Dreun voor portemonnee: koopkracht stijgt amper en duikt volgend jaar zelfs in de min

Volgens het Centraal Planbureau (CPB), dat vrijdag de nieuwste economische ramingen presenteert, kunnen de meeste huishoudens de hogere energiekosten op dit moment opvangen.

"Ook als de prijzen verder zouden stijgen, is generieke koopkrachtsteun niet het verstandigste beleidsinstrument", zegt directeur Pieter Hasekamp. Volgens het CPB kan het kabinet beter investeren in verduurzaming, met aandacht voor kwetsbare huishoudens. Voorbeelden zijn isolatiemaatregelen en het noodfonds voor mensen die moeite hebben met het betalen van hun energierekening.

Dit jaar stijgt de koopkracht nog beperkt, met 0,6 procent. Voor de Iranoorlog werd nog een plus van 1,4 procent verwacht. Volgend jaar zal de koopkracht licht dalen. Zonder extra maatregelen komt die uit op -0,3 procent. Het gaat om de mediane koopkrachtcijfers. Dat betekent dat de koopkrachtontwikkeling van de ene helft van de Nederlanders hoger uitvalt dan dit percentage en die van de andere helft lager.

Gepensioneerden zien hun koopkracht, in tegenstelling tot werkenden en mensen met een uitkering, veel minder teruglopen. De overstap naar het nieuwe pensioenstelsel pakt voor hen goed uit. Bovendien indexeren pensioenfondsen de pensioenen na jaren weer fors. In voorgaande jaren waren gepensioneerden juist het slechtst af.

De verslechtering van de koopkracht komt met name door de hogere inflatie, maar ook door lastenverzwaringen die het kabinet voor 2027 beoogt. Er ligt bijvoorbeeld een plan om het eigen risico te verhogen en een nieuwe belasting in te voeren om de defensie-uitgaven te betalen, de zogenoemde vrijheidsbijdrage.

De ramingen van het CPB vormen het startschot voor de begrotingsonderhandelingen voor 2027. Op Prinsjesdag presenteert het kabinet-Jetten de plannen. Waarschijnlijk zal het kabinet de koopkracht repareren, zodat mensen er niet te veel op achteruitgaan.

In de ramingen zit ook een opsteker voor het kabinet: de Nederlandse economie blijkt opnieuw veerkrachtig, constateert het CPB. De groei blijft op peil, ondanks de aanhoudende internationale onzekerheid, hogere energieprijzen en importheffingen van de regering-Trump.

Ook verslechteren de overheidsfinanciën, maar niet al te sterk. In 2026 koerst het begrotingstekort af op 2,8 procent en volgend jaar wordt het tekort op 2,1 procent geraamd. Beide percentages liggen onder de afgesproken Europese grens van 3 procent. Het CPB heeft wel op voorhand al rekening gehouden met zogeheten onderuitputting. Dit is geld dat het kabinet wil uitgeven, maar uiteindelijk niet wordt uitgegeven.

D66, VVD en CDA hebben in het coalitieakkoord afgesproken zich aan de begrotingsregels te houden. Dat betekent dat ze extra willen bezuinigen als het tekort in hun regeerperiode toch boven de 3 procent uitkomt.

Toch zal het maken van een begroting voor volgend jaar geen makkelijke klus worden voor het kabinet, want problemen zijn er genoeg.

Allereerst moet de coalitie het onderling eens worden. Naast de beoogde plannen gaat het kabinet box 3 toch weer aanpassen, wat miljarden kan kosten. Ook is er geen steun in de Kamer en de polder voor de beoogde bezuinigingen op de sociale zekerheid. Minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken) zal deze miljarden dus ergens anders vandaan moeten halen.

Daarnaast moet het kabinet steun zoeken bij de oppositie, omdat het geen meerderheid heeft in het parlement. De coalitie zal met links of rechts zaken moeten doen, aangezien PRO en JA21 de onderlinge verschillen te groot vinden om samen op te trekken. Komende week heeft het kabinet verschillende oppositiepartijen uitgenodigd voor gesprekken op het ministerie.

De begroting moet eind augustus af zijn, zodat de Raad van State en het CPB nog tijd hebben om de plannen te beoordelen. Prinsjesdag is dit jaar op dinsdag 15 september. De kans is groot dat er dan nog geen deal ligt met de oppositie. Dat betekent dat de plannen die op Prinsjesdag worden gepresenteerd nog niet in beton zijn gegoten.