Na de zonsverduistering volgt ook nog een sterrenregen

Het eerste „contactpunt” tussen zon en maan vindt vanavond plaats op zestien minuten na zeven, althans voor wie in Utrecht naar de hemel kijkt. Op andere plaatsen doet dit zich een paar minuten eerder of later voor: zo begint de verduistering in Zwolle al om 19.15 en in Maastricht pas om 19.18.

Vanuit Utrecht bezien is het hoogtepunt van de zonsverduistering om elf minuten over acht, dan is de zon voor 90 procent bedekt. In Zwolle zal „slechts” 89 procent van de zon volledig bedekt zijn op het hoogtepunt van de verduistering.

Vervolgens zijn de Utrechtse zon en maan om drie minuten na negen uur elkaar volledig gepasseerd, vlak voor zonsondergang. Op andere plekken in Nederland is dat uiteraard weer net iets anders.

Live

Sorry, het lukt niet om de video af te spelen.
of probeer het later nog eens.

Sterrenkundige Theo Jurriens vertelt tijdens zijn praatjes ook áltijd iets over zonsverduisteringen. „Afhankelijk van de doelgroep staat er met regelmaat een senior op. Die zegt dan: ‘Meneer Jurriens, ik heb de zonsverduistering van 30 juni 1954 nog gezien. De kippen gingen op stok en toen het voorbij was gingen de vogels weer fluiten.” De zonsverduistering van vandaag, zegt Jurriens, is vergelijkbaar met die van 1954. „Dus dachten we: laten we eens kijken of de herinnering van die eclips-veteranen klopt.”

Vanuit de Rijksuniversiteit Groningen hebben ze in februari al een oproepje gedaan. De universiteit zocht vogelkenners („maar ze hoefden geen staatsexamen vogelkunde te doen”) die in de directe nabijheid geen permanente eigen verlichting of straatverlichting hebben, maar wel stroom en wifi. Uiteindelijk zijn er 42 deelnemers „blij gemaakt” met een weerbestendig kastje dat luistert naar vogelgeluiden, zegt Jurriens.

Op deze manier hopen ze daadwerkelijk bewijs toe te voegen aan het anekdotische bewijs over hoe vogels reageren op een zonsverduistering. In Amerika hebben ze dit (op veel grotere schaal) ook al gedaan tijdens de zonsverduistering in 2024. Gebaseerd op 10.000 waarnemingen concludeerden wetenschappers dat de helft van de vogels ná de verduistering aan het ‘ochtendconcert’ begon.

Maar, voegt Jurriens toe: „Zij hadden 100 procent verduistering, wij niet.” Het verschil tussen een gedeeltelijke of een volledige verduistering is in ervaring erg groot – en de invloed die het op dieren heeft waarschijnlijk dus ook. „Daarbij staat de zon al laag tijdens onze eclips. Het is eigenlijk niet de optimale setting voor een experiment, maar het is tóch spannend!”

Een huisdier merkt er waarschijnlijk niets van

Zelf heeft Jurriens al een „stuk of tien” verduisteringen meegemaakt. „Toen merkte ik ook dat het invloed heeft op de natuur.” Er is een verhaal uit de dierentuin van Mexico-Stad tijdens de zeven minuten durende eclips van 22 juli 1991, zegt hij. „Alle dieren gingen het nachthok in, behalve de chimpansee. Die bleef kijken.” Hij is natuurlijk geen bioloog, zegt hij. „Maar ik zou denken dat het komt omdat hij slimmer is. Of omdat zijn bioritme sterker is.”

Een onderzoek in een dierentuin in Amerika in 2017, tijdens een totale zonsverduistering ietsje eerder op de dag, werden zeventien diersoorten onderzocht. Dertien soorten toonden afwijkend gedrag. Dagdieren zoals de gorilla’s, olifanten en giraffen, gingen richting hun nachtverblijf, nachtdieren werden juist actiever. Sommige dieren, zoals de bavianen en de flamingo’s, waren vooral heel zenuwachtig.

Maar, schrijven de onderzoekers, een deel van de observaties kan ook komen doordat de dierentuin uitzonderlijk druk was die dag met bezoekers die ook nog eens heel enthousiast op het natuurverschijnsel reageerden. En, belangrijker nog, een deel van de dieren kreeg eerder te eten. Eigenlijk, concluderen de onderzoekers, moeten voor een onderzoek als dit de verblijven van de onderzochte dierentuindieren afgesloten worden voor publiek.

Op huisdieren heeft, voor zover bekend, een zonsverduistering nauwelijks en in elk geval absoluut geen schadelijke invloed. De kat is misschien wat eerder thuis, de vogel in de kooi misschien wat eerder slaperig, hoefdieren kiezen misschien iets eerder voor de stal, de hond zal waarschijnlijk enthousiast kwispelend naast het mens staan dat (hopelijk met eclipsbril) naar de zonsverduistering kijkt.

Wanneer je in de kunst de maan, of een ander hemellichaam, voor de zon ziet schuiven – dan weet je: hier zit een dramatische wending aan te komen. De lijst met kunstwerken waarin zonsverduistering een rol speelt, is vrijwel eindeloos: van Homerus tot Pommelien Thijs, van Stanley Kubrick tot The Simpsons, van George Grosz tot Kuifje.

Over ingrijpende gebeurtenissen gesproken. In de westerse kunstgeschiedenis wordt de zonsverduistering vaak afgebeeld op schilderijen van de kruisiging van Christus, verwijzend naar het Boek van Lukas: „Rond het middaguur werd het donker in het hele land doordat de zon verduisterde. De duisternis hield drie uur aan.” Dat kan, volgens wetenschappers die het narekenden, geen gewone zonsverduistering zijn geweest. Hield iets anders de zon tegen?

Hoe dan ook schildert Peter Paul Rubens op het drieluik De Kruisoprichting (1610) een realistische verbeelding van de maan die voor de zon schuift – in een van de diagonale lijnen die dramatisch naar de ogen van de lijdende Christus leiden. Op oudere verbeeldingen van de kruisiging worden vaak de zon en de maan afzonderlijk rondom Christus afgebeeld, mogelijk eerder een verwijzing naar de kosmische betekenis van Jezus dan naar een verduistering.

Een dollarteken is voor de zon geschoven op het politiek-satirische schilderij Eclipse of the Sun (1926) van de Duitse schilder George Grosz. Met zijn schilderij, van een groep machtige mannen rondom Rijkspresident Paul von Hindenburg, uitte hij kritiek op de hebzucht en het geweld van de militairen, politici en industriëlen. Het dollarteken is een verwijzing naar de Amerikaanse investeringen in Duitsland na de Eerste Wereldoorlog.

Vernietigingsplaneet

Ook in speelfilms is de eclips vaak een voorteken van een ingrijpende gebeurtenis. Stanley Kubricks 2001: A Space Odyssey (1968) opent met spectaculaire beelden van een eclips, gezien vanuit de ruimte. Thematisch passend: de film gaat over technologische kantelpunten in de geschiedenis van de mensheid: van de prehistorie tot ruimtevaart en kunstmatige intelligentie. In Homerus’ originele Odyssee verdwijnt de zon overigens ook van de hemel, als voorteken van een slachtpartij.

Meer recent verduisterde de zon tijdens veldslagen in science-fictionfilms Avatar: The Way of Water (2022) en Dune: Part Two (2024). In Star Wars: Rogue One (2016) schuift de kunstmatige vernietigingsplaneet Death Star voor de zon, alvorens een complete stad weg te vagen. In de Simpsons-aflevering Gone Maggie Gone (2009) raakt Marge Simpson verblind nadat ze onbeschermd, rechtstreeks in de zonsverduistering kijkt, wat het begin is voor een groot avontuur met verwijzingen naar National Treasure en The Da Vinci Code.

Magische kracht

Kennis van de stand van de zon en de maan kan juist ook je leven redden, bewijst Kuifje in De zonnetempel (1949). Daarin belandt Kuifje op een brandstapel bij de Inca’s en weet hij zichzelf te bevrijden door op magische wijze een zonsverduistering te voorspellen: hij had er toevallig in de krant over gelezen. Deze stunt komt ook al voor in het boek King Solomon’s Mines (1885) van H. Rider Haggard en vier jaar later in Mark Twains A Connecticut Yankee in King Arthur’s Court (1889) (ook verfilmd). Columbus zou de truc met het correct voorspellen van een zonsverduistering ook al hebben toegepast. Het werd een klassieker: ook Bugs Bunny en Darkwing Duck redden eens op deze manier hun hachje.

Ook in de popmuziek staat de zoneclips voor het grootse gebaar. Denk aan de bombastisch-meeslepende powerballad ‘Total Eclipse of the Heart’ (1983) van de eerder dit jaar overleden Bonnie Tyler („Forever is gonna start tonight!”). Zanger Chris Cornell schreef de Soundgarden-klassieker ‘Black Hole Sun’ (1994) nadat hij een nieuwsitem op de radio verkeerd verstaan had – „Ik dacht dat het een geweldige songtitel zou zijn, maar hoe zou het klinken?”. Donker, gruizig, een nummer om in te verdwijnen. Meeslepend is zeker ook Pink Floyds The Dark Side of the Moon (1973). Het album sluit af met ‘Eclipse‘: „All that’s to come and everything under the sun is in tune, but the sun is eclipsed by the moon”.

Net als Bonnie Tyler tilde de Belgische popzangeres Pommelien Thijs in 2023 de liefde naar het kosmische niveau. In ‘Eclips‘ zingt ze over een hoofdpersoon die rond een onbereikbare geliefde cirkelt, totdat er duisternis is. „Ze loopt voorbij, het doet haar niks / Maar zonder haar, zonne-eclips”. Dramatisch, op menselijke schaal.

Eén op de vijf mensen die vanavond naar de zonsverduistering gaan kijken, is van plan dat zonder oogbescherming te doen. Dat concludeert EenVandaag op basis van vragen aan hun opiniepanel met 14.888 leden. Een deel wist geen bril te bemachtigen, een deel vindt het niet nodig.

Een panellid zegt de bril „commerciële onzin” te vinden. „Ik kijk even met samengeknepen ogen, ik zie wel.” Een ander denkt terug aan de zonsverduistering van 1999. „Tijdens een tennistoernooi hadden we geen van allen een speciale bril op en bij mijn weten heeft niemand daarna last gehad.”

Van de mensen die gaan kijken, gaat een minderheid dat met een beschermende bril doen: 43 procent. 9 procent van de mensen is van plan een ander soort bril te gebruiken, zoals een zonnebril. En één op de tien mensen gaat een ander voorwerp gebruiken om mee te kijken, zoals een cd of een stuk karton, schrijft EenVandaag.

Het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap (NOG) raadt mensen woensdag af om zonder speciale bescherming naar de zonsverduistering te kijken. Het zonlicht kan je net- of hoornvliesschade schade toebrengen.

„A total eclipse of the heeeaaa-aaaaaa-aaaaart”, zingt Bonnie Tyler in in het Whatsapp-kanaal Politie Eenheid Noord-Holland. „Vanavond is het zover!”, staat in het bijgevoegde bericht. „Geniet van dit natuurverschijnsel, of wacht rustig tot de volgende in 2081”, voegen ze er dreigend aan toe.

Voor wie gaat kijken, hebben ze enkele tips op een rijtje gezet. „Film de eclips niet tijdens het rijden.” En: „Sta niet stil op de vluchtstrook maar zoek een veilige parkeerplaats”. Maar vooral, schrijven ze naast een emoji met een zonnebrilletje op: „Je rijdt niet met een speciale eclips-bril op.”

Kijk niet rechtstreek in de zon „zonder speciale bescherming”, schrijft het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap (NOG) . Vergelijk het met „een vergrootglas dat zonlicht bundelt op één punt”. De manier waarop je met een loep een vuurtje kan starten, zo werkt het oog ook. „Wanneer je rechtstreeks in de zon kijkt, wordt het zonlicht door het oog gebundeld op de plek waarmee je het scherpst ziet: het netvlies.” De schade die dat tot gevolg kan hebben heet retinitis solaris.

Hoewel de meeste oogschade die door de zon veroorzaakt wordt niet blijvend is, blijft „voorkomen beter dan genezen”, schrijft het NOG. Let daarbij extra op kinderen, stelt het Nederlands Oogheelkundig Gezelschap. „Kinderen zijn vaak nieuwsgierig naar een zonsverduistering en kijken gemakkelijker rechtstreeks naar de zon.” Terwijl hun ogen mogelijk zelfs nog een beetje extra kwetsbaar zijn voor letsel, zegt oogarts Alberta Thiadens van het Erasmus MC.

„De ooglens van kinderen is nog kraakhelder”, zegt ze. Overigens geldt dat dus óók voor mensen die een staaroperatie hebben ondergaan, die nieuwe kunstlens heeft hetzelfde effect. „Dat wil niet zeggen dat alle andere volwassenen nonchalant met hun ogen om moeten gaan”, voegt ze er snel aan toe. Iedereen loopt risico, en benadrukt ook zij: „Een behandeling tegen de schade is er niet.”

Het verraderlijke aan die schade is dat het niet direct merkbaar is, omdat het netvlies geen pijnzenuwen bevat. De klachten komen meestal pas uren later. Daarbij is zowel net- als hoornvliesschade mogelijk. Bij netvliesschade ontstaat een donkere vlek of treedt beeldvervorming op. Hoornvliesschade geeft wél pijn, tranende ogen en gevoeligheid voor licht. „Alsof je zand in je ogen hebt”, zegt Thiadens. Kortom: bril op! Maar niet tijdens het rijden.

Wie vandaag niet in gelegenheid is de zonsverduistering te aanschouwen, hoeft niet te treuren. Want hoewel Nederland pas weer in 2081 een zonsverduistering van vergelijkbare grootte staat te wachten, vinden er wereldwijd in de 21ste eeuw nog 168 andere eclipsen plaats.

In 56 gevallen gaat het daarbij om een volledige zonsverduistering, waarvan er zes in de komende tien jaar zullen plaatsvinden:

Augustus 2027: Het zuidelijkste puntje van Spanje, Noord-Afrika. Saoedi-Arabië, Somalië.

Juli 2028: Australië en Nieuw-Zeeland.

November 2030: Namibië, Zuid-Afrika en Australië.

Maart 2033: Oost-Rusland en Alaska.

Maart 2034: Nigeria, Kameroen, Soedan, Saoedi-Arabië, Pakistan, India en China.

September 2035: China, Noord-Korea, Japan.

 „We hebben er tweeduizend verkocht in een paar dagen.” „Ik heb vandaag zeker twintig mensen teleurgesteld.” „De driehonderd stuks die we hadden, waren zo weg.” Welke apotheek we dinsdag ook binnenstapten in Bilbao, overal waren de speciale zonsverduisteringsbrillen uitverkocht.

Toegegeven, mijn geliefde en ik hebben onze eclipsreis niet enorm goed voorbereid. Noord-Spanje kenden we nog niet, dus hartstikke leuk om twee dingen te combineren, bedachten we een maand geleden. Eclipswebsites vertelden precies in welke Spaanse steden en dorpen de zonsverduistering 100 procent zal zijn – en hoeveel secondes die daar dan duurt. De maximale duur is bijna te ervaren in Oviedo (1m 48s) en Burgos (1m 43s). Maar in de hele noordelijke zone leek geen hotelkamer meer te krijgen onder de 250 euro per nacht.

We zoeken gewoon een kamer aan de rand van de zone of er net buiten, dachten we, en rijden dan met een huurauto dieper het gebied in. Weer mis: we boekten een betaalbaar familiehotel in het afgelegen Arnuero, drie kwartier rijden van Santander, waar we een magische minuut in het donker willen meemaken. En toen bleek dat er in Bilbao, waar de vakantie zou beginnen, voor deze dagen geen auto meer te huur was onder de 400 euro per dag. Dan maar per lokale bus de zone in, besloten we.

Slechts één bus van busbedrijf Alsa, waarvan chauffeurs zo’n beetje elk uur richting Arnuero rijden, bleek dinsdag nog plek te hebben. Die kaartjes, voor de bus van 15.15 uur, hadden we tenminste gescoord. Net als de buskaartjes naar Santander voor woensdagmorgen. Maar de zo belangrijke brilletjes waren een ander verhaal.

Toen ik licht wanhopig een dierenkliniek binnenstapte, met de vraag of ze misschien zonsverduisteringsbrillen voor honden hadden, glimlachte de vrouw achter de balie vol begrip. „Ga naar El Corte Inglés, aan het eind van de Gran Vía. Daar hadden ze vanmorgen nog gafas para el eclipse.” En inderdaad, anderhalve kilometer verderop, in het warenhuis dat nog het meest lijkt op de Bijenkorf, stond bij de luxe zonnebrillen een rij van meer dan twintig personen. Er waren net drie dozen brilletjes neergezet, we betaalden 3,99 euro per stuk. Geen geld eigenlijk. Santander, we zijn er klaar voor.

Om 08.35 uur is het druk bij het ontbijtbuffet in het klooster van Lluc. De eerste wegen sluiten mogelijk al om 10.00 uur, gonst het in het Duits, Engels, Nederlands, Vlaams, nu en dan wat Spaans. Alle gasten zijn gekomen met hetzelfde doel: vanavond willen ze hier, in het bergachtige westen van Mallorca, de eclips zien. Vrijwel nergens anders in Europa duurt de zonsverduistering zó lang: 1 minuut en 36 seconden duisternis. Nog gauw wat pa amb tomàquet – brood met tomatenprut – en dan húp, de auto in. Over de kronkelige wegen van de Serra de Tramuntana op zoek naar het mooiste uitzicht op het west-noordwesten.

Eerder, op de boot vanuit Barcelona, werden op het tv-scherm al tips voor astroturistas gedeeld. Niet te laat vertrekken, want tussen 15.00 en 21.00 worden vrijwel alle wegen afgesloten door de Guardia Civil. Voldoende eten en water mee, geen open vuur in verband met bosbrandgevaar en alléén kijken door gecertificeerde eclipsbrilletjes.

Olga Lohman (79) en Gerhard Venhuizen (75), ouders van ondergetekende, hebben hun brilletjes al een half jaar geleden gekocht. Toen ontstond het plan om hier op Mallorca met het hele gezin de eclips én hun 50-jarig jubileum te vieren. Op 12 augustus 1976 sloten ze elkaar in de armen, onder de vallende sterren van de perseïdenregen. Hoe symbolisch zou het zijn om dat nu te vieren bij een compleet verduisterde zon? Liefst op een rustig, rotsig plekje – de romantiek van de wilde natuur.

De hoge temperaturen (35 graden Celsius op land, 33 graden Celsius in zee) zijn even slikken, net als de drukte. Filerijden in de haarspeldbochten. „Perill d’incendi” staat er op grote borden langs de weg: brandgevaar. De twijfel slaat toe: is het niet toch verstandiger om naar een van de negen officiële kijkplekken te gaan in het zuiden van het eiland? Wat als er straks geen weg terug meer is, wat als er één onoplettende astroturist een sigaret in de bosjes smijt? Maar het verlangen naar de eclips wint het van de angst. Al vijftig jaar reizen ze off the grid, ver voor dat überhaupt een term voor was. Wildkamperen, avonturieren: waarom zouden ze daar nu van afwijken?

Daags tevoren hebben de twee al mogelijke kijkplekken gescout, maar steeds was de hoek met uitzicht op zee nét niet goed of was het pad ernaartoe te moeilijk begaanbaar. Maar uiteindelijk, dicht bij het azuurblauwe water van Cala Tuent, dient zich een semi-verborgen paadje aan. Klauterend over omgevallen bomen bereiken de twee een perfect uitzichtpunt. West-noordwest, precies de goede hoek. Niet helemaal privé: met gele verf heeft iemand stippen gezet om de wandelroute te markeren. Later vandaag zullen er ongetwijfeld andere astrotoeristen volgen. Maar het kan Lohman en Venhuizen niet deren. Met hun eclipsbrilletjes op („alvast even testen”) kijken ze elkaar tevreden aan.

Ook bij netbeheerder Tennet houden ze de bijna volledige zonsverduistering vanavond nauwlettend in de gaten. De maan schuift op het hoogtepunt in Nederland voor 90 procent voor de zon en dat beïnvloedt hoeveel elektriciteit zonnepanelen opwekken. Tennet is verantwoordelijk voor het in balans houden van vraag en aanbod op het Nederlandse hoogspanningsnet. De zonsverduistering heeft invloed op de aanbodkant, vooral nu er veel zonnepanelen in het land liggen, en dus moeten ze bij Tennet bijsturen.

De voorbereidingen begonnen bij Tennet al negen maanden terug, valt te lezen in een persbericht. Ze bekeken hoe de laatste, gedeeltelijke, zonsverduistering op 29 maart 2025, in combinatie met het weer, het elektriciteitsnet beïnvloedde. Toen ging het om een bedekking van de zon van 25 procent, nu dus 90 procent in Nederland.

Hoewel de zonsverduistering pas in de avond is, wanneer de zonnepanelen sowieso al minder opwekken omdat de zon lager aan de horizon staat, heeft het toch effect. Het is „alsof de zon eerder ondergaat”, zegt Wouter Krajenbrink, lid van het zonsverduisteringteam bij Tennet, in het persbericht. „In Nederland staat 30 gigawatt aan zon-PV-piekvermogen opgesteld, vergelijkbaar met het stroomgebruik van miljoenen huishoudens. Zodra de maan voor de zon schuift en zonnepanelen minder zonlicht vangen, valt in korte tijd naar schatting 1,3 gigawatt aan opgewekt vermogen weg.” Volgens hem is dat nog wel „controleerbaar”. Voor individuele huishoudens zal het effect beperkt zijn.

„Het bijzondere is niet zozeer hoeveel zonnestroom we over de hele dag verliezen, maar hoe snel het gebeurt”, zegt Koen Rozendom van energiebedrijf 1KOMMA5° Nederland in een reactie. „Miljoenen zonnepanelen reageren vrijwel tegelijkertijd.”

Voor Spanje zal het spannender worden. Daar is de zonsverduistering compleet, en is zonnestroom een belangrijke energiebron. „Omdat het Europese elektriciteitssysteem sterk verbonden is, vraagt dat ook bij ons om alertheid”, schrijft Tennet. Vandaar dus ook dat ze vanavond bij de netbeheerder goed naar de cijfers kijken in de controlekamer.

Lees ook

Waar kun je het beste kijken en heb je die eclipsbrilletjes echt nodig? En andere vragen over de zonsverduistering van woensdag

Het duurt nog even voor een zonsverduistering van gelijke omvang weer in Nederland voorkomt: 55 jaar. Veel mensen gaan er daarom goed voor zitten. Dat kan door het hele land, want overal is het helder en de zon is alom aanwezig. Maar er zijn ook bijzondere locaties om het natuurverschijnsel te zien.

Zo organiseren sterrenwachten door heel het land kijkevenementen. De Haarlemse sterrenwacht Copernicus gaat met telescopen naar de boulevard van Bloemendaal. En sterrenwacht Halley bij Heesch in Noord-Brabant, Mercurius in Nationaal Park De Biesbosch en sterrenwacht Cosmos bij Lattrop aan de Duitse grens ontvangen bezoekers. Bij verschillende sterrenwachten zijn de evenementen inmiddels wel volgeboekt.

De Rijksuniversiteit Groningen heeft op verschillende plekken in het noorden van het land observatieplekken ingericht, waaronder op de Waddeneilanden Vlieland, Terschelling en Ameland. Hier zijn eclipsbrilletjes en speciale apparatuur aanwezig zijn om de verduistering te volgen.

In Rotterdam is zonsverduistering vanuit de Euromast te bekijken en in de hoofdstad organiseert de Openbare Bibliotheek Amsterdam een kijkevenement met telescopen en een lezing, ook kan de zonsverduistering goed bij het IJ worden bekeken, bijvoorbeeld vanaf het dak van museum NEMO of het dakterras van Double Tree Hilton.

Op verschillende plekken in het land openen kerken de deuren van hun kerktorens om de verduistering vanuit de hoogte te zien. Hiervoor kunnen kijkers onder meer terecht bij de Oude en Nieuwe Kerk in Delft en de Walburgiskerk in Zutphen.

Stranden in het westen van het land – zoals in Zeeland of bij Scheveningen, Noordwijk en Zandvoort – bieden daarbij vrij zicht over zee op de ondergaande zon.

Na de gedeeltelijke zonsverduistering waarbij de maan op woensdagavond tussen kwart over zeven en negen uur voor de zon zal langstrekken, is het de moeite waard om nog wat langer naar de lucht te blijven kijken. Aan de noordoostelijke hemel verschijnt dan namelijk nog een ander astronomisch fenomeen: een sterrenregen.

Het gaat om de zogeheten Perseïden-meteorenzwerm. De Perseïden ontlenen hun naam aan het sterrenbeeld Perseus, omdat de meteoren van deze zwerm allemaal uit een punt dicht bij dit sterrenbeeld lijken te komen. De meteoren kunnen overal aan de hemel verschijnen, maar hun banen wijzen allemaal terug naar dat punt bij Perseus. 

Aankomende nacht is de sterrenregen op zijn hoogtepunt met 45 tot 55 ‘vallende sterren’ per uur. Omdat er geen storend maanlicht is en geen bewolking wordt verwacht, zijn de waarnemingsomstandigheden ideaal. Let wel: in een donkere omgeving met weinig strooilicht zijn de meeste meteoren te zien – dat kan gewoon met het blote oog.

De Perseïden zijn een jaarlijks terugkerend fenomeen, met een hoogtepunt rond 13 augustus. De aarde kruist dan in zijn baan om de zon het ijle stofspoor dat de komeet 109P/Swift-Tuttle in de ruimte heeft achtergelaten. Die kleine gruisdeeltjes verbranden hoog in de atmosfeer en laten daarbij een duidelijk zichtbaar lichtspoor achter.

In Nederland wordt het maximum aantal vallende sterren dit jaar verwacht tegen 4 uur ’s nachts, maar eerder is het fenomeen ook al te zien. Na het hoogtepunt zal de zon alweer snel opkomen en verbleekt de sterrenhemel.

Op 11 augustus 1999 was de laatste grote zonsverduistering in Europa te zien. Veel Nederlanders zullen zich ook van toen de run op eclipsbrillen herinneren. Destijds vond de verduistering, die in Nederland net als nu niet volledig was, midden op de dag plaats. Een wolkendek benam in grote delen van het land het zicht waardoor de schemering voor veel enthousiastelingen tegenviel. Wat niet meehielp was dat energiebedrijven uit voorzorg de straatverlichting hadden aangestoken.

In andere delen van West-Europa hadden de eclipskijkers meer geluk. In het zuidelijke deel van het Verenigd Koninkrijk, in Noord-Frankrijk, België, Luxemburg was een volledige zonsverduistering te zien. De baan van totaliteit viel verder oostwaarts, waar onder meer Oost-Turkije, Noord-Irak en ten slotte India het natuurlijke spektakel konden aanschouwen.

Op de campus van de Rijksuniversiteit Groningen is sterrenkundige Theo Jurriens druk met de voorbereidingen voor de zonsverduistering. Hij reisde de wereld over om totale zonsverduisteringen te zien, onder meer naar Siberië, Mongolië en de Sahara. Vandaag had hij naar Spanje kunnen reizen, waar de maan de zon volledig bedekt. Toch blijft de zelfbenoemde „eclipsfanaat” bewust in Nederland.

Jurriens geeft al jaren lezingen over sterrenkunde en zonsverduisteringen, op de universiteit, in bibliotheken en tijdens zijn eclipsreizen in het buitenland. Na zo’n tien totale zonsverduisteringen vindt Jurriens het dit keer belangrijker om anderen het natuurverschijnsel te laten beleven hier in Nederland, vertelt hij. Samen met de Rijksuniversiteit Groningen zijn langs de Waddenkust waarneemposten ingericht, waar bezoekers onder begeleiding van deskundigen naar de eclips kunnen kijken. Ook gaan meerdere schepen de Waddenzee op.

Live

Sorry, het lukt niet om de video af te spelen.
of probeer het later nog eens.

In Nederland wordt ongeveer 90 procent van de zon bedekt. De vorige zonsverduistering van vergelijkbare omvang was op 11 augustus 1999. Toen werd het midden op de dag op sommige plaatsen zo schemerig dat de straatverlichting aanging. De volgende keer dat in Nederland een vergelijkbaar deel van de zon wordt bedekt, is pas op 3 september 2081.

Jurriens leeft al weken naar vandaag toe. „Ik keek drie weken geleden al naar de langetermijnverwachtingen voor het weer. Waarvan je weet: ze zijn toch niks waard.” Hij spreekt van „een gezonde wedstrijdspanning”.

Zijn fascinatie begon als kind, toen hij op televisie de maanlanding zag. In 1990 kreeg hij van een astronoom uit Moskou een uitnodiging om naar de Beringstraat te reizen voor een totale zonsverduistering. De eclips trok dat jaar van Noord-Finland richting Alaska. Het werd Jurriens’ eerste eclipsreis van, zo zou later blijken, vele. „Ik begreep nooit waarom mensen op reis gingen voor een eclips. En na mijn eerste begreep ik waarom. Het is gewoon een prachtig natuurverschijnsel. Het heeft toch iets magisch.”

Alles was geregeld. Camping ruim van tevoren gereserveerd, naar de bergketen Picos de Europa in Noord-Spanje gereden, met hulp van een online rekentool bepaald waar we moeten zijn. Woensdagmiddag lopen we naar 1.700 meter hoogte, kijken de eclips, en overnachten op de berg.

Alles geregeld, op één ding na: twee eclipsbrillen. Waar gaan we die – een dag van tevoren in the middle of nowhere – nog vandaan halen?

Voor de krap twee minuten dat de zon hier in Spanje totaal verduisterd is, heb je zo’n bril niet nodig. Dan kun je zonder bescherming kijken. Maar wil je het uur ervoor zien hoe de maan voor de zon schuift, dan wel. Zelfs op één procent sterkte kan de zon je ogen permanent beschadigen als je er recht in kijkt.

Helaas, bij het campingwinkeltje zijn de brillen net uitverkocht. De dichtstbijzijnde supermarkt is anderhalf uur rijden. We overwegen een camera obscura te improviseren met wandelstokken, sporttape en een vel papier, maar proberen het eerst nog even bij de apotheek in het naburige dorp.

De vrouw achter de balie in Farmacia Viviana Raquel Rivas – ze is Ecuadoraanse en heeft een ketting met de Inca-zon om haar hals – begint te stralen als we vragen naar de brilletjes. „Voor de eclips morgen, bedoel je?” Eigenlijk zijn ze op, maar ze heeft er nog drie in een lade liggen. „España 12.08.2026”, staat op de binnenkant. Nu nog hopen op goed weer.

Ruim 75.000 keer werd er de afgelopen twee weken naar gezocht op Marktplaats. Ze worden daar voor tot wel 50 euro per stuk aangeboden en enthousiastelingen staan voor openingstijd al te wachten bij winkels waarvan niet eens zeker is óf ze daar te krijgen zijn. De eclipsbril, een inmiddels schaars goed dat niet veel meer is dan een kartonnenframe met beschermingsfilter, is niet aan te slepen.

Logisch, want door een eclipsbril kan je veilig kijken naar de zonsverduistering op woensdag 12 augustus. Zonder bescherming naar de zon kijken is gevaarlijk en kan leiden tot beschadiging van het oog. Een gewone zonnebril biedt onvoldoende bescherming. Die houdt ‘slechts’ 90 procent van het zonlicht tegen, waar een eclipsbril tot 99,999 procent licht van zowel het uv-spectrum als het infraroodspectrum tegenhoudt. Verschillende fabrikanten maken zo’n veiligheidsbril.

En dus is er een run op de speciale eclipsbril met het ISO-12312-2-keurmerk. Op Marktplaats is de zoekopdracht van 27 juli tot en met 11 augustus gestegen met meer dan 43.000 procent, ofwel een factor 430, laat een woordvoerder weten. De brillen worden voor 50 euro per stuk aangeboden. Op bol.com werden vijf brillen voor 6,50 euro verkocht. Doordat twijfels ontstonden over de werking van de veiligheidsbrillen, heeft bol.com eerder al twintig soorten verwijderd.

Ook winkels en musea merken de hype rond de bril: al voor openingstijd dinsdag ontstond er een rij voor Amsterdamse dierentuin Artis, dat een planetarium heeft, met hoopvolle geïnteresseerden. Ze waren voor vijf euro te koop, zegt de woordvoerder. Bij Museon-Omniversum in Den Haag, waar films over onder andere de ruimte en planeten te zien zijn, stond zo’n zelfde rij, vijf kwartier voor de aangekondigde levering.

Die waren al snel op. „Kom niet meer naar Museon-Omniversum voor de eclipsbrillen”, viel even voor lunchtijd te lezen op hun site, met daaronder vermeld dat mailen of bellen ook geen zin heeft. „Meer informatie dan dit hebben we niet en we kunnen geen reserveringen maken.” In een aangepast bericht staat ’s middags dat de allerlaatste verkoop op woensdag om 15.00 uur plaatsvindt, in een kraam naast het museum, „op voorwaarde dat ze geleverd zullen worden”. Om grootschalige doorverkoop te voorkomen, mogen maximaal vier eclipsbrillen per persoon worden gekocht. Voor welke prijs Museon-Omniversum ze verkoopt, staat er niet bij.

Verkoop van eclipsbrillen in het centrum van Almelo.

Foto VINCENT JANNINK / ANP

Het onderwerp van de dag

Ook bij de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA), dicht bij het Centraal Station, is de eclipsbril het onderwerp van de dag, zegt een woordvoerder. De OBA zou namelijk de hele dag gratis brillen weggeven. Maar: dat doen ze helemaal niet. Stadszender AT5 meldde dat, maar heeft dat bericht later ingetrokken. Als gevolg staat de telefoon bij de klantenservice op „roodgloeiend” met zoekenden die een bril willen reserveren. Museum Nemo, dat op een paar honderd meter van de OBA ligt en gister zijn voorraad al had uitverkocht, krijgt eveneens voortdurend dezelfde telefoontjes.

Daarnaast krijgen ook opticiens veelvuldig de vraag, zowel over de telefoon als in de winkel. Opticien SpecialSpex in Leiden heeft uit voorzorg een briefje op de voordeur geplakt waarop staat dat de winkel de brillen niet verkoopt, zegt medewerker Juliëtte Kromosemito over de telefoon. „Een collega zit in een appgroep van opticiens in Leiden en eclipsbrillen zijn nergens meer verkrijgbaar in de stad. De laatste opticien verkocht vanmorgen nog honderd brillen en was binnen een half uur door zijn voorraad heen.”

Woensdagavond maakt Nederland voor het eerst in 27 jaar een bijna volledige zonsverduistering mee. In Nederland schuift de maan vanaf even na zeven uur tussen de zon en de aarde, waardoor het minutenlang zal schemeren terwijl de zon nog niet onder is.

Het donkerst is na acht uur, afhankelijk van waar in Nederland je je bevindt. Hier kan je het moment berekenen waarop de zonsverduistering op z’n hoogtepunt is. Dan verdwijnt bijna 90 procent van de zon achter de maan. In Groningen is het hoogtepunt rond 20.20 uur, terwijl de grootse verduistering in Maastricht vijf minuten eerder plaatsvindt.

Ook in andere delen van West-Europa is de zonsverduistering goed te zien. In het noorden van Spanje en het westen van IJsland wordt het het donkerst. Daar vindt een volledige zonsverduistering plaats. Het is voor het eerst sinds 11 augustus 1999 dat er een totale zonsverduistering in Europa plaatsvindt.

Het is belangrijk om als je naar de zon kijkt te allen tijde een eclipsbril te dragen. De zonnestraling kan het netvlies van je oog beschadigen. Een gewone zonnebril volstaat niet, want die houdt onvoldoende direct zonlicht tegen om schade te voorkomen.

Na de zonsverduistering is woensdag met een perseïdenzwerm nog een natuurfenomeen te zien. Daarbij zullen tientallen vallende sterren te zien zijn. Er wordt een heldere nacht verwacht, en in combinatie met de nieuwe maan zal de sterrenregen naar verwachting goed zichtbaar zijn. De echte liefhebbers moeten er wel voor opblijven. Rond 22.00 uur zijn de eerste vallende sterren te zien en rond 04.00 uur bereikt de zwerm zijn hoogtepunt met bijna zestig vallende sterren per uur.

Lees ook

Waar kun je het beste kijken en heb je die eclipsbrilletjes echt nodig? En andere vragen over de zonsverduistering van woensdag