Vrijmarkten, festivals, oranje tompoezen en feestvierende Oranjes in Doetinchem; zaterdag is het Koningsdag. In deze gids geven we tips voor wat je op die dag kunt doen, hoe je het beste kunt verkopen en wat je kunt eten. (Bijgewerkt op 24 april 2025)
Hoewel er elk jaar nog steeds enkele verdwaalde toeristen in oranje-tenue op 30 april door Amsterdam struinen – te danken aan verouderde reisgidsen waarin Koninginnedag nog als feestdag vermeld staat – vieren Nederlanders al sinds 2014 op 27 april Koningsdag. Dit jaar valt het op een zondag en daarom is het net even anders: de feestdag mag volgens koninklijk besluit namelijk nooit op een zondag worden gevierd.
Daarom vieren we dit jaar op zaterdag 26 april de verjaardag van koning Willem-Alexander. In deze gids duikt NRC nog iets verder in de geschiedenis van het feest én vind je tips voor een geslaagde dag.
De manier waarop Nederlanders de verjaardag van hun vorst vieren, inclusief kinderspelen en vrijmarkten, is in de wereld redelijk uniek. Maar hoe is deze feestdag tot stand gekomen? Een korte ontstaansgeschiedenis. Ook delen we het programma van Koningsdag in Doetinchem, de stad die de koninklijke familie bezoekt
Koningsdag was natuurlijk eerst Koninginnedag. Maar nog vóór Koninginnedag heette deze dag Prinsessedag. Deze feestdag hebben we niet te danken aan het koningshuis, maar aan de bezorgde journalist J.W. Gerlach. Deze hoofdredacteur van het liberaal getinte Utrechts Provinciaal en Stedelijk Dagblad pleitte in 1885 in een hoofdartikel voor een nieuw nationaal volksfeest om Nederlanders dichter bij elkaar te brengen. De verjaardag van de toen 5-jarige prinses Wilhelmina op 31 augustus leek hem een mooie datum.
Dat idee vond gehoor. In zijn eigen stad Utrecht en omgeving begonnen mensen nog datzelfde jaar kinderspelen te organiseren op die dag. De jaren erna breidden de feesten zich uit en in 1886 werd 31 augustus tot Prinsessedag gedoopt. Vier jaar later, toen Wilhelmina koningin werd, ging het pas Koninginnedag heten. Ze bezocht de Oranjefeesten wel, maar echt warm werd ze er niet van.
Prinssessedag begon met kleinschalige kinderspelen, die in wijken en buurten werden georganiseerd. De jaren daarna breidden de Oranjefeesten zich als een olievlek over het land uit en begon ook de commerciële wereld het nut van de nationale feestdag in te zien.
Toen Juliana in 1948 koningin werd, veranderde niet alleen de datum van Koninginnedag (30 april, haar verjaardag), maar ook de wijze waarop het gevierd werd. Juliana genoot van het feest. Vaste prik werden de zogenoemde defilés, waarbij kinderen, muziekkorpsen en vrijwilligers van allerlei organisaties in de tuin van Paleis Soestdijk langskwamen. 30 april werd een soort ‘nationale moederdag’.
Beatrix, geboren op 31 januari, liet de datum van Koninginnedag staan. Met haar begon de traditie dat de vorst naar het volk toe komt. Ook Willem-Alexander is dit blijven doen toen Koninginnedag in 2014 veranderde in Koningsdag, vanaf nu gevierd op zijn verjaardag, 27 april. Nog steeds is er op deze nationale feestdag, bijna 140 jaar later, behoefte aan saamhorigheid.
Even was het onduidelijk hoe de festiviteiten in Doetinchem dit jaar door zouden gaan vanwege het overlijden van paus Franciscus. Uiteindelijk gaan premier Dick Schoof en de minister van Buitenlandse Zaken zaterdag namens de regering naar het Vaticaan voor de uitvaart. En het programma schuift een uurtje op, zodat de uitvaart van de paus eerst uitgezonden kan worden.
Het programma in Doetinchem trapt nu om 12.00 uur af als de bus van de koninklijke familie, vergezeld met een colonne crossmotoren, brommers en fietsen, aankomt bij het Amphion theater waar ze verwelkomt zullen worden door de burgemeester en het nummer Oerend Hard van de Achterhoekse band Normaal.
De route gaat verder naar een levend kunstwerk op het Mark Tennantplantsoen, een ode aan de Achterhoekse keukentafel bij de stadsboerin en een estafette van sporttalenten uit de regio op de Sportlaan. Op het hoofdpodium sluiten Suzan & Freek de dag af, onder begeleiding van een 60-koppig orkest. Het uitgebreide programma vind je hier.
Naast het koninklijk feest in Doetinchem zijn er door heel het land tal van festivals en vrijmarkten. We zetten een paar activiteiten op een rij (ook voor de niet-Oranjefan).
De jaarlijkse vrijmarkt in het centrum van Utrecht.
Wie Koningsdag zegt, zegt vrijmarkten. Door heel het land rollen Nederlanders hun kleedjes uit, met daarop tweedehandsspullen in de verkoop. Naast de kraampjes met spullen die soms op willekeurige plekken voor huizen opduiken, veranderen soms hele parken en buurten in een heuse vrijmarkt. Waar moet je zijn?
– In Amsterdam begint de vrijmarkt op zaterdag om 06.00 uur. Sommige gebieden zijn doorgaans heel druk, zoals in de Jordaan. De Beethovenstraat en de aangrenzende Apollolaan staan bekend om de goede kwaliteit van de aangeboden spullen.– In Utrecht begint de vrijmarkt al op vrijdag 25 april om 18.00 uur. De gemeente zet in het centrum een ‘vrijmarktgebied’ af, met twee speciale plekken voor kinderen: het Nijntjepleintje en het plein bij de Van Asch van Wijckskade.– In Eindhoven kun je vanaf 08.00 uur in het Stadswandelpark terecht.– De stad Den Haag telt meerdere vrijmarkten, die open zijn van 09.00 tot 16.00 uur. Je vindt ze onder andere in het Belgisch Park, op de Frederik Hendriklaan en Willem de Zwijgerlaan in het Statenkwartier, en de Lange Beestenmarkt en Hamerstraat in het centrum.– De Groningse vrijmarkt vind je op de Singels. De opbouw begint om 07.00 uur.– De vrijmarkt van Maastricht vind je in het Stadspark, vanaf 08.00 uur.– In Rotterdam kun je op vrijdag 25 april al terecht bij de Vrijmarkt Slinge, vanaf 15.00 uur. De dag daarop zijn er vrijmarkten verspreid over de hele stad, met wisselende openingstijden. Het hele overzicht vind je hier. – En zo zijn er in vrijwel alle steden en dorpen wel vrijmarkten te vinden.
De keuze is reuze voor wie wil dansen op Koningsdag. Door het hele land worden muziekfestivals georganiseerd, waaronder het (betaalde) festival Kingsland in twee steden: Amsterdam en Groningen.
Naast vele andere betaalde muziekfestivals, zijn er ook gratis festivals. Zo wordt Koningsdag in Den Haag weer traditiegetrouw de avond van tevoren ingeluid. Op het Kerkplein, de Grote Markt, het Lange Voorhout, in Club Paard en bij de Hofvijver is het festival The Life I Live. In Eindhoven is er feest op het Stadhuisplein, waar Royal Dutch georganiseerd wordt, en in Strijp-S op het King-S Festival. Ook NDSM Vrijhaven in Amsterdam en het Mega Café in Arnhem zijn gratis festivals die je kunt bezoeken.
Rolf Sanchez en Emma Heester treden op tijdens het Koningsdagfeest van Radio 538 op het Chasseveld in Breda.
Ook wie het dicht bij huis wil houden, kan voor Oranjekoorts zorgen. Zet hapjes in koningsthema op tafel (scroll verder voor tips), kijk live naar het koninklijke bezoek aan Doetinchem of zet de radio aan en haal 538 Koningsdag, het festival van Radio 538 in Breda, naar jouw woonkamer.
Dit zijn de beste series van dit moment.
Op Koningsdag staat half Nederland op straat met kleding, speelgoed, interieur- en keukenspullen. Hoe val je op tussen al die eendagswinkels? Hoe richt je je stand, kleedje of kraampje extra goed in? In NRC gaven kenners enkele jaren terug tips. De belangrijkste:
Bedenk eerst of het je gaat om ‘prijs’ of om ‘inspiratie’. Heb je een prijsgedreven kraam, presenteer je spullen dan ook op prijs. Gaat het om inspiratie? Sorteer dan bijvoorbeeld kleding op kleur of seizoen. Of, als je interieurspullen verkoopt: maak leuke ingerichte hoekjes.
Op een mooi aangeklede paspop, of op hangers die je aan je luifel hangt, kun je complete setjes laten zien, met een tas en schoenen erbij. Dit stimuleert mensen om de hele outfit te kopen.
Veel mensen willen kleding graag passen. Voorkom dat ze naar een andere kraam gaan waar wél een spiegel staat.
Bedenk iets waarmee jouw kraam eruit springt. Verkoop je bijvoorbeeld woonartikelen? Kleed je stand dan aan met hangende plantjes. En hang een banier op met een slogan, het liefst een grappige.
Zo kun je het publiek sneller en makkelijker aanspreken. En het is bovendien veel gezelliger, dan een hele dag achter een muur aan kleding of spullen te zitten. Zorg er uiteraard wel voor dat passerende mensen goed zicht op je spullen houden in het voorbijgaan.
Als je niet over de luxe van een eigen mobiel pinapparaat beschikt, zorg dan voor voldoende wisselgeld. Veel bezoekers zullen niet gepast kunnen betalen maar geven een briefje, zeker als ze net gepind hebben – daar moet je wel van terug kunnen geven.
De echte Oranje-fan eet natuurlijk ook in stijl. Vijf tips voor lekker eten dat past bij Koningsdag.
Eerst de koek, dan de pudding en tot slot het glazuur, of toch alle delen tegelijk? Lekker hoor, zo’n tompoes, maar makkelijk is het niet. Hoe eet je die krengen fatsoenlijk op?
Makkelijker te eten en een keer zout in plaats van zoet: Janneke Vreugdenhil draaide zelf een koningsgebakje in elkaar.
Als het gaat om gastronomisch eerbetoon kwamen onze vorstinnen er bekaaid af. Er is nooit een gerecht van belang opgedragen aan Beatrix of Juliana. Maar dan maken we toch gewoon koninginnesoep? Oranje koninginnesoep (of Koningssoep), welteverstaan.
Janneke Vreugdenhil maakte een oranje-toetje uit de tijd van Koning Willem II en Anna Paulowna: mandjes gevuld met sinaasappelmousse.
Ben jij een Koningsdagfanaticus? Check het hier. Of weet je gewoon veel van het Koningshuis? Doe de quiz.
Deze gids werd oorspronkelijk gepubliceerd in 2023 en is geactualiseerd met de activiteiten van 2025. Iets gemist? Mail ons op slimleven@nrc.nl