Minder geschoold, zwaar werk verricht en arm? Dan is de kans kleiner dat een patiënt de IC levend verlaat

Wie redt het en wie redt het niet? Op de intensive care noteerde intensivist Bas van Bussel altijd netjes factoren die de overlevingskans bepalen: onder meer leeftijd, geslacht en ernst van de ziekte. Maar, dacht hij, voor een vollediger beeld moet ook sociaaleconomische status worden meegewogen – welvaart, opleiding en werk.

Omdat IC-patiënten er „altijd belabberd uitzien”, dook hij in de data. Van Bussel (Maastricht UMC+) en andere onderzoekers, onder meer van het Amsterdam UMC, analyseerden ruim een half miljoen Nederlandse IC-opnamen tussen 2014 en 2022. Ze deelden IC-patiënten in vijf groepen in: van laagste naar hoogste sociaaleconomische status.

Hun conclusie: minder geschoolde, armere mensen hebben een 1,6 keer meer kans om te overlijden op de IC dan mensen met een hogere sociale status (onafhankelijk van correctiefactoren als leeftijd, geslacht en gelijktijdige ziekten). „Waar iemands huis staat bepaalt mede of diegene de IC overleeft, hoewel de patiënt alle benodigde IC-behandelingen krijgt. Dat is toch heel raar? Er is een stukje dat we als artsen niet in de hand hebben.”

Van Bussel dacht eerst: sociaaleconomische status zal wel helemaal verklaard worden door de ziektes die mensen „aan boord” hebben, bijvoorbeeld klinisch nier- en hartfalen, levercirrose, kanker en longaandoeningen. Omdat armere, minder geschoolde mensen misschien meer roken of drinken. „Maar als we onder meer COPD buiten beschouwing laten, blijft een verschil bestaan.”

De Maastrichtse arts hoopt dat de bevindingen het publiek aan het denken zet over de gezondheidskloof. „Patiënten gaan naar het ziekenhuis en denken: we worden beter gemaakt.” Artsen doen hun best, zegt hij. Bovendien helpen kunstmatige intelligentie en ingewikkelde operaties bij het verlengen van levens. „Maar we moeten als maatschappij ook naar de méns in het ziekenhuisbed kijken, die misschien veel meer stress ervaart door geldzorgen, waardoor diegene minder gezond kon leven.”

Nederland heeft een „heel goed” gezondheidssysteem, vervolgt Van Bussel, maar toch zitten we met deze verschillen. „Dat vind ik echt majeur.” In landen met een gebrekkige gezondheidszorg zijn de verschillen mogelijk nog groter.

Het Amerikaanse wetenschappelijk tijdschrift dat de studie heeft gepubliceerd, vond het Nederlandse onderzoek volgens Van Bussel interessant omdat de VS een ander gezondheidssysteem kennen, waar armere mensen doorgaans minder goede zorg krijgen dan rijkere mensen. „Critici vermoedden altijd dat het Amerikaanse gezondheidssysteem niet goed functioneerde, maar in Nederland zien we dezelfde problemen als daar, als gevolg van sociaaleconomische status.”

Lees ook

Eerder dood aan kanker met een laag inkomen: ‘We zouden arme en rijke patiënten eigenlijk niet gelijk moeten behandelen’

Mijnwerkers

Het onderzoek werd volgens Van Bussel nog interessanter toen de verschillen per regio zichtbaar werden. In Limburg en Zuidwest-Nederland liggen meer mensen met een lagere sociaaleconomische status op de IC dan in andere delen van Nederland. Dat heeft dus invloed op het aantal patiënten dat levend van een IC afkomt. Zeg dus niet te snel: o, dit is een slechter ziekenhuis, aldus Van Bussel. „Artsen zijn ook afhankelijk van de patiënten die worden binnengebracht.”

Nu Van Bussel weet dat de overlevingskans mede afhangt van sociaaleconomische status, wil hij per provincie weten: ligt het aan het werk, de welvaart of de opleiding? „Zodat we achterhalen welke preventieve maatregelen provincies kunnen nemen, voordat iemand acuut ziek wordt.” In Limburg speelt werk mogelijk een grotere rol vanwege het mijnwerkersverleden, vertelt hij. Problemen door stoflongen (sjtöb in Limburgs dialect) nemen af, maar komen bij ouderen nog steeds voor. Daarnaast leidde de sluiting van de mijnen tot meer werkloosheid. En bovendien is het werk dat voor de mijnbouw in de plaats kwam, ook vaak fysiek zwaar. Die hele geschiedenis ‘neemt iemand mee’ naar de IC.

Lees ook

‘Rijkere mensen kunnen wachtlijsten makkelijker omzeilen’, zegt deze expert, die betwijfelt of politieke partijen wel realistische zorgplannen hebben

Correctie 13 augustus 2026 (18:15): In een eerdere versie van dit artikel stond dat minder geschoolde, armere mensen 60 procent meer kans hebben om te overlijden op de IC dan mensen met een hogere sociale status. Dat moet zijn: 1,6 keer meer kans.