Na vijf jaar weer CIA-baas in Moskou voor gesprek: 'Zegt iets over urgentie'

Op dinsdag is een transportvliegtuig van de Amerikaanse luchtmacht samen met een Amerikaans diplomatiek konvooi op een vliegveld in Moskou gesignaleerd. Gegevens van FlightRadar24 laten zien dat het toestel vanuit Washington via de Letse hoofdstad Riga naar Moskou is gevlogen.

Aanvankelijk zeiden de Russische autoriteiten geen informatie te hebben over het mysterieuze Amerikaanse toestel in de hoofdstad. Ook de CIA, de luchtmacht, het Pentagon en het Witte Huis hielden de kaken stijf op elkaar.

Uiteindelijk verklaarde Kremlin-perschef Dmitry Peskov tegenover The Washington Post dat het inderdaad om een bezoek van Ratcliffe ging. Hij was volgens hem in Moskou voor "contacten tussen de veiligheidsdiensten". Tegen Russische media zei Peskov dat de CIA-directeur de Russische president Vladimir Poetin niet had ontmoet.

Het zou het eerste bezoek van Ratcliffe aan Rusland zijn sinds zijn aantreden in januari vorig jaar. De een-na-laatste keer dat zo'n hooggeplaatste Amerikaanse functionaris naar Moskou afreisde, was in november 2021. Ook toen ging het om een CIA-directeur: William Burns. Het doel was destijds om Poetin ervan te weerhouden Oekraïne binnen te vallen.

Trump zei woensdag dat het om een "semiroutinebezoek" van Ratcliffe ging. Daar gelooft Timothy Ash van de Eurasia-afdeling van denktank Chatham House weinig van. "Gelet op de gespannen relatie tussen Rusland en de NAVO is het opvallend dat de VS een CIA-directeur naar Moskou heeft gestuurd. Die stuur je alleen als er een serieuze kwestie speelt."

Het zegt bovendien misschien wel iets over de urgentie van het probleem, wat dat dan ook is, vullen inlichtingenexperts Ben de Jong en Hugo Vijver aan.

Aan serieuze kwesties is momenteel geen gebrek. Zo zijn er volgens de Amerikaanse inlichtingendiensten steeds meer aanwijzingen dat Poetin de NAVO de komende jaren op de proef wil stellen, schreven onder meer CNN en The Wall Street Journal begin deze maand.

Zo zou Rusland ervoor kunnen kiezen om een klein buurland binnen te vallen, bijvoorbeeld een van de Baltische staten. Toeval of niet, op 18 augustus organiseerde de NAVO een grote luchtmachtoefening in het noordoosten van Polen, niet ver van de Russische exclave Kaliningrad.

"Het kan zijn dat de Amerikanen net als in 2021 informatie hebben over de Russische bedoelingen", zegt De Jong, doelend op mogelijke plannen voor een vergaande agressieve operatie tegen een Baltische staat. "Misschien is Ratcliffe daarom net als Burns naar Moskou gestuurd met de boodschap om niet op de voorgenomen weg door te gaan."

Maar Moskou kan ook escaleren via hybride oorlogsvoering, stellen de inlichtingendiensten. Zo waarschuwde Poetins adviseur Andrei Fedorov in gesprek met BBC News dat Britse fabrieken waar onderdelen voor drones en raketten voor Oekraïne worden gemaakt doelwit kunnen worden.

Daarnaast houdt Washington er rekening mee dat de drones met explosieven die begin augustus op de luchthaven van de Duitse stad Leipzig zijn ontdekt van een Russische inlichtingendienst afkomstig zijn.

"We moeten niet onderschatten wat er nu gaande is", zegt De Jong. "In agressieve operaties tegen het Westen gaat Rusland verder dan de Sovjet-Unie tijdens de Koude Oorlog deed."

Ook experts waar NU.nl onlangs mee sprak, denken dat alles rond dat incident in Leipzig in de richting van Rusland wijst. Daarover lees je meer in het onderstaande artikel.

Ratcliffe was naar verluidt 'maar' een paar uur in Moskou. Dat maakt het onwaarschijnlijk dat er is onderhandeld over een einde aan de oorlog, zegt Ash. Dat is bovendien het domein van de Amerikaanse bemiddelaars Steve Witkoff en Jared Kushner. "Daarom is het waarschijnlijker dat de CIA-directeur een boodschap heeft overgebracht."

Die boodschap kan betrekking hebben gehad op de relatie met Iran, vermoeden Ash en De Jong. "Mogelijk heeft Ratcliffe Moskou aangesproken op de aanhoudende steun aan het regime in Teheran." Het vermoeden bestaat dat Rusland inlichtingen deelt en misschien ook technische ondersteuning verleent bij het lanceren van drones en raketten.

Ash denkt dat het Kremlin mogelijk is geïnformeerd over wat Rusland aan aanvullende sancties te wachten staat als de zogenoemde Amerikaanse "economische aanval" op Iran begint. Het doel van deze Operation Economic Outcast is om iedere "economische levensader" van het land af te snijden.

Maar Vijver sluit niet uit dat er is gesproken over wat er voor Moskou voor nodig is om de oorlog te staken. "Contact tussen inlichtingendiensten is er meestal wanneer formele contacten via diplomatieke weg niet zo veel opleveren of moeilijk zijn."

De inlichtingenexpert wijst erop dat Witkoff en Kushner tot op heden weinig hebben klaargespeeld. En ook de Amerikaanse president Donald Trump is met zijn 'vriend' Poetin geen steek verder gekomen. "Misschien dat de VS het daarom nu via de CIA-directeur probeert. Poetin komt immers bij de Sovjet-inlichtingendienst KGB vandaan. Wellicht spreken ze dezelfde taal", stelt Vijver.