is socioloog.
In Nederland krijgt één op de zeven vrouwen borstkanker. Toen ik in 1999 die diagnose kreeg, was het één op de elf, en in mijn leerboek medische sociologie uit 1976 was het één op de zeventien. Dat werd toen al gezien als een onrustbarende toename. Des te belangrijker, zou je denken, is het in de jaren negentig gestarte bevolkingsonderzoek. Maar helaas: kort voor kerst maakte VWS bekend dat het door personeelstekort niet meer lukt vrouwen elke twee jaar op te roepen, zoals de standaard was; in sommige regio’s zit er al drie jaar tussen. Minister Sophie Hermans onderstreepte dit arbeidsmarktprobleem onlangs nog.
Bij het bevolkingsonderzoek worden vrouwen tussen de 50 en 75 jaar gescreend door middel van een röntgenfoto: een mammografie. Doel is de kanker zo vroeg mogelijk op te sporen. Voor de overlevingskans maakt vroege ontdekking uit. Hoe later een tumor wordt gevonden, hoe zwaarder de behandeling en hoe hoger de sterftekans. Elk jaar worden bijna 900 duizend vrouwen gescreend. Daarmee worden bijna 1300 sterfgevallen voorkomen. Vermindering van de frequentie kost op den duur levens.
Opleiding van nieuwe medewerkers is dus urgent. Wat de werving bemoeilijkt, zijn sensatieverhalen op de socials, op SBS en in Linda die suggereren dat een mammografie een ‘martelgang’ is waarvan vrouwen ‘huilbuien’ krijgen en ‘blauwe plekken’. Na zulke berichten zeggen vrouwen niet alleen af voor het onderzoek, maar ook voor de opleiding. Wie dit vak kiest, wil levens redden, niet vrouwen martelen.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het vooruitzicht van een driejaarsinterval leidde eind vorig jaar alleen bij de Borstkankervereniging tot verontwaardiging. Bleven boze demonstraties uit omdat kort daarvoor het borstkankeronderzoek ook van verstandige zijde was bekritiseerd?
Het rapport Iedereen bijna ziek van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (april 2025) plaatst kanttekeningen bij de tendens naar steeds meer scans en onderzoeken. Veel daarvan wordt door huisartsen aangevraagd onder druk van de patiënt en is onnut of zelfs schadelijk, want hoe meer je onderzoekt, hoe meer je ziet, ook aan onschuldige afwijkingen. Dat kan leiden tot een onnodig medisch traject, met alle risico’s voor de patiënt en beslag op schaarse tijd en middelen van dien.
Een terechte waarschuwing, maar helaas gaf voorzitter Jet Bussemaker nu net het borstkankeronderzoek als voorbeeld van de averechtse gevolgen van overijverig screenen, terwijl dit onderzoek levens redt en geen onzinnige medische ingrepen tot gevolg heeft. Wat is er dan mis mee volgens de RVS? Dat het een ‘vals-positief’ resultaat kan opleveren. Dat wil zeggen dat een vrouw te horen krijgt dat de mammografie een verdachte plek toont die nader onderzoek vereist. Erger is dat er ook vals-negatieven zijn: dan krijgt een vrouw ten onrechte bericht dat alles oké is. Beide fouten zijn bij het beoordelen van foto’s onvermijdelijk. Wie dit risico niet wil lopen, kan het onderzoek aan zich voorbij laten gaan.
Van elke 1000 vrouwen die meedoen aan het bevolkingsonderzoek worden er 23 doorverwezen voor nader onderzoek. Van die 23 wordt er bij 7 wel borstkanker geconstateerd. De andere 16 kunnen opgelucht ademhalen. Ik zou na zo’n meevaller de taart aansnijden. Zo niet de Raad. Die maakt er een drama van. Vals-positieven, aldus Bussemaker, leveren ‘angst, stress, slapeloosheid en ziekteverzuim’ op. ‘Mensen kunnen lang, zelfs wel tot drie jaar, last houden van zo’n valse testuitslag.’
Kom op, zeg! Angst, stress, slapeloosheid – dat hoort bij het leven. Heel vervelend. Zeker. Maar dat een aantal vrouwen even in de penarie zit, is geen reden om dit onderzoek te scharen onder het fenomeen overdiagnostiek. Ik kan u verzekeren dat de patiënte met een terecht-positieve uitslag heel wat meer angst, stress en slapeloosheid te wachten staan.
Ik vrees dat de RVS hier meegaat met de traumacultuur en het slachtofferisme die de afgelopen decennia het Nederlandse mentale klimaat zijn gaan beheersen. Zoals we dagelijks meemaken, worden ook tegenslagen die gewoon bij het leven horen al gauw beschouwd als welhaast onoverkomelijk psychisch lijden.
Mijn borstkanker kwam voor het bevolkingsonderzoek te vroeg. Dankzij mijn huisarts, die iets voelde wat ze niet vertrouwde, werd op mijn 50ste verjaardag mijn linkerborst geamputeerd en behoor ik tot de bofferds. Ik ben er nog. Tegen vriendinnen die het bevolkingsonderzoek laten schieten omdat zij het pletten van de borsten voor de foto onaangenaam vinden, zeg ik: kanker en dood zijn erger. Hou op met dat getrut. Dat raad ik ook de RVS aan.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant