Ingenomen met de protagonist vertelt Tommy Wieringa over zijn leven alsof het een jongensboek is

„Mensen hebben vaak het gevoel dat ze geen enkele zeggenschap meer hebben. Dat zou ik heel graag krachtig willen tegenspreken in zo’n avond”, zegt schrijver Tommy Wieringa op het Instagramkanaal van de VPRO. Hij hoopt dat de kijkers er als activisten uitkomen en zich de volgende dag op de A10 gaan vastlijmen en zeggen: ¡No pasarán!

Ooit zei Tommy Wieringa dat een interview niet meer is dan een choreografie van onkunde en eigenbelang, begint presentator Janine Abbring de uitzending. „Wat is vanavond je eigenbelang?”. Wieringa heeft geen eigenbelang, zegt hij. Behalve dat het leuk is. Hij heeft wat minder ambitie dan vroeger.

De meeste fragmenten die Wieringa kiest zijn beelden van mannen die iets doen. A.L. Snijders maakt een trekker, Simon Rodia bouwt torens, Joost Conijn een vliegtuig. „Ik had een lange weg nodig om mezelf te bevrijden van allerlei kleinigheden”, zegt hij over zijn eigen schrijverschap. Hoe hij zich daarvan bevrijdde? In 2001 kauwde hij qat — „hallucinerende pruimtabak” — in een trein in Djibouti, de weidsheid van de woestijn liet hem zien wat de ruimte van de literatuur is: onmetelijk.

Van zijn tweede tot zijn negende woonde Wieringa op Aruba. Abbring vraagt of hij die plek „nog even in de verf wil zetten”. Wieringa wrijft in zijn handen. „Ik ben opgegroeid als een gebenedijde”, Abbring herhaalt het woord, omdat ze het niet begrijpt. „Ja”, oreert hij verder. „Ik groeide op in een lege wereld met een gemiddelde temperatuur van 27 graden en een koele passaatwind. In een koel huis met dikke muren met onmetelijke ruimte om me heen. Die onmetelijke ruimte, onder die cyaanblauwe hemel waaronder ik oneindig kon zwerven, dat heeft veel in beweging gezet”. Abbring vindt dat het magisch klinkt, als je het zo omschrijft.

Na de scheiding van zijn ouders kreeg zijn moeder alles. Volgens Abbring voelen kinderen zich vaak schuldig na zo’n scheiding. De twaalfjarige Tommy Wieringa niet. Hij voelde dat het onrechtvaardig was dat zijn vader met niets achterbleef. En dus trok hij bij hem in. Zijn vader wilde dat eigenlijk niet en voedde hem niet op. „Vruchtbare verwaarlozing”, noemt hij het. Hij herhaalt de alliteratie nog twee keer, zodat de kijker het wel goed hoort. Verwaarlozing is toch verwaarlozing, zegt Abbring. Wieringa vouwt zijn armen over elkaar. „Pff nee, niet echt.” „Gewoon geen toezicht”, zegt hij met een uitdagende lach. Ingenomen met de protagonist vertelt Tommy Wieringa verder over zijn eigen leven alsof het een jongensboek is.

„We gaan naar Oekraïne, Tommy”, zegt Abbring. Hij is daar heel graag, hij heeft inmiddels wel veertig konvooien gebracht. En hij gaat een ondergronds ziekenhuis bouwen met zes operatiekamers. Het is een heel krachtig, wonderlijk volk. Hij heeft al vijfentwintig miljoen euro opgehaald en duizenden tourniquetjes naar de frontlinie gebracht. Abbring wil door naar het volgende fragment van de Maidan-revolutie maar Wieringa wil nog even zijn verhaal over de organisatie Protect Ukraine afmaken.

Wieringa laat na elk fragment een gewichtige, lange pauze vallen. Eén keer haalt hij een zakdoek tevoorschijn. Na de eerste vier stiltes begint het effect af te nemen. Na een gruwelijk fragment uit de loopgraven van Oekraïne (2000 Metres to Andriivka) is er weer een stilte. Wat als Oekraïne niet wint? „Daar kan ik niet over nadenken.” Rusland is bezig met het uitroeien van de Oekraïense cultuur. Aanslagen op boekenmarkten en papierfabrieken zijn geen toeval. „Ik geloof niet dat ik ooit iets heb gedaan dat meer betekenis heeft dan dit”, zegt Wieringa. Hij denkt dat hij nu nuttiger is als fondsenwerver dan als romancier. De roman is voor later.

Abbring wil weten of zij ook meer moet doen. „Ja, absoluut, jij hebt invloed, jij moet mee op konvooi.”

Lees ook

Oproep: wat was de beste ‘Zomergasten’-aflevering volgens jou?