Gaswinning Groningen Het Groningenveld sloot in het voorjaar van 2024, de aardbevingen kunnen nog „vele jaren” duren. Lokale overheden moeten „nog meer” oog hebben voor mentale klachten door schadeafwikkeling, bepleit onderzoeksgroep Gronings Perspectief.
Activisten demonstreren tegen gaswinning in Groningen.
Schade aan woningen, als gevolg van gaswinning, hangt structureel en in negatieve zin samen met veiligheidsgevoelens, de mentale gezondheid en het overheidsvertrouwen van Groningers. Dat blijkt uit een donderdag gepubliceerd onderzoeksrapport van Gronings Perspectief, dat sinds 2016 actief is.
Wat kregen de onderzoekers te horen? „[Aardbevingsschade] is gemeld en daarna blijft het oorverdovend stil! Er is totaal geen enkele communicatie.” Of: „Ik heb door stress een hartinfarct gehad.” En: „Mijn relatie staat regelmatig onder spanning door mijn hoofdpijndossier”.
De onderzoeksgroep, een samenwerking tussen de Rijksuniversiteit Groningen en onderzoeksinstituut Nivel, analyseerde veiligheidsgevoelens en het toekomstperspectief van Groningers tussen 2023 en 2026. Respondenten werden geïnterviewd of vulden vragenlijsten in.
De onderzoekers zijn voor het eerst nagegaan in hoeverre respondenten last hebben van procedures rond schadeherstel. Respondenten die eenmalig schade leden door een beving, maar extra spanning ervoeren door papierwerk, kwamen net zo nadelig uit het onderzoek als bewoners met meer schade, die schadeprocedures (gevoelsmatig) sneller doorliepen, blijkt uit het onderzoek.
Na jarenlange kritiek en honderdduizenden schademeldingen van Groningers werd de gaswinning in het Groningenveld in april 2024 definitief gesloten. Door dat besluit neemt het aantal (zware) aardbevingen volgens het KNMI af. Het kan echter nog „vele jaren” duren voordat bevingen (ook de zwaardere) daadwerkelijk stoppen.
Tussen april 2023 en oktober 2025 namen gevoelens van veiligheid, gezondheid en vertrouwen „in de regel toe” bij de Groningse respondenten. Doorgaans vooral bij Groningers die meermaals schade leden. Maar de aardbeving in Zeerijp, vorig jaar november, leidde tot een „directe terugval” bij bewoners die nog bijkwamen van eerdere bevingen, aldus de onderzoekers.
De beving nabij Zeerijp, een dorp 25 kilometer ten noordoosten van de provinciehoofdstad, werd tot circa 25 kilometer verderop, in Zuidoost-Groningen, gevoeld of gehoord.
Bewoners die de beving meemaakten, ondervonden „meer stressgerelateerde klachten, een verminderde geestelijke gezondheid, meer negatieve emoties en een lager gevoel van veiligheid in de periode na de beving.” Bovendien vertrouwden ze minder op de overheid, de provincie en gemeente. Uitvoeringsorganisaties Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) en Nationaal Coördinator Groningen (NCG) bouwden juist meer krediet op bij Groningers.
Hoe Groningers zich voelen hangt mede af van de fase van het schadetraject waarin ze zich bevinden, concluderen de onderzoekers. Tussen opname en beoordeling van de schade voelen respondenten zich minder veilig. In de tijd die verstrijkt tussen de schadebeoordeling en de herstelwerkzaamheden komen negatieve emoties boven en neemt de gezondheid af. Als de schade aan woningen is aangepakt, zijn mensen naar eigen zeggen hoopvoller en minder boos. Dat wil overigens niet zeggen dat slachtoffers zich beter voelen dan vóór de herstelwerkzaamheden.
De onderzoekers dragen een aantal adviezen aan om psychosociale problematiek te bestrijden: voorkom, beperk en herstel schade, bied bewoners ondersteuning tijdens de schadeprocedures en hou loketten waar mensen schade kunnen melden langer open. Ook moet er duidelijker gecommuniceerd worden, vinden de onderzoekers, over de kans op en aard van toekomstige bevingen.
Ondanks de mentale malaise voor Groningers, pleitte politieke partij JA21 meermaals (zonder succes) voor het hervatten van gaswinning. Eind februari riep de partij van Joost Eerdmans op om in ieder geval niet de circa driehonderd Groninger gasputten vol te storten met beton.
Momenteel stort de Nederlandse Aardoliemaatschappij (NAM) lagen beton van minimaal vijftig meter per gasput. Volgens RTV Noord heeft de NAM sinds 2019 circa zeventig putten ontmanteld en duurt het nog tien jaar voor de overige tweehonderddertig putten gedicht zijn. Het beton dient als garantie dat politici in de toekomst niet terugkomen op de belofte om te stoppen met boren.
In De Telegraaf noemde Eerdmans de ontmanteling van de putten de „blunder van de eeuw”. Ook kennis- en innovatie-instituut TNO en denktank HCSS lijkt het onverstandig om alle gasputten onklaar te maken, met mogelijke noodsituaties in het verschiet.
Door de oorlog in het Midden-Oosten en de blokkades van de economisch belangrijke vaarroute via de Straat van Hormuz, laaide de politieke discussie in de Tweede Kamer over het herstarten van gaswinning recentelijk weer op. Het parlement stemde uiteindelijk in met een onderzoek naar het gebruik van kussengas in noodsituaties. Dit gas is aanwezig in gasopslagen op verschillende plekken in het land en dient om de druk in de ondergrond goed te houden.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen