Wat zijn dit voor vragen? Zeven dilemma’s voor Salwa van der Gaag (34), voormalig presentator van NOS op 3. Na een zware zwangerschap kiest ze een ander carrièrepad. ‘Ik wil mij meer kunnen uitspreken over Palestina.’
Zwangerschap of geboorte?
‘Geboorte, zonder twijfel. Mijn zwangerschap van afgelopen jaar was onwijs zwaar. Ik had hyperemesis gravidarum, een aandoening waar nog weinig over bekend is en die ik bij mijn eerste zwangerschap niet heb ervaren. De hele zwangerschap was ik zo misselijk, daar kun je je niks bij voorstellen. Het was alsof ik de ergste voedselvergiftiging had, plus een kater, en dat in het kwadraat. Het gekke is dat, nu ik weer beter ben, ík zelfs niet meer bij dat gevoel kan komen. Zo extreem was het.
‘Iedere prikkel, hoe klein ook, maakte de misselijkheid erger. Zes van de negen maanden heb ik daarom in bed gelegen, vaak met de gordijnen dicht, omdat zelfs daglicht te veel was. Voor mijn zoontje zorgen kon ik niet; hem bij me in de kamer hebben was al te veel. Alle zorg, voor hem en voor mij, kwam op de schouders van mijn vriend terecht.
‘Ik verzwakte snel, want in het begin hield ik niets binnen. Daarom kreeg ik zware medicatie, die ook aan chemopatiënten wordt gegeven. Zonder die hulp weet ik niet of ik het had overleefd. Steeds dacht ik: hoe kan er een gezonde baby groeien in zo’n ziek lichaam?
‘Toch werd in november Olive gezond geboren. Haar naam verwijst naar de olijfbomen in Palestina, het land waar mijn vader vandaan komt. Het staat symbool voor veerkracht: ook als de bomen worden gekapt, blijven de wortels groeien.
‘Meteen na de bevalling verdween de misselijkheid. Alsof iemand een schakelaar omzette. Gelukkig ging het mentaal ook snel beter met me, dankzij de steun van alle lieve mensen om mij heen. Ik besef hoeveel geluk ik heb, want veel vrouwen houden hier een trauma aan over. Nu sta ik te popelen om weer te werken en iets te betekenen.’
De NOS of zelfstandig?
‘Voor mezelf. Ik heb echt een fantastische tijd gehad bij NOS op 3, maar dit jaar maak ik een carrièreswitch. Als freelancer wil ik verhalen maken die echt bij mij passen, zonder mij te hoeven aanpassen aan de kaders van een grote nieuwsorganisatie. Zo wil ik mij vrijer kunnen uitspreken over maatschappelijke thema’s als gelijkheid, identiteit en Palestina. In mijn rol bij de NOS moest ik daarin terughoudend zijn, omdat objectiviteit vooropstaat – voor zover objectiviteit bestaat.
‘De gebeurtenissen in Palestina hebben mij in die zin veranderd. Ik voel een enorme verantwoordelijkheid naar mijn familie toe, naar de mensen in Palestina, om mij uit te spreken. Hun stem wordt gesmoord, maar ik heb in Nederland wel de mogelijkheid om te spreken.
‘Tegelijkertijd had ik NOS op 3 niet willen missen. Juist nu, met de enorme hoeveelheid aan informatie online, ook misleidende, zijn explainers onmisbaar. Daarom vond ik het belangrijk dat ik uitleg kon geven bij het nieuws.
‘En toch merkte ik gaandeweg dat deze vorm van verhalen vertellen minder goed bij mij past dan het maken van persoonlijke verhalen over mensen en het doen van onderzoek. Met het maken van een explainervideo voelde ik afstand tot de personen waar het verhaal echt om ging. Als freelancer wil ik weer wat dichter bij hen komen. Of dat nou is als presentator, schrijver, dagvoorzitter, of iets anders.’
Activist of journalist?
‘Journalist. ‘Activist’ is de laatste tijd zo’n beladen en negatief woord geworden. Je uitspreken over ongelijkheid zie ik gewoon als iets dat een normaal, goed mens hoort te doen. Als ik wel een activist zou worden genoemd, zou ik dat niet beledigend vinden hoor, maar zo voel ik me niet.
‘Bij de NOS besefte ik wel dat elke uitspraak die als activistisch kon worden opgevat, botste met mijn rol als journalist. Dat was soms best ingewikkeld. Voor mij oversteeg het nieuws uit Gaza alles, omdat mijn familie daar woonde. Daarom sprak ik bijvoorbeeld in talkshows als Renze of Bar Laat over de situatie. Ik deed dat als journalist die rapporteert wat ze hoort en ziet. Maar het raakte mij persoonlijk, en dan wordt het al snel als subjectief gezien. Ik worstelde toen met de vraag: ligt mijn verantwoordelijkheid bij mijn familie of bij de NOS?
‘Toen ik ziek in bed lag, heb ik daar veel over nagedacht. De situatie in Gaza was op dat moment iets rustiger en mijn familie was gevlucht naar Egypte, waar het veiliger was. Daardoor ontstond er niet alleen afstand tot mijn werk, maar ook tot Gaza zelf.
In die rust kon ik mezelf eindelijk de vraag stellen: wat wil ík eigenlijk?
‘Het antwoord was helder: ik wil me volledig kunnen uitspreken. En dat past niet bij het karakter van de NOS. Dat is niemand kwalijk te nemen; zo werkt het nu eenmaal. De NOS is een uiterst belangrijke nieuwsorganisatie die boven elke twijfel verheven moet zijn. Er mag geen discussie ontstaan over de betrouwbaarheid, ook niet door mijn Palestijnse achtergrond of persoonlijke opvattingen. Dus heb ik zelf besloten om weg te gaan.’
Gaza of Nederland?
‘Ik heb mijn leven hier, maar er is altijd een deel van mij dat mentaal in Gaza is. Na 7 oktober 2023 werd dat deel zo allesoverheersend dat ik mijn leven in Nederland nauwelijks nog kon leiden. Er lag een soort deken van verdriet over me heen; ik kon nergens echt van genieten.
‘Het contrast was zo pijnlijk tussen Gaza en hier. Terwijl ik aan het werk was, leefde mijn familie in doodsangst. Ik weet nog dat ik met mijn vriend in dit koffietentje was, waar we nu zitten, en mijn nicht appte dat ze één flesje water hadden gevonden om met drie mensen te delen. Dat voelt zo oneerlijk.
‘Op een gegeven moment gunde ik mezelf daarom geen plezier meer. Dan lachten collega’s op de redactie, maar mocht ik van mezelf niet meelachen. In die periode had ik ‘Gaza’ geantwoord op het dilemma, maar het lukt me steeds beter om weer ‘hier’ te leven.
‘Toen ik ziek werd tijdens mijn zwangerschap, kwam mijn leven helemaal tot stilstand. Maar eigenlijk was die omslag kleiner dan ik dacht, want écht leven deed ik al een hele lange tijd niet. In bed bekeek ik foto’s en video’s van het afgelopen jaar. En hoewel ik genoeg leuke dingen had gedaan, was ik nergens écht blij. Ik besefte dat dit anders moest.
‘Nu gun ik mezelf weer plezier. Ik realiseer mij dat ik helemaal niks voor iemand kan betekenen als ik blijf hangen in verdriet. Ik moet wel hier leven, om iets voor mijn familie daar te kunnen betekenen. Want alleen dan hou ik het werk vol.’
Haarlem of Rotterdam?
‘Oei, lastig… Ik kies toch voor Haarlem. We wonen hier nu een paar jaar en ik vind het een heel fijne stad. Het is klein, gemoedelijk en ik fiets zo met de kinderen naar het strand. Dat is echt een luxe.
‘Toch antwoord ik, als mensen vragen waar ik woon: ‘In Haarlem, maar ik bén een Rotterdammer.’ Rotterdam blijft dan toch mijn stadje. Ik mis de rauwheid, de directheid en de mengelmoes aan mensen. In Haarlem is alles gepolijster.
‘Je hoort het ook aan hoe er wordt gepraat. Soms betrap ik mezelf op die Rotterdamse toon: plat en recht voor z’n raap. Laatst nog, in de bouwmarkt, toen een medewerker twijfelde of ik wel de juiste pluggen had voor een plankje. Ik wilde zeggen: ‘We zien wel of-ie van de muur afpleurt.’ Maar ik hield me net op tijd in.
Emil van Oers of Jeanine Duijst?
‘Nee, dat is gemeen! Zij waren allebei geweldige collega’s van mij bij NOS op 3.
‘Ik kon goed met ze samenwerken, maar wel op een andere manier. Emil en ik zijn tegenpolen; ik ga het liefst op pad om te interviewen, hij wordt gelukkig van uren monteren. Jeanine en ik lijken op elkaar; we zitten vaak op één lijn en zijn in de loop der jaren ook vriendinnen geworden.
‘Maar kiezen tussen die twee? Pijnlijk. Als het puur om samenwerken gaat, dan zeg ik: Emil, omdat we elkaar zo goed aanvullen.’
NOS op 3 of je eigen boek?
‘Nu mijn eigen boek, want ik zit midden in het schrijfproces. Ik hoop het dit jaar nog uit te brengen.
‘Het boek vertelt het verhaal van mijn zoektocht naar mijn Palestijnse identiteit. Lange tijd hield ik die kant van mezelf op afstand. Het leven van mijn familie kon ik zo moeilijk verenigen met het mijne. Maar na 7 oktober 2023 kon ik niet langer wegkijken.
‘In het boek onderzoek ik ook mijn familiegeschiedenis. Een geschiedenis van herhaaldelijk vluchten, die raakt aan die van zoveel andere Palestijnse families. Het schrijven van dit boek heeft mij nu al veel gebracht. Ik stel mijn vader vragen die ik nooit eerder stelde, en leer zo niet alleen meer over Palestina, maar ook over mezelf. Waar ik mijn Palestijnse deel vroeger niet veel aandacht gaf, kan ik nu mijn volledige identiteit omarmen.’
1992 Geboren in Zwijndrecht
2011 - 2016 Studie journalistiek aan Fontys Hogeschool Tilburg (inclusief een minor in Southampton en stage in Kaapstad)
2012 - 2021 Journalist bij Algemeen Dagblad
2021 - 2026 Journalist en presentator bij NOS op 3
2023 Winnaar De Loep (voor onderzoek naar discriminerende fraudecontroles bij DUO)
2024 Winnaar De Loep (voor onderzoek naar klassenjustitie in Nederland)
Salwa van der Gaag woont in Haarlem met haar vriend en twee kinderen.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant