Een Oekraïense nationalistenleider werd in 1938 geliquideerd in Rotterdam, nu haalt Oekraïne het stoffelijk overschot terug naar Kyiv

De Oekraïense regering gaat het stoffelijk overschot van Yevhen Konovalets, de in Rotterdam geliquideerde leider van de twintigste-eeuwse nationalistische beweging in Oekraïne, herbegraven in Kyiv. Dat bevestigt een woordvoerder van de gemeente Rotterdam tegenover NRC. De voor de Tweede Wereldoorlog omgebrachte Konovalets lag begraven op de begraafplaats in de Rotterdamse wijk Crooswijk.

Het kantoor van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky meldt in een verklaring dat de overblijfselen dinsdagochtend in Rotterdam zijn opgegraven. Bij de ceremonie waren onder meer vertegenwoordigers van de regering en de Oekraïense diaspora aanwezig.

De ambassade in Den Haag diende een verzoek in bij de gemeente, die de begraafplaats beheert, om de overblijfselen te mogen opgraven. De vergunning is vorige maand verstrekt. Oekraïne wil Konovalets voor de Onafhankelijkheidsdag op 24 augustus over laten komen. De ambassade wil niet zeggen wanneer de repatriëring gepland staat.

Oekraïne verzorgt zelf de repatriëring van het stoffelijk overschot volgens de woordvoerder van de gemeente Rotterdam. Bij aankomst vindt in Kyiv opnieuw een ceremonie plaats, voor een herbegrafenis.

Ontplofte bonbons

Konovalets was de voorman van de Organisatie van Oekraïense Nationalisten (OUN), de onafhankelijkheidsbeweging die na de Eerste Wereldoorlog een eigen staat probeerde te stichten. Hij leidde het gewapende verzet tegen Polen in de jaren twintig van de vorige eeuw en probeerde bondgenoten te vinden in de strijd tegen de Sovjet-Unie.

In 1938 kwam Konovalets om het leven bij een bomaanslag op de Coolsingel in Rotterdam. Even daarvoor had hij bij een drankje aan de bar van hotel Atlanta een doos bonbons in de handen gedrukt gekregen van een agent van de toenmalige Russische geheime dienst NKVD. De bom onderin de doos ontplofte toen hij daarna over straat liep. 

De spion werd nooit gepakt. In zijn memoires verklaarde Pavel Soedoplatov, die in 1940 de spraakmakende moord op de Russische revolutionair Lev Trotski organiseerde, dat Sovjet Unie-leider Jozef Stalin hem persoonlijk opdracht had gegeven.

Lees ook

deze reconstructie van de moord op Yevhen Konovalets in 1938.

Oekraïense helden

Zelensky kondigde in april van dit jaar de oprichting aan van een pantheon voor Oekraïense historische helden. Het is een langgekoesterde wens van Kyiv – ook onder eerdere regeringen – om hooggeplaatste militaire en politieke leiders die verband houden met de onafhankelijkheidsbeweging terug te halen naar Oekraïne. 

Met name in oorlogstijd is Kyiv op zoek naar helden en moet Konovalets als voorbeeld dienen voor het land. Hij vocht net als de Oekraïners nu tegen het Kremlin en wist de Oekraïners te verenigen in zijn strijd. Door zijn lichaam terug te halen naar Oekraïne bouwt het land verder aan zijn identiteit.

In mei werden ook de stoffelijke overschotten van Andriy Melnyk en zijn vrouw Sofia opgegraven in Luxemburg. De menselijke resten zijn inmiddels gerepatrieerd naar Oekraïne en herbegraven op de Nationale Militaire Herdenkingsbegraafplaats bij Kyiv. Het leidde tot boosheid bij de Poolse president Karol Nawrocki.

In Oekraïense media wordt ook gespeculeerd over het terughalen van het lichaam van Stepan Bandera, een ander sleutelfiguur binnen de nationalistische beweging. Hij ligt begraven in München, nadat hij daar in 1959 werd vermoord in opdracht van de KGB.

De drie Oekraïners zijn in Polen en Rusland omstreden. Konovalets omdat hij het opnam tegen Polen en de Sovjet-Unie. Melnyk en Bandera kozen de kant van nazi-Duitsland tegen de Russen. Polen zien Bandera als hoofdschuldige achter de massamoorden op hun landgenoten in de voormalige Poolse regio’s Wolynië en Oost-Galicië in de jaren veertig.

In de huidige oorlog zet de Russische oorlogspropaganda Oekraïners neer als Banderieten, nazi’s – en gebruikt dat om de oorlog tegen het land te legitimeren.

Lees ook

In de akkers van Wolynië ligt de verklaring voor Poetins obsessie met ‘nazi’s’ in Oekraïne