Talkshowhost Margriet van der Linden is nu stand-upcomedian: ‘Humor is een geweldig middel om iets tragisch aan te kaarten’

De Parade op donderdagavond in het Amsterdamse Martin Luther Kingpark: jongeren met fles en sigaret rond picknicktafels. Oudere vriendengroepen, overwegend vrouwelijk, scharrelen tussen de theatertenten. Er is veel licht en geluid, een silent disco en een enorme rij voor de wc’s. En midden op het terrein, voor haar eigen theatertent: Margriet van der Linden (56), in felblauw trainingspak.

Het is voor haar ook even wennen, vertelt ze een dag daarvoor aan de bar van café De Pels. De meeste mensen zullen haar kennen als talkshowpresentator (M, Zomergasten), televisiemaker (How to be Gay, State of Hate) of journalist/schrijver (Opzij, De liefde niet), maar tegenwoordig is ze ook theatermaker. Vanaf september gaat ze voor het eerst het land door met een eigen voorstelling. Deze zomer gebruikt ze de Parade, het rondreizende theaterfestival, als proeftuin. Wat werkt wel, wat niet?

De Parade in Den Haag heeft ze achter de rug, Utrecht volgt medio augustus. Maar nu eerst Amsterdam, vier dagen lang, voorstellingen van een half uur. „Ik weet even niet of het twee of drie keer per avond is.” Drie keer. „Aha, oké. Het maakt geen verschil in voorbereiding, kan ik je vertellen. Maar dan weet ik hoe zwaar het wordt.”

In De Pels draagt ze een korte broek. Het is een van de voordelen van het creatieve proces, vindt ze: je kunt erbij lopen alsof je zo naar het strand gaat. Tegelijkertijd laat zo’n proces zich moeilijk afbakenen: „Een voorstelling maken is voor je gevoel een proces van veel gelummel, maar ondertussen ben je er in je hoofd de hele tijd mee bezig.”

Gevoel van onbehagen

Een theatervoorstelling „hing” al langer om haar heen, vertelt ze. Het was vaker aan haar voorgesteld, maar Van der Linden dacht steeds dat andere vertelvormen beter bij haar pasten: een podcast, een boek, een documentaireserie. Dat veranderde nadat haar talkshow M in 2022 was gestopt. Eerst had ze „enorm de neiging” om binnen te gaan zitten en zich terug te trekken. Ze had een onrustig, onheilspellend gevoel over de toestand in de wereld. Later bedacht ze: „Mijn geluid moet niet kleiner worden, maar juist gróter.” Het idee begon te broeien om woorden te vinden voor dat gevoel van onbehagen en haar verhaal rechtstreeks aan een zaal met mensen te vertellen.

In Annie, are you OK? combineert Van der Linden persoonlijke en historische verhalen met stand-up. Op de Parade zoekt ze uit hoe die vorm voor haar het beste werkt. Ze vertelt over vrouwen die werden overschreeuwd en onderdrukt én over vrouwen die daarin meeliepen. Over haar eigen familie (onder wie tante Annie) en over masturberende mannen in de bosjes langs de route die ze als meisje naar school fietste. En over de Amerikaanse Anita Hill, die in 1991 tijdens publieke hoorzittingen over de benoeming van Clarence Thomas voor het Amerikaanse Hooggerechtshof verklaarde dat Thomas haar seksueel had geïntimideerd toen hij haar leidinggevende was. Thomas ontkende en werd benoemd. De voorstelling gaat over seksueel geweld, machtsverhoudingen en wat het betekent om vrouw te zijn.

In haar arenavormige Parade-tent (‘De Theatertoren’) loopt Van der Linden als een stand-upcomedian met een microfoon over het podium. Ze zet stemmen en gezichten op bij haar verhalen, maakt grappen en spreekt een man aan die bij het horen van het woord ‘bioscoopbroek’ zijn metgezel had aangestoten: „U ziet eruit alsof u wel weet wat dat is.”

Lees ook

Sonja Barend Award naar Margriet van der Linden voor interview met mensenrechtenadvocaat Liesbeth Zegveld

Na de laatste voorstelling van de eerste avond blijven Van der Linden, partner en regisseur Patrick Duijtshoff zitten op een van de inmiddels lege publieksbanken. Duijtshoff vond het goed dat ze meer contact met de zaal zocht. Wel zag hij „heel duidelijk” vermoeidheid. De derde voorstelling was trager dan de eerste twee. „Als je meer tempo maakt, forceer je jezelf om in het moment te blijven”, zegt hij. „Dan reageer je beter op wat er om je heen gebeurt en verras je ook jezelf door impulsief nieuwe dingen te verzinnen.”

Onvoorspelbaar publiek

Op de tweede Amsterdamse Paradedag gaat Margriet van der Linden, zoals ze steeds doet, vlak voor een voorstelling buiten bij de rij wachtenden staan. Ze kijkt naar de mensen die zo meteen haar zaal in gaan en maakt praatjes. Ze vindt het fijn om vooraf te weten wat voor publiek ze krijgt, zegt ze: „Zijn het allemaal Opzij-lezeressen? Aangeschoten jongeren?”

Vooral het publiek bij de laatste voorstelling, rond tien uur ’s avonds, is onvoorspelbaar. De vraag is dan niet alleen wie er komt, maar ook in welke staat. Tot nu toe valt het mee. Laveloos publiek heeft ze nog niet gehad en er wordt goed geluisterd.

Tijdens een voorstelling klinkt ineens keiharde muziek uit de tent ernaast. Publiek dat te laat is morrelt aan de toegangsdeur die van binnenuit op slot zit. Als zoiets gebeurt, zeggen mensen volgens Van der Linden altijd: „Ja, dát is de Parade.” Zelf krijgt ze een „enorm nineties-gevoel” van deze plek. Haar eerste jaren in Amsterdam, haar eerste Parade. „Een gevoel van: het leven gaat beginnen.” Ze herinnert het zich als een optimistische tijd: homorechten gingen vooruit, economie en koopkracht groeiden, er was medicatie tegen aids, het communisme was verdwenen en ineens was er internet: „Je drukt op een knop en er gaat een verhaaltje naar iemand toe. Hoe leuk is dat.”

Fascinatie voor Trump

Nu is het gevoel over de wereld anders. Van der Linden is gefascineerd door Amerika, het land waar ze ooit correspondent was. En door Trump. Zijn herverkiezing bracht haar ertoe haar onrustige gevoel beter te onderzoeken. Ze leest veel over hem, wil hem doorgronden. Voordat ze rond half zes, een half uur voor de eerste voorstelling, op de Parade arriveert, doet ze overdag „niet veel”. Een boodschap. En: lezen. Op dit moment een boek over Trumps eerste presidentsjaar. Niet alles wat in de Verenigde Staten gebeurt, komt volgens haar een-op-een naar Nederland overwaaien. „Maar tegelijkertijd, ga niet denken: o, zo’n figuur krijgen we hier nooit.”

Tussen de optredens zit ongeveer een uur. Van der Linden blijft dan met haar partner, regisseur Duijtshoff en de technicus achter in de lege tent. Eerst volgt een korte bespreking. Een onderwerp komt vaak terug: het tempo. Eigenlijk hadden er nog drie scènes achteraan moeten volgen, vertelt Duijtshoff. Maar in Amsterdam spéélt Van der Linden veel meer dan in Den Haag. Daardoor zijn de dertig minuten vaak al om voordat al het materiaal aan bod is gekomen. Op de tweede avond blijft vriend Marc-Marie Huijbregts, die in de zaal zat, even hangen. Hij wil méér tante Annie, zegt hij, verwijzend naar Van der Lindens tante, die in de voorstelling in plat Veluws dialect voorbijkomt.

Zondag, de laatste Paradedag, is een lome dag. In de hoge ronde Theatertoren is het bedwelmend warm. Van der Linden merkt dat aan het publiek, zelf is ze ook wat moe: „Eigenlijk is drie voorstellingen spelen op één avond ook gewoon gestoord.” Maar ze is vooral enthousiast. Ze denkt hier, in Amsterdam, de juiste vorm en toon te hebben gevonden. „Het is meer stand-up geworden, en ik overdrijf niet als ik zeg dat dat heel natuurlijk voelt.”

Op de Parade in Den Haag hield ze zich nog strak aan haar tekst. Daardoor was de voorstelling meer „een soort lezing”. Dat voelde niet goed, in de weken daarna had ze bedacht: het moet losser. „Humor is eigenlijk een geweldig middel om iets tragisch aan te kaarten.” Een zwaar onderwerp komt daardoor soms juist beter binnen. „Hoeveel VN-rapporten over verkrachtingen en andere ellende moeten er nog komen? Kennelijk dringt het niet door.”

Zondagavond zit de Amsterdamse Parade erop. Tijd voor een afscheidsfeestje? „Nee joh, ik niet.” Dat is iets voor de jongere theatermakers.