De wetenschapsredactie beantwoordt grote en kleine vragen die lezers bezighouden. Deze week: als je een donor-stemband ontvangt, ga je dan klinken als de vorige eigenaar van de stembanden?
‘Zal ik ooit nog kunnen praten?’, vraagt Tim Heidler zich eind jaren zeventig af na een motorongeluk. Hij werd gekeeld door een over de weg gespannen kabel, waarbij zijn complete strottenhoofd, het orgaan dat de stembanden bevat, werd verbrijzeld. Twintig jaar lang loopt de voormalige brandweerman rond met een elektrisch stemkastje, dat hem – tot zijn grote frustratie – doet klinken als een robot.
Dolgelukkig is de Amerikaan als artsen hem in 1998 vragen om ’s werelds eerste ontvanger te zijn van een donor-strottenhoofd; na jaren is er eindelijk hoop op het hervinden van zijn stem. Urenlang hevelen chirurgen de strot van de onlangs overleden Matt Douglas over naar de hals van Heidler. Hij overleeft de operatie en formuleert al na twee dagen herstel zijn eerste woorden in decennia: ‘Hi, mom.’
Of de stem van Heidler uiteindelijk weer als vanouds zal klinken, of dat die zal lijken op die van zijn donor, zoals lezer Max van Dorsser zich afvraagt, is dan nog niet bekend. Pas een paar jaar na de ingreep vertelt hij in een documentaire dat hij niet klinkt als zijn donor: uit audiofragmenten van wijlen Douglas blijkt die een erg zware stem te hebben gehad. Naar eigen zeggen lijkt Heidlers nieuwe stem vooral op die van zijn eigen vader.
Hoe het stemgeluid van een dergelijke patiënt tot stand komt, weet Jeroen Meulemans, hoofd- en halschirurg in het Universitair Ziekenhuis Leuven. De arts opereerde afgelopen juli als eerste in Vlaanderen een patiënt die een nieuw soort kunstmatige stembandimplantaat kreeg.
‘Je kunt de stembanden eigenlijk zien als de snaar van een gitaar: de trillingen daarvan produceren de basistonen van de stem’, vertelt Meulemans. Deze luchttrillingen vervolgen hun weg door de keel, neus en mond van de spreker. ‘Die holten werken als de klankkast van de gitaar: ze vormen de karakteristieke eigenschappen van iemands stem.’
Bij een transplantatie van enkel het strottenhoofd zal hierdoor alleen het basisgeluid van de stem veranderen, afhankelijk van hoe groot de stembanden van de donor zijn. De complete klankkast in het hoofd van de ontvanger blijft echter wel hetzelfde. Meulemans verwacht daarom dat de nieuwe stem in geen enkel opzicht zal lijken op dat van de donor.
Toch is nooit grondig onderzocht in hoeverre iemands stem na zo’n operatie nou echt lijkt op die van zichzelf of op die van hun donor. ‘Mensen zijn voornamelijk blij dat ze weer normaal kunnen slikken, ademen en natuurlijk praten.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant