De Wadden zijn van niemand

In haar opiniestuk stelt Yolande Valks dat Stichting Wij zijn de Wadden wetenschappelijke bevindingen terzijde schuift en vooral bestaat uit ondernemers die vrezen voor hun bewegingsvrijheid en economisch gewin. Dat beeld vraagt om correctie.

Stichting Wij zijn de Wadden bestaat uit bewoners, ondernemers, bezoekers en andere betrokkenen uit het hele Waddengebied. Inmiddels hebben meer dan 40 duizend mensen onze petitie ondertekend. Niet omdat wij vinden dat de Wadden ‘van ons’ zijn, maar omdat wij ons zorgen maken over een ontwikkeling waarbij menselijk medegebruik steeds gemakkelijker als probleem wordt beschouwd.

Geen voorbeeld

Valks schrijft dat wij wetenschappelijk onderzoek terzijde schuiven en plaatst ons daarmee zelfs in een ‘bekend patroon’ van wantrouwen tegenover de wetenschap en de overheid. Dat is een stevige kwalificatie, maar zij geeft geen voorbeeld waaruit dat zou blijken.

Wij bestrijden wetenschap niet. Wij vragen juist om een goede wetenschappelijke onderbouwing. Wanneer menselijke aanwezigheid de oorzaak zou zijn van het niet behalen van natuurdoelen, willen wij weten: waar blijkt dat uit? Op welke locatie? Voor welke soort? In welke periode? En is aangetoond dat afsluiting daadwerkelijk tot herstel leidt?

Dat zijn geen anti-wetenschappelijke vragen. Dat ís wetenschap.

De Waddenzee is een complex ecosysteem. Vogelpopulaties worden beïnvloed door onder andere voedselbeschikbaarheid, predatie, klimaat, broedsucces en omstandigheden langs internationale trekroutes. Als een natuurdoel niet wordt gehaald, volgt daaruit niet automatisch dat lokale recreatie of bestaand medegebruik de oorzaak is.

Geen discussie

Kwetsbare natuur moet worden beschermd. Daarover bestaat wat ons betreft geen discussie. Als ergens aantoonbaar ernstige verstoring plaatsvindt, moeten passende maatregelen mogelijk zijn. Maar dat is iets anders dan grote gebieden beperken of afsluiten zonder eerst overtuigend vast te stellen welk gebruik daar daadwerkelijk welk probleem veroorzaakt.

De beelden van auto’s op het strand en de Vliehors-Expres worden door Valks gebruikt als illustratie van de menselijke aanwezigheid in het gebied. Maar daarmee ontstaat wel een erg eenzijdig beeld. Activiteiten die al jarenlang onderdeel zijn van het gebruik van de Wadden worden zo zonder verdere context tegenover natuurbescherming geplaatst.

Juist die tegenstelling willen wij doorbreken. Op de Wadden leven en werken mensen al generaties lang midden in een beschermd en waardevol natuurgebied. Dat vraagt om zorgvuldig en verantwoordelijk gebruik, maar ook om erkenning dat menselijke aanwezigheid en natuurbescherming niet per definitie elkaars tegenpolen zijn.

Cultuur

Ook de suggestie dat eilanders vooral protesteren vanwege ‘economisch gewin’ doet geen recht aan wat hier speelt. Het gaat ook om iets wat moeilijker in euro’s is uit te drukken: cultuur. Generaties eilanders zijn opgegroeid met varen, vissen, jutten, wadlopen, pieren steken, zwemmen en spelen op het wad. Kennis over getijden, vogels, zeehonden, stromingen en het landschap werd niet alleen uit boeken geleerd, maar van ouders en grootouders.

De mens is hier geen recente indringer in een landschap zonder menselijke geschiedenis. Mens, natuur en cultuur zijn al eeuwen met elkaar verweven. Dat betekent niet dat alles overal moet kunnen. Het betekent wél dat bestaand en cultuurhistorisch gebruik serieus moet worden meegewogen voordat het wordt beperkt.

En natuurlijk speelt economie eveneens een rol. Op de Waddeneilanden hangen werkgelegenheid, voorzieningen en leefbaarheid sterk samen met toerisme en recreatie. Het is volstrekt legitiem dat ook die gevolgen onderdeel zijn van de besluitvorming.

Band opbouwen

Valks betwijfelt bovendien onze gedachte dat toegankelijkheid betrokkenheid bij natuur creëert. Wij zien dat anders. Een kind dat krabben vangt, vogels leert herkennen of voor het eerst met blote voeten het wad opgaat, leert niet alleen over natuur, maar bouwt er een band mee op.

Bescherming hoeft daarom niet automatisch uitsluiting te betekenen. Denk aan tijdelijke bescherming rond daadwerkelijke broedplaatsen, seizoensmaatregelen, voorlichting, begeleiding, routes en toezicht.

Valks stelt uiteindelijk de juiste vraag: van wie zijn de Wadden? Ons antwoord is eenvoudig: van niemand alleen. Niet van eilandbewoners of ondernemers. Maar ook niet van Rijkswaterstaat, natuurorganisaties of vogelaars.

Wij hebben gezamenlijk de verantwoordelijkheid dit unieke gebied te beschermen én door te geven. Daarom kiezen wij niet voor mens óf natuur. Wij kiezen voor mens én natuur.