voormalig zorgminister Hugo de Jonge heeft volgende week zijn tweede verhoor: hij is donderdagmiddag ingepland. In de ochtend komt Kim Putters langs. Hij was tijdens de coronapandemie directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau.


Ik zal de verhoren op maandag weer livebloggen. Mijn collega Kim Einder neemt de verhoren van woensdag en donderdag op zich. Tot volgende week!

Het verhoor van Westerveld is afgelopen. Omdat dit de laatste verhoordag is van deze week, horen we straks al wie de commissie volgende week gaat verhoren.

2G was politieke wens van kabinet en coalitie, denkt Westerveld
GroenLinks was niet voor het beleid om mensen alleen nog toegang te geven tot bijvoorbeeld een feestje als deze persoon was gevaccineerd of genezen (het 2G-beleid). Westerveld pleitte juist voor het zogenoemde 1G-model, waarbij iemand toegang krijgt na een negatieve coronatest.

Westerveld denkt dat 2G vooral een politieke wens was van het kabinet en de coalitie. "We wilden allemaal weer de samenleving open hebben", zegt ze. "Op een gegeven moment kreeg je ook wel het gevoel dat vanuit sommige partijen werd geprobeerd om mensen die zich niet wilden laten vaccineren, te laten merken dat ze daarvan de gevolgen moesten dragen."

Daarom vroeg GroenLinks ook een "waterdichte onderbouwing" van het 2G-beleid. Die kreeg Westerveld niet en ze wijst erop dat het beleid volgens haar ook niet werd aangeraden door experts. Uiteindelijk kwam het 2G-beleid er niet.

Westerveld: 'Kamerdebatten werden bijna gebruikt als theaterzaal'
Westerveld is ook kritisch op de debatten zelf: die werden volgens het Kamerlid op een gegeven moment "bijna gebruikt als theaterzaal" waarin Kamerleden alleen iets zeiden om daar een video van te maken voor op de eigen socialemediaplatforms.

Ook zag Westerveld dat er vanuit de Kamer werd bijgedragen aan het verspreiden van misinformatie, bijvoorbeeld als het ging om vaccinaties. Mensen die naar Kamerdebatten keken, hadden ook niet altijd een goed idee van wat er echt speelde in de samenleving. "Je merkte wel dat het Kamerdebat naar mijn idee daardoor werd belemmerd."

Debatten gingen volgens Westerveld te veel over puntjes op de i
Volgens Westerveld gingen de coronadebatten te vaak over de puntjes op de i op de al voorgestelde coronaplannen. Het ging te weinig over de strategie achter de coronamaatregelen.

Als voorbeeld noemt Westerveld het bespreken hoeveel de vrijheid mocht worden ingeperkt in de virusbestrijding. Wat wilde het kabinet nou eigenlijk bereiken met het beleid? In plaats daarvan ging het over vragen zoals: "Met hoeveel mensen mag je aan tafel zitten op een terras en hoe laat gaat de avondklok precies in?"

Westerveld: Kabinet verschool zich te vaak achter OMT
GroenLinks vond dat het kabinet zich te vaak verschool achter het OMT. Die kritiek hebben we al veel gehoord in de enquêtezaal. Westerveld benadrukt dat heel duidelijk moest zijn wat de rol was van iedereen en hekelt dat het kabinet soms aangaf dat "iets van het OMT moest". Ze beschrijft dat er duidelijk verschil moet zijn tussen een politieke keuze en onafhankelijk advies van wetenschappers.

Westerveld had daarom ook liever gezien dat het OMT zélf kon adviseren, in plaats van dat het team antwoorden gaf op de vragen vanuit het minsterie. Ook wijst ze erop dat het ministerie soms voorstellen deed voor tekstuele en inhoudelijke aanpassingen aan de adviezen.

Westerveld: 'Werkwijze tijdens corona was problematisch'
Tijdens de coronacrisis nam het kabinet besluiten op basis van noodverordening en later een tijdelijke wet. Daarbij kon de Kamer zich vaak pas over de plannen buigen (en deze aanpassen) als de besluiten al genomen waren.

"Dat er zo vaak van deze manier, het niet volwaardig betrekken van het parlement, gebruik is gemaakt, dat vond en vind ik nog steeds problematisch", zegt Westerveld. Dat dit in het begin van de crisis zo gebeurde snapte ze. "Maar na verloop van tijd moet je ook nadenken: op welke manier kunnen we leven met dit virus? We vonden dat daarin de Kamer te weinig werd meegenomen."

