Het Franse parlement behandelt vanaf donderdag een wetsvoorstel dat volgens de indieners het toegenomen antisemitisme moet bestrijden. De zogeheten Yadan-wet lokt fel debat uit: tegenstanders vrezen voor een ‘gedachtenpolitie’ en het criminaliseren van de pro-Palestijnse beweging.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
De wet komt uit de koker van parlementslid Caroline Yadan, partijgenoot van president Emmanuel Macron, die Fransen woonachtig in onder meer Israël vertegenwoordigt. Antisemitische incidenten, zoals bedreigingen, geweld en brandstichting bij synagogen, zijn volgens cijfers van het Franse ministerie van Binnenlandse Zaken sinds 7 oktober 2023 tot recordhoogten gestegen. ‘Vandaag de dag wordt Jodenhaat in ons land aangewakkerd door een obsessieve haat tegen Israël’, valt te lezen in de inleiding van de wet.
De indieners noemen de wet een directe reactie op ‘nieuwe vormen’ van antisemitisme die de laatste jaren zijn opgekomen. Zij wijzen onder meer naar het oproepen tot de vernietiging van de staat Israël of die gelijkschakelen met nazi-Duitsland’, waarin volgens hen de retoriek van Hamas en Hezbollah doorklinkt.
Als het parlement de wet aanneemt, dan staat er niet alleen een celstraf van maximaal 5 jaar op het direct oproepen tot terrorisme, maar ook als dat ‘impliciet’ gebeurt. Voor het vergoelijken van terrorisme, reeds een strafbaar feit, zou ook een bredere definitie gehanteerd worden. Op het ‘bagatelliseren’ of ‘relativeren’ van terroritische daden ‘of het gevaar dat uitgaat van de daders’ zou een celstraf van maximaal 1 jaar komen te staan.
In de derde plaats voorziet artikel 1 in een nieuw misdrijf dat alle handelingen en uitlatingen bestraft die tot doel of gevolg hebben terroristische daden of het gevaar dat van de daders uitgaat te normaliseren, te bagatelliseren of te relativeren. Dit misdrijf zou worden bestraft met 1 jaar gevangenisstraf en een boete van 45 duizend euro, om het evenredigheidsbeginsel te respecteren.
Het oproepen tot de ‘vernietiging’ van een land dat door Frankrijk wordt erkend, of het vergoelijken daarvan, zou volgens de wet een gevangenisstraf van maximaal 5 jaar op kunnen leveren. Activisten vrezen daarom onder meer dat de slogan ‘From the river to the sea, Palestine will be free’, veel gebezigd op pro-Palestijnse protesten, gecriminaliseerd wordt. Critici zien in deze slogan een oproep tot de vernietiging van Israël.
Tegenstanders van de wet, voornamelijk uit linkse hoek, stellen dat het om niets meer gaat dan een poging om legitieme kritiek op Israël en het zionisme onschadelijk te maken. Daarin speelt ook mee dat (radicaal-)links en -rechts elkaar verwijten te strooien met antisemitismebeschuldigingen om de tegenstander in een kwaad daglicht te stellen.
Waar in het antisemitismedebat het radicaal-rechtse Rassemblement National lang de aandacht op zich vestigde, zit de laatste tijd met name ideologische tegenpool La France Insoumise (LFI) in de verdrukking. Dat volgt op de dood van een nationalistische student in Lyon na gewelddadige confrontaties met extreemlinkse activisten. De regering van Macron heeft LFI het etiket extreemlinks gegeven. Volgens de president maakt de partij zich schuldig aan antisemitisme.
LFI-partijleider Jean-Luc Mélenchon is eerder in opspraak geraakt door uitspraken over Hamas. Dat is volgens Mélenchon geen terreurorganisatie maar een ‘verzetsbeweging’.
Partijgenoot en Europarlementariër Rima Hassan heeft de aanvallen van Hamas op 7 oktober ‘legitiem’ genoemd volgens het internationaal recht. De Franse Justitie heeft haar met de huidige wetgeving in de hand al aangeklaagd voor het verheerlijken van terrorisme. De nieuwe wet zou het bestempelen van terroristische daden als legitieme vorm van verzet ook expliciet strafbaar stellen.
Kritiek komt ook uit andere delen van de samenleving. De Franse vakbond voor advocaten stelde eind januari al dat het wetsvoorstel nog verder zou gaan met het inperken van politieke uitingen dan de huidige wet al doet. Door rechters ook nog te moeten laten bepalen wat geldt als ‘impliciet’ zouden zij effectief veranderen in ‘gedachtenpolitie’.
Onafhankelijke experts van de Verenigde Naties zeiden deze week dat de wet riskeert de strijd tegen Jodenhaat te ‘ondermijnen’ door de beschuldiging van antisemitisme te gebruiken om een politiek debat over territoriale kwesties en zelfbeschikkingsrecht te onderdrukken. Een petitie tegen de wet heeft meer dan 700 duizend handtekeningen opgeleverd. Op universiteitscampussen in Parijs hebben demonstrerende studenten deze week geëist dat de wet wordt ingetrokken.
Of de wet het gaat halen, moet nog blijken, zeker nu het debat erover verder oplaait. Premier Sébastien Lecornu, eveneens van Macrons Renaissance-partij, heeft zich achter de wet geschaard. Maar regeringspartner MoDem heeft te kennen gegeven niet voor te zullen stemmen.
Rassemblement National, de conservatieve Les Républicains, en ook enkele leden van de sociaaldemocratische Parti Socialiste, hebben eveneens hun steun geuit. Samen met centrumpartij Horizons, eveneens deel van de coalitie, zou dat genoeg zijn voor een meerderheid.
Het Italiaanse lagerhuis behandelt donderdag eveneens een antisemitismewet, nadat de senaat daar vorige maand al in grote meerderheid voor had gestemd. Als die het haalt, zou Italië het eerste land zijn dat de zogeheten IHRA-definitie in de wet verankert.
Volgens de IHRA-definitie is antisemitisme ‘een bepaalde perceptie van Joden die tot uiting kan komen als een gevoel van haat jegens Joden’. Critici betwisten vooral de voorbeelden die daarbij door de IHRA zijn opgenomen. Die stellen bijvoorbeeld dat het antisemitisch is om het bestaan van Israël een racistische onderneming te noemen, of het Israëlische beleid vergelijken met dat van de nazi’s. Ook het Franse wetsvoorstel baseert zich op de IHRA-definitie, maar neemt die niet formeel daarin op.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant