Kraamzorg noodgedwongen in hotels en ziekenhuizen: 'Thuis signaleer je meer'

Kraamhotels waren traditiegetrouw een bewuste keuze voor wie na de bevalling niet direct naar huis wilde of kon. Maar sinds een paar jaar is het voor sommige ouders de enige optie.

Zoals je ziet in de kaart hieronder geldt inmiddels in 29 van de 42 kraamzorgregio's 'code rood': kraamverzorgenden kunnen daar niet elk gezin nog vanzelfsprekend helpen.

Voor sommige jonge ouders is een verblijf in een kraamcentrum (een speciaal ingerichte ziekenhuisafdeling of hotelvleugel) dan de enige mogelijkheid tot kraamzorg. Zeker in de zomer, als het personeelstekort door vakanties nog verder oploopt.

"Ik vind het goed dat het bestaat, want het draagt bij aan het toegankelijk houden van de kraamzorg", zegt Corine Verhoeven, hoogleraar Waardegedreven Geboortezorg. Kraamverzorgenden doen onder meer kleine medische controles, helpen bij het voeden van de baby en leren ouders hun baby te verzorgen. Dat deel kan prima in een kraamcentrum.

Maar ideaal is het niet. "Een kraamverzorgende heeft ook een signalerende functie. Dat lukt thuis beter. Zij zien bijvoorbeeld of een gezin in armoede leeft of dat er sprake is van huiselijk geweld."

Ook een gebrek aan hygiëne is thuis beter te signaleren dan in een kraamcentrum, vult Koen Jansen aan. Hij is directeur van Bo Geboortezorg, de brancheorganisatie voor de kraamzorg.

"Of potentieel onveilige situaties. Misschien staan er thuis wel héél veel lege wijnflessen. Een kraamverzorgende kan een gezin daar dan op aanspreken of desnoods Veilig Thuis inschakelen. Sommige risico's zie je pas als je voor langere tijd achter de voordeur komt, in plaats van kort op visite zoals de verloskundige doet."

Ook in minder extreme situaties heeft 'thuiskraamzorg' een voordeel. Verhoeven: "De kraamverzorgende kan bijvoorbeeld controleren of het bedje helemaal goed en veilig is opgemaakt. En praktische tips geven. Bijvoorbeeld om bepaalde spullen beneden neer te leggen, zodat je niet telkens naar boven hoeft te lopen."

Daar staat tegenover dat er in een kraamcentrum veel meer uren per dag (en soms zelfs 24/7) een kraamverzorgende beschikbaar is bij vragen of om mee te kijken. Dat is ook precies wat alle vijf de jonge ouders met wie NU.nl sprak bejubelen.

"Toen ik er logeerde, was er altijd iemand beschikbaar. Geen vraag was te gek of te klein", vertelt Stefanie Tak. "Voor mij als jonge vader was dat heel erg ondersteunend", zegt Luc Verhagen, die net een paar uur thuis is.

En Sabrina Lindeloo voelde zich in deze situatie, met kraamverzorgenden in de buurt, verplicht om haar rust te pakken. "Ik ken mezelf: thuis was ik alweer van alles gaan doen."

Maar elke ouder plaatst ook kanttekeningen. Meermaals wordt bijvoorbeeld hoge werkdruk genoemd. Manouk Mocking kreeg "maximaal tien minuten hulp per keer, daarna moesten ze weer door naar de volgende kamer, of zelfs helpen bij een bevalling".

Ze verbaasde zich ook over het flinke aantal personeelsleden: "Ik heb in 3,5 dag wel twintig mensen aan mijn bed gehad." En elke verzorgende deed het werk weer nét even anders, merkten zij en Tak.

Dit zijn natuurlijk anekdotes van een handvol ouders, dus niet per definitie een representatief beeld. "Ik denk dat twintig medewerkers wel een uitzondering is", reageert Jansen van de brancheorganisatie. "Maar je ziet 's ochtends, 's middags en 's avonds inderdaad verschillende gezichten. Het is gewoon geen 1-op-1-vervanging van kraamzorg thuis."

Waar een 'thuiskraamverzorgende' een of soms twee gezinnen per dag helpt, zijn dat er in een kraamcentrum zo'n twee tot vier, vervolgt hij. Het personeel werkt dus efficiënter, heeft minder reistijd en kan de voorspelbaarheid van het werken in ploegendiensten vaak ook waarderen. "Met deze nieuwe optie maak je het beroep voor meer mensen aantrekkelijk."

En dat heeft de sector wel nodig. Hoewel er niet meer kinderen worden geboren dan vroeger, zijn er wel minder kraamverzorgenden dan vroeger.

Hoogleraar Verhoeven: "Het beroep heeft iets van z'n aantrekkelijkheid verloren, door onder meer het relatief lage salaris, alle uren waarop je bereikbaar zou moeten zijn en de hoge werkdruk. En toch vindt iedereen die ik spreek het nog steeds een prachtig vak."

Zij is zeker niet tegen kraamcentra, maar ziet dat liever als optie voor wie dat wil. "Nu is er soms geen keuze." Ook denkt ze dat het anders verdelen van de kraamzorguren de werkdruk kan verlagen. Nu krijgt in de basis iedereen hetzelfde aantal uren kraamzorg.

"Maar iemand die probleemloos is bevallen van haar derde kind en bij wie de borstvoeding eerder soepel verliep, zal zich over het algemeen zelf wel kunnen redden." Onlangs vond er een pilot plaats voor zo'n zogeheten indicatielijst. "Die zijn we nu aan het evalueren."

Voor zover bekend is Nederland het enige land met dagenlange kraamverzorging aan huis. Critici voeren dat graag aan als argument dat er best kan worden bezuinigd op kraamzorg. "Maar die vergeten dan dat moeder en kind in andere landen langer in het ziekenhuis liggen, algauw drie tot zes dagen. Daar hangt óók een prijskaartje aan."