Mede op haar aandringen is de pandemiewet die uiteindelijk werd gemaakt, ook aangepast. Daardoor kunnen er niet zomaar meer vrijheidsbeperkende maatregelen worden genomen en moet het parlement beter worden betrokken bij de besluitvorming.

Het verhoor van Agema zit erop. Om 14.00 uur vindt het volgende coronaverhoor plaats. De commissie heeft Lisa Westerveld opgeroepen. Zij zit nu in de Kamer namens PRO en in coronatijd namens GroenLinks.

Agema: 'Ik heb mij zorgen gemaakt over mijn collega's'
De coronatijd was een heel heftige tijd, zegt Agema. Alle Kamerleden die zich met corona bezighielden, werden bekende gezichten. "Overal waar commissieleden hun gezicht lieten zien, begonnen mensen te gillen of te juichen."

Bij het Tweede Kamergebouw stonden ook geregeld mensen die "op je doken" als je even een luchtje wilde scheppen of eten wilde halen, beschrijft Agema. Dat waren onder anderen mensen met een "heel vreemde overtuiging". Ze zag ook dat sommige van haar collega's agressief werden bejegend.

"Ik heb mij zorgen gemaakt over mijn collega's", zegt Agema. Ze zag dat veel van haar collega-Kamerleden flink werden bedreigd. Volgens haar werd daar niet voldoende aan gedaan.

Zelf sloot ze zich als "een coconnetje" af van bedreigingen. Maar ook als het over haar eigen situatie gaat, zegt ze: de steun vanuit de instanties zoals de NCTV was er gewoon niet. Daar was ze best boos over.

Agema: 'Democratie functioneerde bij coronatoegangsbewijs'
Ook op het coronatoegangsbewijs was de PVV-fractie kritisch. Agema vond de maatregel niet proportioneel, net als de avondklok.

Toch vindt Agema dat de Kamer de grondrechten bij het coronatoegangsbewijs goed heeft gewogen. Hoewel het toegangsbewijs er kwam, zag ze dat partijen zich kritisch opstelden. "Er kwamen verschillende meerderheden."

Het was volgens Agema niet simpelweg coalitie tegen oppositie. Iedere partij had een eigen mening en eigen bezwaren. "Hier functioneerde de democratie."

Agema over invloed aerosolen: 'Gemiste kans'
De commissie vraagt Agema naar haar kijk op aerosolen. In coronatijd ontstond flinke discussie over de invloed van aerosolen, druppels in de lucht, op de verspreiding van het virus. Bij het coronaverhoor van opiniepeiler Maurice de Hond ging het hier ook al uitgebreid over.

Volgens Agema was er veel weerstand tegen de theorie, onder meer vanuit het OMT en het kabinet. Mensen konden zich volgens haar "gewoon niet voorstellen" dat een deel van de oplossing lag in het beperken van verspreiding via aerosolen, bijvoorbeeld door ventilatie. "Ik heb daar heel veel zorgen over gehad en nachten wakker van gelegen."

Agema noemt het een "gemiste kans" dat het effect van aerosolen niet in coronatijd uitgebreid meegewogen is. De maatregel om groepsgrootte te beperken is wat haar betreft wel een "toevalstreffer" geweest. "Want dat is wat je doet bij aerogene transmissie."

Waarom heeft de commissie deze Kamerleden uitgenodigd?
Oud-VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff was hier eergisteren, Agema en Westerveld zijn er vandaag, maar waarom heeft de commissie eigenlijk precies deze Kamerleden opgeroepen?

Voor deze parlementaire enquête zijn ook heel veel besloten achtergrondgesprekken gevoerd, en tijdens die gesprekken is met heel veel Kamerleden gesproken.

De commissie heeft specifiek dit drietal uitgenodigd voor een openbaar verhoor omdat zij staan voor veel van de ervaringen die tijdens die besloten voorgesprekken al zijn gedeeld. Dijkhoff vanuit de coalitie en Agema en Westerveld vanuit respectievelijk de rechtse en linkse oppositie.

Agema over 'onbegrijpelijke' werkwijze in coronatijd: 'Nacht doorhalen'
Een groot deel van ons heeft in coronatijd de coronapersconferenties bekeken, en na zo'n persco begon het Kamerwerk eigenlijk pas echt. Want 's avonds, soms ook 's nachts, kregen alle Kamerleden pas een enorm lange Kamerbrief met toelichting op de maatregelen.

Commissielid Dion Huidekooper heeft een berekening gemaakt: bij 60 procent van de 26 coronadebatten kregen de Kamerleden de Kamerbrief pas na 22.00 uur. Die brieven waren gemiddeld 170 pagina's lang. En die ochtend erop, om 9.30 uur, werden de Kamerleden geacht aan te schuiven bij een technische briefing door OMT-baas Jaap van Dissel. Die middag was er dan vaak een coronadebat.

Onbegrijpelijk, zegt Agema over die werkwijze. De besluiten waren immers al genomen, dus waarom kregen Kamerleden dan pas zo laat de onderliggende stukken? "Ik had een wettelijk controlerende taak: controleren waar de maatregelen op zijn gebaseerd", zegt Agema. En om dat te doen, moest ze nachten doorhalen. Het zit haar duidelijk nog steeds dwars, ziet ook Huidekooper.

Agema: 'Druk op Kamer nam toe rond avondklok'
De PVV-fractie was tegen de invoering van de avondklok. Dat de Kamer toch instemde, komt volgens Agema doordat de druk op de Kamer "enorm" toenam. Er kwam namelijk een nieuwe coronavirusvariant aan. "Het werd weer heel spannend in de zorg."

Agema had grote twijfels bij de onderbouwing van de ingrijpende maatregel. Het virus ging vooral rond onder jongeren in die tijd, maar het waren juist de jongeren die door de avondklokmaatregel bij elkaar gingen logeren.

Agema: 'Waren in ongewisse rond bezoekverbod verpleeghuizen'
De commissie begint het verhoor met het bezoekverbod in verpleeghuizen. In maart 2020 werd dat bezoekverbod ingesteld en de Kamer stemde daarmee in. Maar later bleek dat zich daar een "stille ramp" had afgespeeld en dat verpleeghuisbewoners onnodig alleen zijn gestorven.

Volgens Agema stemde de Kamer in door een gebrek aan informatie. Zo was uit onderzoek onder medewerkers van Brabantse ziekenhuizen gebleken dat sommigen besmet waren met het virus, zonder noemenswaardige klachten te hebben. Die informatie werd destijds niet met de Kamer gedeeld, zegt Agema. "We waren in het ongewisse."

Volgens het oud-PVV-Kamerlid had de Kamer die informatie nodig om de regering goed te kunnen controleren. "Vanuit een achterstandspositie kan ik goed begrijpen dat de Kamer in meerderheid heeft gezegd: 'Dan maar de verpleeghuizen dicht.'"

Tweede verhoor: Lisa Westerveld
Ook Kamerlid Lisa Westerveld opereerde tijdens de coronapandemie vanuit de oppositie. Inmiddels zit ze namens fusiepartij PRO in de Kamer, maar tijdens de coronacrisis voerde ze nog het woord namens GroenLinks. Ze was onder meer kritisch op de schoolsluitingen. Zo vond ze dat het kabinet in december 2021 de verkeerde prioriteiten stelde: scholen waren dicht, terwijl mensen met een coronatoegangsbewijs wel naar horecagelegenheden konden.

Eerste verhoor: Fleur Agema
Fleur Agema gold als een PVV'er van het eerste uur: maar liefst zeventien jaar zat ze in de Tweede Kamer voor de partij van Geert Wilders. Vorig jaar liet ze weten zich niet opnieuw beschikbaar te stellen als Kamerlid na de val van het kabinet-Schoof. Agema had in dat kabinet de rol van zorgminister.

Toch wordt Agema vandaag niet zozeer gehoord vanwege haar rol als minister, maar vooral omdat ze zich tijdens de coronapandemie bezighield met het zorgdossier voor de PVV. Ze voerde fel oppositie en wilde bijvoorbeeld dat het kabinet excuses zou aanbieden voor de aanpak in het begin van de coronacrisis.

Kamer richt blik op zichzelf op laatste verhoordag van de week
Goedemorgen en welkom in dit liveblog! De coronaverhoren zijn na een korte zomerstop weer beginnen en vandaag worden (oud-)Kamerleden Fleur Agema (PVV) en Lisa Westerveld (PRO) verwacht. Het is ook de laatste verhoordag van de week. Normaal gesproken vinden op vrijdag ook coronaverhoren plaats, maar deze week hebben de commissieleden andere verplichtingen.