Voorjaarsvergadering IMF Het ging al niet goed met de overheidsfinanciën van veel landen – en nu komt een nieuwe energiecrisis bovenop. In een ernstig scenario kan de wereldwijde staatsschuld exploderen naar 120 procent van de omvang van de wereldeconomie.
Verkoop van eten voor het Suikerfeest in Yangon, Myanmar, vorige maand. Het IMF heeft het land 236 miljoen dollar geleend.
Door de oorlog in het Midden-Oosten dreigen de toch al beroerde overheidsfinanciën van veel landen verder te verslechteren: begrotingstekorten en staatsschulden zullen verder oplopen. Deze waarschuwing geeft het Internationaal Monetair Fonds (IMF) woensdag af in zijn halfjaarlijkse rapport over de staat van overheidsbegrotingen, de Fiscal Monitor.
Nu energie- en voedselprijzen wereldwijd oplopen, staan regeringen onder politieke druk om burgers en bedrijven financieel te hulp te schieten. Daarnaast zijn regeringen meer geld kwijt aan rentebetalingen op hun schulden, omdat mede door de oorlog de marktrentes zijn opgelopen.
In een ‘zwaar’ scenario voor de wereldeconomie – met een langdurige oorlog in het Midden-Oosten en hogere olieprijzen – kan de totale wereldwijde staatsschuld binnen drie jaar oplopen tot meer dan 120 procent van het wereldwijde bbp. Momenteel is dit 94 procent van het bbp. Vooral de schulden van opkomende en arme landen dreigen in zo’n scenario onhoudbaar te worden. Zij kampen, behalve met de gevolgen van de energiecrisis, ook met bezuinigingen op ontwikkelingshulp in rijke landen.
De verslechtering van overheidsfinanciën wereldwijd is een bron van zorg voor het IMF, dat landen bijstaat met betalingsproblemen. Momenteel heeft het Fonds krediet uitstaan in in 84 landen, waaronder Argentinië, Egypte, Oekraïne, Pakistan en veel Afrikaanse landen.
Regeringen moeten „terughoudend” zijn met het verlenen van energieprijscompensatie, zo luidt de boodschap van het Fonds. De „meest kwetsbaren” verdienen steun, maar regeringen moeten overheidsfinanciën niet „verder naar de afgrond duwen”.
Al voordat de oorlog uitbrak, waren de overheidsfinanciën aan het verslechteren. De wereldwijde economische groei was vorig jaar „robuust” (3,4 procent bbp-groei op jaarbasis), maar regeringen grepen die situatie niet aan om overheidsbegrotingen op orde te brengen: er was „geen betekenisvolle vooruitgang”. De littekens van vorige schokken – de coronapandemie, de energiecrisis van 2022, handelsoorlogen – zijn nog steeds aanwezig in de staatshuishoudboekjes.
In de basisprognose van het IMF, ofwel een middelzwaar economisch scenario, stijgt de wereldwijde staatsschuld in 2029 naar het niveau van 100 procent van het mondiale bbp. Dat is een jaar eerder dan het IMF vorig jaar nog verwachtte. Een wereldwijde staatsschuld van 100 procent van het bbp werd in de geschiedenis alleen in de eerste jaren na de Tweede Wereldoorlog bereikt.
Onder meer de Verenigde Staten springen in het oog in de Fiscal Monitor. Daar komt het begrotingstekort naar verwachting van het IMF uit op 7,5 procent – en in de komende vijf jaar blijft het rond dat niveau ook liggen. „Deze aanhoudende tekorten zouden ongekend zijn in vredestijd”, aldus het IMF. De Amerikaanse staatsschuld groeit in de IMF-prognose van krap 126 procent van het bbp dit jaar naar ruim 142 procent in het jaar 2031. Over de staatsschuld zei scheidend chef van de Amerikaanse centrale bank Jerome Powell onlangs: „Het pad is niet houdbaar. (…) Dit gaat niet goed eindigen als we er niet tamelijk snel iets aan doen.”
In Europa signaleert het IMF „spanning” tussen Europese begrotingsregels – die schulden in toom moeten houden – en de door regeringen gevoelde noodzaak om meer aan defensie uit te geven. De EU-begrotingsregels schrijven een begrotingstekort voor van maximaal 3 procent van het bbp en een staatsschuld van maximaal 60 procent, al bieden ze in de praktijk flexibiliteit voor publieke investeringen, zoals in defensie. Het is „onwaarschijnlijk” dat de defensie-uitgaven tijdelijk zijn, noteert het Fonds.
Financieel zorgenkind Frankrijk ziet zijn staatsschuld in de Fiscal Monitor nog wat oplopen, van ruim 118 procent dit jaar naar krap 121 procent van het bbp in 2031. In Italië, een ander schuldenland bij uitstek, loopt de staatsschuld wat terug, van 138 naar 136 procent in dezelfde periode. Het Verenigd Koninkrijk – nogal eens in het vizier van beleggers vanwege zijn wankele begrotingspositie – houdt de staatsschuld naar verwachting van het IMF in toom: die loopt wat terug van 104 naar 103 procent van het bbp.
In deze Fiscal Monitor noemt het IMF ook België een paar maal bij de naam als problematisch geval. Daar groeit de staatsschuld van krap 111 procent dit jaar naar krap 123 procent van het bbp in 2031. De Nederlandse staatsschuld is laag: 45 procent van het bbp, oplopend naar 49 procent in 2031.
Mondiaal schuldenkampioen Japan (staatsschuld: 204 procent van het bbp) ziet zijn staatsschuld in de IMF-prognose krimpen naar 193 procent van het bbp in 2031, maar dat is vooral vanwege de groei van het bbp en de inflatie, waardoor de waarde van de schuld wordt uitgehold. Op de lange termijn moet het vergrijsde land rekening houden met hoge kosten voor gezondheidszorg, staat in de Monitor.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen