Home   2026-08-03 17:31:33

←

Framework verdubbelt geheugenprijzen van sommige Laptop 13 Pro-modellen

Original article

Framework verhoogt de prijzen van sommige Laptop 13 Pro-modellen. Dat komt volgens de fabrikant door zijn geheugenleverancier. Die heeft een prijsverhoging doorgevoerd die 'verder gaat dan alles dat we hadden voorzien'.

Framework schrijft dat de prijzen van geheugenmodules van het type Low-Power Compression Attached Memory Module 2 (Lpcamm2) enorm zijn gestegen. De nieuwe inkoopprijzen liggen volgens het bedrijf ruim twee keer zo hoog als bij zijn vorige bestelling.

Framework kan die kosten naar eigen zeggen niet op zich nemen zonder 'zijn vermogen om te functioneren' in gevaar te brengen. Daarom verhoogt het bedrijf ook zijn prijzen.

Framework Laptop 13 Pro-hands-on
De Framework Laptop 13 Pro. Foto: Tweakers

Minder geheugen voor preorders

De fabrikant heeft genoeg geheugen om zijn preorders te leveren, maar sommige gebruikers krijgen wel een downgrade en een lagere prijs. Gebruikers die een 64GB-laptop bestelden vanaf Batch 5, krijgen 32GB geleverd. Ze betalen dan ook de oude, lagere prijs van 32GB of kunnen hun bestelling annuleren.

Zoiets geldt ook voor gebruikers die een Laptop 13 Pro met 32GB ram bestelden. Framework levert in hun geval alle bestellingen vanaf Batch 5 met 16GB en dezelfde voorwaarden: een lagere verkoopprijs en de mogelijkheid om te annuleren.

Framework maakt één uitzondering: gebruikers die een vooraf samengestelde laptop met Core X7 Ultra-processor kochten, krijgen wél gewoon 32GB. Die werd niet eerder geleverd met 16GB ram.

Hogere prijzen voor nieuwe bestellingen

Voor nieuwe bestellingen zijn de prijzen van Lpcamm2-geheugen fors gestegen. Het gaat om een verdubbeling. Volgens Framework liggen de verkoopprijzen nog steeds onder de inkoopprijs.

De verhogingen gelden op dit moment alleen voor 32GB- en 64GB-laptops. Framework verkoopt de 32GB- en 64GB-modules nu voor respectievelijk 895 en 1790 euro. De prijs van de 16GB-module blijft gelijk: 269 euro. Het bedrijf heeft nog enkele 16GB-modules over en verkoopt die tegen de oorspronkelijke prijs. Framework verwacht dat die binnenkort opraken. Daarna stijgen ook de 16GB-prijzen.

Geheugenprijzen blijven een pijnpunt

De prijzen van werkgeheugen zijn sinds september vorig jaar explosief gestegen. Dat komt vooral door AI-bedrijven. Die kopen enorme hoeveelheden AI-chips met veel geheugen op om hun modellen te trainen. Daardoor wordt ook elektronica voor consumenten steeds duurder.

Framework heeft in het verleden al meermaals zijn prijzen moeten verhogen, maar is zeker niet de enige. Valve deed onlangs hetzelfde met zijn Steam Deck-handheld en moest zijn Steam Machine duurder maken dan gehoopt. Zelfs Apple, dat lange tijd immuun leek voor de prijsstijgingen, moest laatst overstag met zijn Macs en iPads.

Het lijkt onwaarschijnlijk dat daarin snel verandering komt. Analisten verwachten dat de geheugentekorten nog wel even aanhouden.

Door Daan van Monsjou

Nieuwsredacteur

Feedback • 23-07-2026 11:01 64

23-07-2026 • 11:01

64

Lees meer

Reacties (64)

Lpcamm2 geheugen is niet uitbreidbaar, je hebt maar één slot. Wil je later van 32Gb naar 64Gb upgraden, dan kost het je dus bijna 1800 euro. Je zal dus nu moeten kiezen wat je de komende jaren denkt nodig te hebben aan geheugen.

Met deze prijzen verdwijnt het voordeel van eenvoudige vervanging van componenten in de toekomst wel heel rap.
Lpcamm2 geheugen is niet uitbreidbaar, je hebt maar één slot. Wil je later van 32Gb naar 64Gb upgraden, dan kost het je dus bijna 1800 euro.
Bijplaatsen van geheugen is sowieso een beetje iets uit het verleden. DDR5 werkt meestal ook beter met twee dan met vier modules en laptops wil je eigenlijk ook dual-channel in plaats van single-channel draaien, dus het is meestal een kwestie van vervangen in plaats van uitbreiden.
Maar vervangen betekent niet weggooien, de oude modules kunnen gewoon op V&A of MP.
Niet helemaal. Het is vooral een kwestie van "hoeveel bits geheugenbandbreedte heeft mijn memory controller". DIMM's zijn eigenlijk zins hun conceptie (en dat geldt ook voor SODIMM) 64-bit. Dat geld nog steeds in de DDR5-tijd, alleen zijn ze dan verdeeld als 2x32-bit, wat voor bepaalde workloads (niet alles) de random reads beter kan maken. Consumenten CPU's hebben meestal een 128-bit geheugencontroller, en dat betekent dat om dat te vullen met DDR5 je dus 4x32-bit nodig hebt.

Net zoals CPU's echter niet meer in een slot zitten, maar in een socket, is geheugen nogal gevoelig: SODIMM heeft doorgaans vrij hoge latencies, en de absurde snelheden van laptop-LPDDRX of zelfs HBM zien we ook niet echt op DIMM sloten, heck, zelfs de meest extreme OC borden hebben naast hun LGA-voor-de-CPU, de DIMM configuratie héél exotisch, met "externe power supply", aparte vorm van de "tandjes" in de slots, en vaak zelfs maar 2 slots zodat je geen radio-storing krijgt op de daisy chain.

CAMM moet dit oplossen:
  • LGA als formfactor, net zoals de CPU, wat veel beter is voor RF, zodat hoge snelheden en lage latencies (DIMM is nog wel goed met ~CL30 te krijgen, SODIMM CL46 of erger is niet ongewoon).
  • Gelijk al 128-bit: voor een normale consumenten CPU heb je maar één nodig
  • Géén daisy chaining RF storing rotzooi
Heb je een CPU met een 256 bit bus, of zelfs meer (8 of 12 channel, dus 512 of 768 bit geheugenbussen bestaan op Zen5, maar niet in je AM5 socket, eerder in een board waar je een Epyc in stopt), dan is er eigenlijk géén reden dat je NIET een tweede CAMM module zou moeten plaatsen.

Ik ben wel enthousiast over CAMM, want als enthousiasteling/anti-e-waste persoon houdt ik van de modulariteit van socketed CPU's, en uitbreidbaar geheugen (geheugen kan soms meerdere generaties meegaan, heck, toen ik m'n gamerig naar DDR5 bracht heb ik al m'n DDR4 boven voor m'n self-host, de-google meuk hergebruikt, immich ftw), maar moet ik bekennen dat ik ECHT toch wat schuimbekkend jaloers aan het kijken was naar de latencies + 256-bitness van bijvoorbeeld Strix HALO.

Nou is 128 bit meestal wel genoeg voor gaming e.d., maar man wat zou ik graag willen dat AM5 wat groter is/meer opties heeft, PCIe is ook al zo'n bottleneck (meer dan één SSD aan de CPU hangen rechtstreeks is praktisch not-done want 16 naar GPU, 4 naar USB4, 4 naar SSD, 4 naar PCH, en de CPU is "op"). CAMM2 kwam echt op de slechts mogelijke tijd... net zoals post SLOT1 CPU's we eindelijk door kregen dat CPU's beter werken in een socket, hadden we eindelijk een standaard voor geheugen... maar ja... nu is geheugen gaar, en hoewel we anti-e-waste wetten krijgen en we een alternatief voor gesoldeerd hebben... kan niemand het meer betalen.
Een reden van de SLOT cpu's was cache: het zat los op de Slot borden zodat je wel hogere cache snelheden kreeg maar het niet in de CPU die moest stoppen (want duur). Zodra de techniek het ging toelaten om betaalbaar de cache in de CPU die te stoppen was het eigenlijk wel gedaan met de slot borden, hoewel ik vrij lang met een converter gewoon socketed CPU gebruikt heb (en in de retropc tot op het extreme uiteraard).
Daarom heeft olaf dus weldegelijk gelijk, je wilt geen 1 latje geheugen, geen 4 maar 2. Dus heb je al dual en wil je uitbreiden, kan kan je ze het beste nieuwe kopen en oude verkopen.
Niet helemaal.
Niet helemaal wat? Je post enorme lappen tekst, quote niks, dus het is niet duidelijk welk van mijn statements niet zou kloppen.
Amazing. Every word of what you just said was wrong.

Skywalker ;-)
Zeker maar als het geheugen niet uitbreidbaar is, dan is het de vraag of er markt is voor kleinere geheugen modules. Vroeger had je rustig 4 DIMM sloten, had je twee reepjes van 16Gb dan kon je later nog twee reepjes van 16Gb bijplaatsen en had je nog steeds dual channel. Nu kan dat niet meer.
Zeker maar als het geheugen niet uitbreidbaar is, dan is het de vraag of er markt is voor kleinere geheugen modules.
In de huidige markt zeker wel.. ligt er wel aan of je dan de hoofdprijs vraagt of ze voor een vriendenprijsje over doet.
En in geval van DDR5 heb je nog een bijkomend probleem dat meer dan 2 reepjes RAM weer andere uitdagingen met zich meebrengt.

Had ooit goedkoop 4x 16gb DDR5 gekocht in de hoop mijn systeem van 64gb te kunnen voorzien, nou jammer maar helaas wat betreft de 'OC snelheid'. Werkte wel weer prima op de stock snelheden of als 2x 16gb kit.

Maargoed, zo had ik wel weer 32gb over voor een ander AM5 systeem in tijden van torenhoge prijzen.
LPCAMM2 is al van zichzelf dual channel.. en biedt meer voordelen toch unsoldered DIMM.

Met deze modules is het juist fijn dat je het geheugen kan vervangen bij een Framework laptop.
Dat is niet waar. De modules in de Framework laptops zijn verwisselbaar. Je kunt ze eruit halen. Het gaat hierbij dus niet om vastgesoldeerd geheugen, maar om losse modules.
Je leest het niet goed. Het is een losse module, enkelvoud dus.

Dus niet uitbreidbaar, slechts vervangbaar. Je kan een Lpcamm2 module dus niet uitbreiden, alleen vervangen.
Ik zie inderdaad dat ik je verhaal niet helemaal goed begrepen heb, maar van de losse module (ik schreef per ongeluk modules).
Het is inderdaad vervangbaar maar niet uitbreidbaar. Dus moet je nog steeds nadenken over de toekomst, alleen wel minder dan met vastgesoldeerd, want je kunt die module ook weer verkopen en/of de vervangende kopen op een gunstiger moment. Je rekensom is dus gebaseerd op huidige prijzen, zonder verkoop van de "oude" module. En die huidige prijzen ga je natuurlijk niet betalen als je wacht tot de prijzen dalen.
Klopt maar dan geldt wel mijn argument, de oude module kan door een ander niet als uitbreiding gebruikt worden. Dus een ander heeft er alleen interesse in als die zelf een module met minder capaciteit heeft. Er zal dan weinig markt zijn voor tweedehands modules met een relatief lage capaciteit zoals 16Gb of 32GB

Vroeger met DIMM sloten kon je gewoon geheugen erbij prikken, van dezelfde grote. Zo heb ik jaren geleden mijn Windows PC van 32Gb naar 64Gb uitgebreid door een goedkoop kitje (nog geen acht tientjes) erbij te prikken. Dat kan nu dus niet meer met Lpcamm2.
Tenzij lpcamm2 ook veel gebruikt gaat worden in instap en lowend laptops. Als die met 8GB uitgerust worden kunnen dat soort mensen naar 16 GB upgraden.

Maar als deze configuraties niet bestaan kan je vrij weinig met 16GB. 32GB raak je nog wel kwijt gok ik. 8GB lijkt niet te bestaan, lpcamm2 is duurder om te implementeren en het geheugen zelf is ook duurder. Die gaan voorlopig niet in budgetlaptops komen, dus beter altijd voor 32GB gaan zodat je dit kan verkopen als je naar meer geheugen wilt.

[Reactie gewijzigd door Amdk6II op 23 juli 2026 13:42]

Dus een ander heeft er alleen interesse in als die zelf een module met minder capaciteit heeft.
Of als ie een nieuwe computer aan het bouwen is..
Zeker, maar bij nieuwe computers zien we nog niet veel LPCAMM2. De meeste moederbord fabrikanten blijven DIMM slots gebruiken.
Modulariteit en uitbreidbaarheid zjn eigenlijk nooit vordelig geweest. Wanneer je een laptop kopt dan stel je hem vaak al samen met de passende componenten. Behalve en SSD heb ik eigenlijk nooit iets geupgrade, al helemaal niet het RAM. Stel je voor dat ik een 8 GB laptop met en slome AMD Ryzen 3 chip erin heb, dan ga ik toch een nieuwe laptop kopen niet RAM erin schroeven?
Ik heb mijn desktop zeker een aantal keer ge-upgradet. Van het toevoegen van een CD speler tot het vervangen van moederbord+CPU+geheugen. Laatste upgrade was een nieuwe CPU. Zo zit er toch een moderne computer in een kast die al 20 jaar meegaat.

Een laptop upgraden is wat lastiger, maar ook mijn FrameWork laptop heeft een jaar geleden nog een nieuwe CPU en meer (nieuw) geheugen gehad.
Ik neem aan, gezien de repareerbaarheid van de laptops, dat het op SODIMM's gaat. En, zo ja, waarom is het dan zo duur om dit bij Framework te kopen? Ik zie in de Pricewatch dat er al DDR5 32GB SODIMM reepjes zijn vanaf €300 en 64GB vanaf €620.

Waarom gebruiken ze dan ook LPCAMM2-modules en niet SODIMM? Ik kan online ook geen LPCAMM2 modules om te kopen. Ik weet dat het een kip-ei-verhaal is, maar in deze tijd lijkt het me toch beter om voor SODIMM's te kiezen.

[Reactie gewijzigd door marc574 op 23 juli 2026 11:18]

Waarom gebruiken ze dan ook LPCAMM2-modules en niet SODIMM?
Heel eenvoudig: Omdat SODIMM niet snel genoeg is, teveel stroom vreet en te groot is.
LPDDR5 is niet op SODIMM te krijgen. Dat is óf gesoldeert wat tegen Frameworks principes in gaat óf je gebruikt LPCAMM2.
Framework 13 pro gebruikt gewoon SODIMM

Ik was abuis. Ik bekeek de configuratie van de AMD versie, die gebruikt wel SODIMM namelijk

[Reactie gewijzigd door unf0rg0tt3n op 23 juli 2026 11:54]

Framework 13 pro gebruikt volgens de officiele configurator gewoon SODIMM zie FAQ:
  • Can I add more memory or storage later?remove

    Yes! The Framework Laptop 13 Pro is fully upgradeable, so you can easily add more memory or storage at any point in the future if you need to. We sell these modules in the Framework Marketplace, but you can also pick up compatible modules elsewhere. We publish step-by-step guides you can follow to do the upgrade yourself.
  • What memory is compatible?remove

    DDR5 SO-DIMMs up to 64GB each at up to to DDR5-5600 speeds are compatible with the Framework Laptop 13 Pro. While memory that meets that standard should work, the memory we sell in the Framework Marketplace is tested for compatibility, and we offer a mix of memory brands to ensure supply availability. We recommend avoiding XMP DDR5.
volgens de configurator bring your own:
https://pcpartpicker.com/products/memory/#ff=ddr5_sodimm&xcx=0&sort=modules&page=1&S=5600

Ik was abuis. Ik bekeek de configuratie van de AMD versie, die gebruikt wel SODIMM namelijk

[Reactie gewijzigd door unf0rg0tt3n op 23 juli 2026 11:54]

Dat ligt er maar aan voor welke configuratie je kiest. Door de enorme performance van de Apple M chips met LPDDR5 geheugen erop, kiezen mensen steeds vaker voor geheugen met enorme bandbreedte. Dat gaat niet met een SO-DIMM. Daarom heb je nu LPCAMM2 gekregen, dan heb je LPDDR5 geheugen die niet gesoldeerd is op de SoC, dus wel vervangbaar.
Ik neem aan, gezien de repareerbaarheid van de laptops, dat het op SODIMM's gaat.
Nope:
Framework schrijft dat de prijzen van geheugenmodules van het type Low-Power Compression Attached Memory Module 2 (Lpcamm2) enorm zijn gestegen.
Zag het inderdaad net, heb m'n reactie aangepast.
En wat kost de complete laptop nu?
Bij dezen.

Als je in hun configurator de goedkoopste opties kiest, dus zonder expansion cards of add-ons, dan zit je op/rond de ±€1,978.00 voor de volgende specs: Ultra 5 325, 16GB LPCAMM2, 500GB opslag, Windows 11 Home en een 100W oplader. (Naast het feit je hem nog zelf in elkaar moet schroeven.)

Voor dezelfde specs, maar dan met iets meer geheugen:
  • LPCAMM2 32GB (+€626) voor een totaal van €2,604.00
  • LPCAMM2 64GB (+€1,521) voor een totaal van €3,499.00
En dan zegt men dat Apple duur is

Een Macbook air 15" met 32GB geheugen, een M5 en 500GB SSD 70 Watt voeding komt op 2.204 €

Een 14" pro met M5, 32GB geheugen en 1GB SSD 2.639 €
Het is in dat opzicht wel appels met peren vergelijken, maar voor de doorsnee gebruiker die graag iets wil wat 'gewoon werkt', kan een Apple inderdaad een goede keuze zijn. Ik werk er zelf immers ook mee.

De charme van een Framework laptop is echter de modulaire en flexibele aanpak, waarbij je zelf de interne onderdelen kunt vervangen door iets nieuws zodra dat beschikbaar komt. Ook kun je het apparaat uitbreiden met een selectie Expansion Cards voor de benodigde poorten en, alleen bij de Laptop 16, een Expansion Bay voor een upgrade naar een dedicated GPU. Maar goed, daar betaal je uiteraard ook voor.

In ieder geval allebei leuk spul, al neemt dat niet weg dat de huidige RAM prijzen achterlijk hoog zijn. :(

Wellicht kan CXMT hier verandering in brengen, maar dat is vooralsnog afwachten.
Tuurlijk is het Apples met peren vergelijken, de een haalt zijn meerwaarde uit hoogwaardige computers met design, en totale integratie in een ecosysteem, sterk geoptimaliseerd OS en HW. De ander uit modulare opbouw van de hardware waar je dan zelf mee bezig kan gaan.

Eindeffect is een laptop, waar een prijskaartje aan hangt. Een stevig prijskaartje.
En maak lekker in bed blijven kruipen met Ai jongens.... Jullie (wij) zijn zelf de oorzaak want met ons gedrag houden we de idioterie van die techmiljardairs in stand. Grote bom erop. Het moet maar eens klaar zijn met deze onzin. Niet?
WIl hier wel de kanttekening bij plaatsen dat het grootste probleem met de AI bubbel niet jij en ik zijn, maar investeerders die er geld in blijven pompen. AI is nog lang niet winstgevend maar breidt zich steeds uit, als het bedrag onder de streep niet uitmaakt dan heb je als consument slechts beperkt invloed (nog beperkter dan je al had).

Als je 5 keer een Claude Max abbonement hebt lopen dan moet je je ook even gaan afvragen of dat nu wel het beste idee is, maar AI is best een goed voorbeeld van dat wat er economisch gebeurt gewoon niet altijd te maken heeft met de vraag vanuit de gewone burger.
Die investeerders zien hun geld verdampen wanneer het land dat er geen goed verdienmodel onder zit.
Het zakt vanzelf in, en dan wordt geheugen en opslag weer lekker goedkoop. Even geduld hebben :)

AI gaat nergens heen, maar de huidige AI race is niet houdbaar. Dat klapt een keer, en ergens 2030-2039 draai je de beste modellen van nu op je smartphone met meer dan 1000 tokens per seconde.

[Reactie gewijzigd door Gamebuster op 23 juli 2026 11:47]

Die beweging is al gaande. Men werkt bij Google en ook Apple al een tijdje om de modellen kleiner te krijgen zodat je die lokaal kan draaien (op je telefoon).
Het heen en weer zenden van al die data naar datacenters en weer terug is straks niet meer nodig. Alleen grote bedrijven gaan dan misschien gebruik blijven van de de datacenters die nu gebouwd zijn.
Uiteindelijk is het huidige model 😉 niet houdbaar.
Mooi voorbeeld inderdaad. Dank!
Waar gaan we een grote bom op gooien? Silicon valley? En als van andere producten de prijzen stijgen, gaan we ook daar een bom op gooien?

De prijzen zijn in nog geen jaar tijd gigantisch gestegen door hype en fomo, maar de paniek op Tweakers vind ik wel net zo hard doorgeslagen. Doe even rustig en normaal. 9 maanden van hoge prijzen is geen reden voor een hoge bloeddruk en overal bommen op willen gooien.
Het zijn niet de AI bedrijven maar gewoon de geheugenfabrikanten die hier bewust aan kartelvorming doen en de prijzen manipuleren. Dat iedereen naar AI wijst komt ze goed uit, dan lijken ze zelf opeens onschuldig? Een eventuele boete voor kartelvorming gaat waarschijnlijk niet hoog genoeg zijn om dit soort gedrag af te schrikken. Er wordt gewoon te veel geld verdiend nu.
1800 euro voor 64GB 8)7 wat een idioterie zeg. Gaat helemaal de verkeerde kant op voor de consumenten. Want de bedrijven die voor deze schaarste zorgen rekenen hun kosten alsnog door naar hun klanten. Dus dubbel gepakt, zeg maar.

Denk dat de evolutie vwb homecomputers wel dalende zal zijn. Dat merk je nu al dat er oude hardware wordt verkocht door de fabrikanten, want is ook nog prima.
Als evolutie niet nodig is zal het inderdaad ook niet gebeuren.
Tot voor kort bouwde ik de 3D modellen voor mijn printer op een 13 jaar oude i7 uit de 4000 series. En die was daar meer dan snel genoeg. Voor gaming heb ik een recent systeem maar ook daar is voor heel veel spellen een 5 jaar oud systeem genoeg.

De evolutie is niet zozeer dalend vanwege het opkopen door "AI". De evolutie is dalend omdat sneller voor 95% van de mensen gewoonweg niet nodig is.
Je moet wel even het hele plaatje zien. Bedrijven die dit kopen moeten het ook betalen. Dat betekent dat hun diensten ook duurder worden. Het is niet alsof het alleen voor jou duur is.

Het is ook niet dat je recht hebt op goedkoop geheugen. Dit is vraag en aanbod die uit elkaar liggen. Als dit lang blijft lijkt concurreren in deze markt steeds belangrijker.
Je weet wel, "beter kunnen is zelf doen".
Dat betekent dat hun diensten ook duurder worden.
Dat is toch wat hij zegt? "Dubbel gepakt" worden. Én duur geheugen, én duurdere services van bedrijven (die er niet perse beter op worden).
Het is ook niet dat je recht hebt op goedkoop geheugen. Dit is vraag en aanbod die uit elkaar liggen. Als dit lang blijft lijkt concurreren in deze markt steeds belangrijker.
Je weet wel, "beter kunnen is zelf doen".
Nee, maar er is een punt waarop mensen het te duur vinden en niet meer kopen. In een "normale" markt krijg je dan een marktcorrectie (de zogenaamde "varkenscyclus"). Maar omdat dit geen normale markt is, omdat een paar vermogende partijen alles en z'n moeder opkoopt, vindt er geen correctie plaats en blijven de prijzen hoog. Dus die vermogende partijen moeten stoppen met alles opkopen en dat gebeurt pas als de AI hype voorbij is of modellen niet alleen maar hoeven te draaien in datacenters.

En zelf doen? Dat is nu al vaak genoeg uitgelegd hier op Tweakers. Er is misschien sprake van een syndicaat dat de prijzen hoog houdt (SK Hynix, Samsung en Micron), en is het moeilijk om productie op te schalen en/of zomaar uit het niets even te gaan produceren (in Europa, hoe graag ik dat ook zou willen).
Want de bedrijven die voor deze schaarste zorgen rekenen hun kosten alsnog door naar hun klanten.
Daar valt op zich iets tegenin te brengen, namelijk dat die bedrijven vooral AI aanbieders zijn, die hun diensten vooralsnog veelal met verlies aanbieden. Maar ik snap zeker je punt.
Poeh, er komt geen einde aan deze rampocalyps. Net even gekeken wat de meerprijs is van 16GB naar 64GB zoals ik eind vorig jaar besteld heb. € 1.160 extra. Dat is meer de hele machine waar ik toen minder dan € 900 voor betaald heb. Dat gaat toch helemaal nergens meer over.
De enige hoop is geheugengebruik terug te schroeven. Bijvoorbeeld bij Electron-apps en misschien meer Rust om geheugenleaks te voorkomen.

Ik zie de EU niet ingrijpen, zoals het verplichten dat geheugen wel nog beschikbaar en betaalbaar blijft voor de consument. Maar genoeg mensen die het marktwerking noemen en dat bedrijven mogen doen wat ze willen. Ook dat geheugen geen levensbehoefte is, wat leuk klinkt, totdat je niet meer kan gamen of je nieuwe laptop/devices 2000 euro kost voor een i3 met 8GB geheugen.

Maar volgens velen Tweakers hier, is dat geen enkel probleem. Ik hoop maar dat China komt, of een Europees alternatief opstaat.

[Reactie gewijzigd door HollowGamer op 23 juli 2026 11:12]

dat is in den beginnen ook geen probleem. Het zijn nog steeds luxe goederen. De markt moet hier gewoon zijn ding doen en dat kost tijd..
De EU kan niet ingrijpen. Je kan wel eisen dat een niet EU land geheugen voor een vastgestelde maximale prijs levert, maar dat land zal gewoon weigeren. Dan krijg je simpelweg gewoon helemaal niets geleverd. Ook niet voor de data centers.

De EU kan er wel lering uittrekken en zich afvragen of ze in het verleden niet zo eenvoudig de maak industrie had moeten laten gaan. Maar dat is een andere discussie.
Efficient omgaan met geheugen heeft een prijs, of dat nu de kostprijs is of het feit dat je minder features voor hetzelfde geld krijgt. Als je klanten vraagt "wil je features of wil je efficiëntie", gaan ze toch iedere keer voor features, dat heeft de markt al wel bewezen.

Ik denk niet dat Rust hier veel op gaat lossen. Zeer zelden zie ik programma's die zoveel geheugen gebruiken vanwege memory leaks. Rust heeft ook niet bepaald een efficiënte memory-layout op sommige plekken om de taalgaranties in stand te houden en moedigt voor correctheid ook gedrag aan dat niet per se geheugenefficiënt is. Je zult wat winst zien als je van Java naar Rust gaat, maar verwacht er niet al te veel van. Doordat Rust standaard statisch linkt, is mijn ervaring voor kleine programma's juist dat het meer geheugen gebruikt omdat het geen libraries kan delen tenzij je daar handmatig een hoop moeite in steekt.

Ik ben bang dat de meeste bedrijven gewoon de prijzen voor RAM zullen blijven aftikken. Voor consumenten is voor ieder programma wel een efficiënter alternatief, maar zie maar eens iemand te overtuigen om van programma te wisselen.

Daarnaast bestaat swap/pagefile en gecomprimeerd geheugen. Op een computer met een SSD zullen veel consumenten niet eens doorhebben dat ze een paar gigabyte RAM te weinig hebben om alles snel te draaien. De grootste RAM-slurpers comprimeren en swappen vaak heel snel, waardoor de soep niet zo heet gegeten wordt als deze word opgediend.

De enige plek waar ik voor de consumentenmarkt optimalisaties verwacht is de gamingmarkt, maar die groeit gewoon mee met het geheugen van de consolemarkt voor de grote spellen. Zodra de volgende generatie consoles weer meer RAM meeneemt, gaan de eisen voor grote games op de PC waarschijnlijk ook weer omhoog.
Anders lees je de tweede zin ook even..

Een i3 (ook AMD) kost dan 2000 euro. Voor velen is dat geld er niet, en een i5/i7/i9 gaat dan ook naar het dubbele.

[Reactie gewijzigd door HollowGamer op 23 juli 2026 12:47]

Als het niet vanwege het gamen was, had mijn i5 6600k nu nog steeds afdoende geweest om alles te doen om niet van de maatschappij buitengesloten te zijn.

Sterker nog, ook op dat systeem had ik nog een gaming backlog en content om de komende 20 jaar nog mee vooruit te kunnen. Niet dat dat bij vervanging en defecten niet voor problemen zou zorgen, maar niemand heeft 64gb RAM en een 24gb GPU nodig voor noodzakelijke dingen. Vloeken in de kerk waar het upgraden van een pc vaak het doel an sich is (ik neem gerust plaats in het beklaagdenbankje), maar een beetje realistisch moet je ook wel zijn.
Dat merk ik nu zelf in de praktijk ook. Meeste games speel ik op een 12700 met RTX 3080. Mijn andere pc gebruik ik eigenlijk alleen voor de flightsim met VR bril. Dus die staat de meeste tijd uit. (Zie mijn inventaris)
Heb paar maanden geleden nog een nieuwe Apple Air m4 laptop gekocht. 16Gb geheugen, 512Gb nvme. Kostte me net iets meer dan 1100 euro inclusief lader.

Mijn Mac mini m4 kostte me 585 euro. Heb verder nog twee mini-towers met Windows 10 die stof staan te happen en een Intel NUC i7 waar ik Linux op draai.

En ik ben daar echt niet uniek in, de meeste van ons hebben best veel apparatuur staan waar we eigenlijk maar weinig meer mee doen.

Blijven de prijzen stijgen, dan wordt het tijd om de stof eraf te vegen, met een busje perslucht de boel even goed schoon te spuiten en de boel op marktplaats zetten.
en een maand geleden nog opscheppen hoe ze de prijs van de laptops verlaagden naar aanleiding van Apple zijn prijsverhogingen.

Misschien gewoon als bedrijf met goede bedoelingen zorgen voor stabiele prijzen en daarbij dus rekening houden met de markt.

[Reactie gewijzigd door Sachertorte op 23 juli 2026 11:56]

Ik kwam erachter dat de Intel Windows 11 Nuc maar 4 (vier!!) GB Ram heeft venwege een test die ik niet meer omgekeerd heb. Maar binnen Windows waar het apparaat alleen torrents en YouTube en Kodi doet heb ik er niets van gemerkt. Het is dus echt niet zo dat iedereen 64GB nodig heeft
Wat meer dan een jaar geleden kreeg ik mijn FrameWork 12 Laptop. Daar had ik toen zelf elders 48GB DDR5 geheugen bijgekocht voor nog geen 100 euro. Dat was toen bij FrameWork zelf wel een stuk duurder.

Ik vond het toen wel een goede koop. Niet wetende dat vlak erna de prijzen door het dak zouden gaan.

Nu heb ik de laatste tijd niet meer gekeken wat de prijzen die FrameWork hanteren zich verhouden met andere leveranciers. Al kan ik hun wel goed begrijpen dat ze de prijzen wel moeten aanpassen met wat hun moeten betalen aan hun leveranciers.

Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn