Diplomatie Nederland en de VS hebben een lange historische verbondenheid. Tijdens een herdenking van die vriendschapsband in Wassenaar blijft de tweede termijn van Donald Trump – de olifant in de kamer – niet onbenoemd.
Een taart voor de viering van 244 jaar Nederlands-Amerikaanse betrekkingen tijdens de Dutch American Friendship Day Reception in Wassenaar.
‘Ik val in dit land erg in de smaak”, schreef John Adams in maart 1782 met een scheut zelfspot aan zijn vrouw Abigail, thuis in Massachusetts. „In elke stad en provincie klinkt het Mynheer Adams en De Heer Adams.” De eerste ambassadeur van de Verenigde Staten, de piepjonge, onzekere en kwetsbare voormalige Britse kolonie, zou de opvolger van George Washington worden als president. Maar dat kon Nederland – ‘Holland’ schrijft hij voor het gemak – nog niet weten.
In andere landen, met name Frankrijk, was Adams eerder iets minder goed in de smaak gevallen. Maar de Republiek – die zichzelf ook bevrijd had en wier Akte van Verlatinghe (1581) als model had gediend voor de Declaration of Independence (1776) – sloot hem en zijn land in het hart. „Er [is] in deze natie een nationale verbondenheid met Amerika die we moeten koesteren, want er zijn geen trouwere bondgenoten dan zij”, schreef Adams, nu volkomen ernstig.
In een zaaltje van het oude Raadhuis De Paauw in Wassenaar, met zo’n zestig genodigden, onder het oog van een jonge koningin Juliana, werd dat bondgenootschap woensdag vaak genoemd tijdens de jaarlijkse herdenking van de Nederlands-Amerikaanse vriendschap, die in 1982 officieel is vastgelegd in een resolutie van het Congres.
De Amerikaanse onafhankelijkheid, die op 4 juli de 250ste verjaardag viert, werd als eerste door Nederland erkend. En met geen ander land ter wereld hebben de VS langer ononderbroken diplomatieke betrekkingen onderhouden: 244 jaar, zo was in opgespoten cijfers te lezen op de ice-glazed taart die na de speeches werd aangesneden.
Maar de vraag of beide landen tijdens de tweede termijn van Donald Trump als president nog dezelfde waarden delen – de verspreiding van democratie, vrije handel en de rechtsstaat – was de olifant in de kamer.
Een speldje met de Nederlandse en Amerikaanse vlag en het logo van het Marshallplan tijdens de Dutch American Friendship Day Reception.
„Nederland is een vriend van de eerste orde, door dik en dun, vanaf het begin”, zei Marcus Micheli, plaatsvervangend ambassadeur van de VS in Den Haag. Hij is een carrièrediplomaat en – anders dan ambassadeur Joe Popolo, een voormalig zakenman – geen politieke benoeming. Met een reeks posten in onder meer Rusland, de Baltische staten en Oost-Europa hoef je hem niet uit te leggen hoe Poetins Rusland denkt en doet. Maar de president die hij dient, lijkt er anders over te denken. Verder dan dat „er mensen nodig zijn om principes levend te houden”, gaat hij niet.
Op de vraag of nieuwe politiek oude vriendschap begint te hinderen, wil Micheli niet ingaan. „Er zijn zoveel connecties”, zegt hij. „Daar ligt de focus nu.”
Het idee van de vriendschapsviering is aan haar keukentafel ontstaan, zegt Roberta Enschede, Amerikaanse die sinds 1965 met haar Nederlandse man in Wassenaar woont en onder meer lesgaf aan de Internationale School van Den Haag.
Zij is de vrouw achter het vierjaarlijkse verkiezingsontbijt in het Scheveningse Kurhaus tijdens Amerikaanse presidentsverkiezingen, de viering van Martin Luther King-dag, een Thanksgiving-dienst in de Leidse Pieterskerk, een jaarlijkse kranslegging op oorlogskerkhof Margraten en vele andere initiatieven. Als je vraagt hoe oud ze is, lacht ze heel hard.
Het begon allemaal in 1982, tijdens de massademonstraties tegen het besluit om Amerikaanse kruisraketten in Nederland te stationeren. „Er was enorme verdeeldheid”, zegt ze. „Als Amerikanen in Nederland konden we niet langer doen alsof het business as usual was. Toen bedacht ik: we moeten de Nederlanders iets géven, erkennen hoe belangrijk Nederland voor óns is. En toen kwam ik op onze diepe historische verbondenheid uit.”
Bill Alexander, lid van het Huis van Afgevaardigden en een kennis via het Democrats Abroad-netwerk, was bereid een resolutie te schrijven die de Nederlands-Amerikaanse band uitroept „tot model voor alle volkeren”. De resolutie werd door Huis en Senaat goedgekeurd, en in 1982 bekrachtigd door president Ronald Reagan. Sindsdien is 19 april – de dag in 1782 dat Adams’ aan Willem V op Huis ten Bosch zijn geloofsbrieven aanbood – officieel Dutch-American Friendship Day.
Maar vandaag is die dag beladen, zegt Enschede. „Zo beladen, dat ik me eerst afvroeg of we het wel door moesten laten gaan. Ik wil mensen niet in verlegenheid brengen. Maar toen bedacht ik: het is nu des te belangrijker om het juist wél te doen.”
En zo geschiedde. Met een toespraak in Neder-Engels van de burgemeester, de voorzitter van de American Women’s Club, de plaatsvervangend ambassadeur en twee schooljongens op hun paasbest die aandoenlijk twee historische teksten voorlazen.
Voor haar inspanningen om „Wassenaar en de wereld een betere plaats te maken” kreeg Enschede een erepenning uit handen van burgemeester Leendert de Lange (en een knuffel).
Roberta Enschede ontvangt een medaille uit handen van de Wassenaarse burgemeester Leendert de Lange.
„Wat vanzelf sprak, is in deze tijd wel moeilijker geworden”, erkent ook Anja Adriaans, oprichter van de vriendschapsvereniging Nijmegen-Albany. De zustersteden vonden elkaar door de hulp van burgers uit Albany, hoofdstad van de staat New York, aan het tijdens operatie Market Garden bevrijde (en verwoeste) Nijmegen.
Uitwisselingen van onder meer scholieren en militaire herdenkingen moeten de band onderstrepen. „Maar het is wel wennen”, zegt ze. „We proberen niet politiek te zijn, maar we maken wel keuzes. Natuurlijk mag je verschillen van mening, maar er zijn wel grenzen waar je andere mensen pijn doet als je eroverheen gaat.”
De stedenband bestaat al tachtig jaar, dus hopelijk is het alleen „een lastige episode”, zegt Adriaans. Aan dat idee klampt ook Roberta Enschede zich vast. „Ik zie het maar als een familie”, zegt ze. „Soms is iedereen het eens, en soms is er knallende ruzie. Maar het blijft familie.”
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet