Xavi is binnen, maar onnodig lastig proces straalt niet goed af op KNVB

Woensdag om 21.03 uur plaatste de KNVB dan eindelijk de aankondiging op X. "We zijn trots om Xavi te presenteren als nieuwe bondscoach van Oranje", schreef de KNVB in het bericht dat hieronder is te zien.

Het is het sluitstuk van de zoektocht naar een opvolger van Ronald Koeman, waarbij veel trainers de revue passeerden. Peter Bosz en Erik ten Hag in een eerder stadium, daarna Michael Reiziger en Louis van Gaal. Uiteindelijk wist de KNVB de komst van Xavi lang geheim te houden, tot hij woensdag werd gepresenteerd.

De naam van de oud-topmiddenvelder zal voor veel Nederlanders tot de verbeelding spreken. Xavi was een sierlijke speler en jarenlang een belangrijke schakel op het middenveld van FC Barcelona en Spanje. Bij Barcelona kwam hij al in de jeugd in aanraking met de stijl van Johan Cruijff en daarmee in zekere zin met het Nederlandse voetbal.

De voorbije weken leek Jong Oranje-bondscoach Reiziger, die nog nooit het eerste elftal van een profteam had getraind, op poleposition te liggen. Het leidde al vóór een eventuele aanstelling tot kritiek in Nederland. Xavi is een naam die waarschijnlijk op meer enthousiasme kan rekenen.

Het neemt niet weg dat de zoektocht onnodig moeizaam was voor de KNVB. Tekenend was een gesprek in Zeist met De Jong ruim een maand voor de start van het WK, waarbij meerdere media waren uitgenodigd. Toen al was de mogelijke opvolger van Koeman als bondscoach een belangrijk gespreksthema.

Het contract van Koeman zou immers na het WK aflopen. Had de KNVB al met mogelijke opvolgers, onder wie Bosz, gesproken? Nee, stelde De Jong. "Want er is op dit moment geen vacature. Ronald is onze bondscoach, zo simpel is het", zei De Jong. "Ik vind rust rondom het team veel belangrijker."

De Jong herhaalde daarmee min of meer de woorden van directeur betaald voetbal Marianne van Leeuwen in het AD. Zij benadrukte dat het benaderen van een opvolger van Koeman zou afleiden van het grote doel: de wereldtitel veroveren.

Het resultaat is bekend: het WK werd een fiasco. En uiteindelijk liep de KNVB droomkandidaten Bosz en Ten Hag mis, terwijl beiden in de maanden voor het WK nog beschikbaar waren om na het eindtoernooi aan de slag te gaan. In een later stadium haakte ook Arne Slot af, nadat hij door zijn ontslag bij Liverpool alsnog in beeld was gekomen.

De Jong gaf stabiliteit op de korte termijn voorrang boven het vroegtijdig strikken van een bewezen topcoach. Daarbij zat de soap rondom Andries Jonker bij de KNVB nog vers in het geheugen. In januari 2025 kreeg de bondscoach van de Oranjevrouwen te horen dat hij na het EK moest vertrekken. Er volgden onrustige maanden en een dramatisch eindtoernooi.

Zo'n scenario wilde de KNVB bij Koeman voorkomen. Maar de situatie rond Koeman was anders. Koeman had weliswaar niet aangekondigd te stoppen, maar wekte meermaals de indruk dat hij bezig was aan zijn laatste maanden bij Oranje, onder meer vanwege de ziekte van zijn vrouw Bartina.

Koeman zei in maart zelfs dat hij "het gewoon had geaccepteerd" als de KNVB al een opvolger had aangesteld. Dat hoeft ook geen probleem te zijn, zo bleek eerder. Voor het WK van 2022 maakte de KNVB al bekend dat Koeman na het toernooi het stokje zou overnemen van Van Gaal. De prestaties van Oranje leden daar niet onder.

Los daarvan had de KNVB op basis van de resultaten kunnen besluiten afscheid te nemen van Koeman. Oranje won de laatste jaren immers niet van een topland. Maar zelfs na de historisch slechte WK-prestatie van Oranje mocht Koeman zelf bekendmaken dat hij zou stoppen.

Met de aanstelling van Xavi heeft directeur topvoetbal De Jong laten zien dat hij buiten de gebaande paden durft te treden. Xavi wordt de eerste buitenlandse bondscoach van Nederland in bijna vijftig jaar. Tegelijkertijd waren er half augustus, ruim een maand voor de start van de Nations League, ook weinig serieuze kandidaten meer over.

Daarnaast lijkt de keuze voor Xavi een gok. De oud-topspeler is sinds zijn vertrek bij Barcelona in 2024 al twee jaar clubloos. Ook kreeg hij bij Barça kritiek op zijn behoudende speelstijl, hoewel hij de club in 2023 wel naar de Spaanse titel leidde.

Na de benoeming van Xavi zijn de fouten in het proces, die in zekere zin al voor het WK werden gemaakt, even naar de achtergrond verdreven. Maar de KNVB had het zichzelf ontegenzeggelijk makkelijker kunnen maken.